99184 – ΕΠΕΤΗΡΙΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ

Αριθμός τεύχους

Νο.: 2

Χρονική Περίοδος

Ημερομηνία Έκδοσης

1901-1902
i

Αριθμός Σελίδων

440

Πρωτότυπο Αρχείο

Οδηγίες

Κλικάρετε πάνω στην αριστερή εικόνα για να δείτε περισσότερες φωτογραφίες.

Κείμενο

OCR
Σύνολο σελίδων:
ΕΓΤΕΤΗΡΙΣ

TIKHI EIHIllEYIEIi
'Υπό την διεύθυνσιν
Γ ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑ
ΕΤΟΣ Α.
(Ι9Ο1 —
19O2)
ΕΚΔΟΤΑΙ
ΠΟΙ 4ΛΕΣΤΜ
kÜMTWTIMlOT
f
ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ
ΕΚ
TOr
ΤΤΠΟΓΡΑΦΕΙΟΤ
TON KATAÏTHMATÛN
tANEITH
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΟΥ»
1902

Παν αντίτυπον φέρει τΐιν υπογραφήν τού χ. Γ.
Μπουκουβάλα κα την σφραγϊδα των έκδοτών.
ΤΤΡΟΑΟΓΟΣ
Είς πάντα τα πεχολιτισμένα κράτη ή Δημοτική έκχαίδευσις
εποιήσατο προόδους καταπληκτικώς κατά τάς τελευταίας ΐεκαε
τηρίδας, έφελκΰσασα την προσοχήν ού μόνον των έξ έπαγγελ-
ματος παδαγωγών, άλλ> καί των πολιτικών άνδρών καί πάντων
«ν γένει των ποθουντων την ανάπτυξιν -/.αί πρόοδον τού λαοϋ. Ή
πρόληψις ή τ?ως έπικρατοΰσα ένιαχοϋ καί 2ή έν 'Αγγλία, ό'τι
δενεΪνε αξιον μεγάλον/ διανοιών ή ένασχόλησις περί την κατωτά-
την τής έκπαιδΐύσεως βαθμίδα, κατέπεσε παρασυρθεΐσα έκ τώ/ έ-
πακολουθημάτων, τα όπο?α εγένοντο καταφανε'στατα είς τάς χώ¬
ρας, είς άς ΛειτοϋργεΤ καλώς ή δημοτική εκπαίδευσις.
To
δημο¬
τικόν σχολΐΐον κρ νεται σήμερον πανταχοϋ ώς ό δοΰρΐΐος ίππος,
έκ τού όιτοίου έκπηδώσιν οί στρατιώται οί
sic
πάντας τούς κλά-
δους ύπερμαχοϋντΐς υπέρ τής εΰημΐρίας των εθνών και τής
ανθρωπότητος. Τα δημοτικά σχολεΐα εϊνϊ τα έργαστήρια, έν
οΓς χα/>κεΰονται τα οπλα τα καταπολεμοϋντα τους ποικίλους
τής ανθρωπότητος έχθρους, τα πάθη ϊηλ. το3 σώματος καί τής
φυχής. Είνε τα μΐτριόφρονα καί άνεπίδϊΐκτα
ia-;pzï&,
έντος των
οποίων έχουλοΰνται αί πληγαί των κοινωνιών καί έξυγιαίνεται
ό όργανισμός αυτών.
.Εν Εύρώπτ) καί έν Άμερικϊί ίλ'γγιώδης έίνϊ ή έργασία ή
έχιτελουμενη πρός προαγωγήν -/.α! ανάπτυξιν τοϋ σχολείου.
Έκαστον κράτος ένέχει φίλαγγα έπιλέκτων άνδρών, άφ'.ερω-
σάντων όλον τόν βίον αυτών χερί τό υψ'.ατον τουτο τής ανθρω¬
πότητος έργον. Σωματεΐα μικρά τε καί μίγάλα άπό χολλοϋ
—jr.
I
ίδρύβησαν, συνέδρια τοπικά /.αί γενικά συχνότατα συγκρο-
τοϋνται, έκθίσ ις χαιδαγωγικαί πολλαχοΰ διοργανουνται,άχειρία
δέ παιΐαγωγ·ν.δν σ»γγραμμάτων καί ΧΞριοδιν.ών δημοσιεΰοντ«:.
έν οίς διονυχίζονται τα χοικίλα τοϋ σχολείου ζητήματα.
Όθεν οί λειτουργοΐ τής δημοτικής έκπαιδ:ύσ€ως πλήν τής
άρτιας μορφώσως. ήν παρέχουσιν αυτοίς τα διδασκαλεϊα. οτνα
παν βήμα λαμίάνουσιν αφορμήν νά συμπληρώσι τάς γνώσει?
των, χαρακολου^οϋ'ντες την τεραστίαν ταύτην εκπαιδευτικήν
κίνησιν ν.α συνήθως γιγνόμενοι αύτοι οί κυριώτεροι
avt?iC
μθ/λθί.
Καί χαρ' ημίν ήρξατο άπό τίνων έτών ποία τις μέριμνα
πρός βελτίωσιν τής δημοτικής έκχαιδεΰσεως. Αί στατιστικα'ι
αι έν τώ παρόντι βιβλίω δημοσιευό^εναι και τα έξ αυτών πη-
γάζοντα χορίτματα καταδεικνΰουσιν εύάρεστα τ« έπακολοοθή-
ματα τής μερίμνης ταύτης.
Άλλ' έν φ ή δημοτική έκιτ»ίδευσιςδύναται νά επιδείξη
oùyc
ευκαταφρόνητον προοδον, σοντελνίσθεΤσαν άπό τίνων έτών, αλλ '
ο'μως ελλε ψ:ς έπαισβητή ίιπάρχίΐ δημοσιευμάχων, 8ι ' ώ νο;
μετβγγίζωνται είς τον έκπαιδε^τιν.ον κόσμον γνώσει;
OvteTc
ύποδοηθοϋσαι καί ένισχΰουσαι αυτόν είς τό παλΰμοχθον Ιρ-
γον τού.
Την έλλειψιν ταύτην κατιΐόντες άχεφασίσαμϊν την έκδοσιν
έναυσίου περιοδ·/οϋ ςμθ'.ομό:φου πίρίπου
Xfbç
τα έν Γαλλία
καί έν αλ/αις χώραις έκδιδόμ=να. Ή Έπετηρ'ις αύτη, ή ί-
χοία ηύνοήβη υπό των έγκριτωτέρων χαρ' ημίν ιταιδαγωγικών
κβι α/.λων διατρεΓών άνΐρών παρασχόντων προθύμως την πο¬
λύτιμον συνεργασίαν τ«#ν, 6α καταστί ν.άτοκτρον, είς τό οποίον
βα άντανακλαται πάσα τής τε ήμετιρας χώρας και των ςένων
κρατών ή έκπαιδ=υτική > {νησίς.
Αί πραγματεΐαι, έν αίς έξετάζονται ζητήματα διάφορατής
παιϊαγωγι».ής. τα έπί/.αιρα άρ·»ρα. έν οίς διατυχοϋνται γνώμα;
δυνάμ;ναι νά συντε/.εσωσιν
sic
την πρόοδον τού σχΆείου, αί
στατ.στικαί αίχοΐ'ίλαι αί εΰγλώττως οιαλαλ(.ϋσαι την γιγνο-
μ^νην «ν το'ς σχολείθ'ς εργασίαν Ελπίζομεν ότι θάγρησμ=ύ-
σωσ: χολλαχώς ώς κέντρον είς τον έ».πα.δΐυτικόν κόσμον καί
Ox
παράσχωσιν ΐϊς αυτόν νύξιν πρός περαιτέρω μελέτην /αί
ζήτησιν.
Άλλά πλήν τούτων έφιλοΐοξήσαμεν νά φέρωμεν ϊίς επικοι¬
νωνίαν διά τής παρούσης ΈπΗτηΐίίός τους είς τ» 5ιάφο,:α τμή-
ματα τής ήμϊτέρας χώρας μοχΟοϋντ*ς υπέρ τοΰ σχο«·είου, πεπ=ι-
ΐμένθι ότι ή έπικοινωνία αϋ:η γνωμώ* καί έργαΐίας δ·ν βά εινϊ
άχρηστος είς την δημοτικήν εκπαίδευσιν.
Ούτος έν γίνικαΤς γραμ.μαΐς ύπήρξ=ν ό σκοπος ττ|ς ήμετέρας
εργασίας. Εάν το παρον β·6λίον κριθη
ûr.ô
των διδασκάλων ώς
αυμβάλλον έστω καί λιθαρόν τι είς
îb
οίχοΪόμημα, ό'περ ούτοι
3'άτρύτων πόνων άνίγίίρουβιν, ή τιμή θα άνήκτ, είς τους
îta-
χρ=πεΐς συνΐργάτας, πρός ούς δημοσία έκΐηλοδμΐν την ευγνω¬
μοσύνην ημών διά την προθυμίαν, μεθ' ής έπεκθυρησαν τώ
ήμ=τέρω εργφ.
Γ. ΜΠΟΥΚΟΥΒΑΛΑΣ.
J
Α
Περί τής άνάγκης τής ιδρύσεως καΐ τοΰ πολλαπλα-
σιαομοϋ των Νηπιακών Κήπων και των Λαϊκών
Νηπιαγωγείων.
«Ζήσωμε> υπέρ των τίχνων ήΐΛων.ν
Φρ. Φρόεβελ.
Νηπ'.ακοί Κήποι χαί μητρ'.κα Σχολεΐα καλοϋνται έν τη
Δύσε·. άπαντα τα Ντ,πιαγωγεΐα, έΊηλ(/δή τα τε επί διδά-
κτροις των ιύπορωτέ'ρων οϊκογινειών κ αί τα άνευ διδάκτρων
δια τα
awcpa
νήπια υπό των δήμων συντηρούμενα.
ΉμεΓς, χάριν ευκολωτέρας διακρίσεως, πίρεδέχθημΐν ,
va
όνςμ»ζωμεν Νηπιακους μέν Κτήιτους τα επί οιοακτροις βυν-
τηρούμενα Νηπιαγωγεΐα, λοιϊκα
ce
Νηπιαγωγεΐα τα 2ω-
ρεαν δεχόμενα τα Λπ:ρα νήπια. Ά[χφότερα'. δμως αί κα-
τηγορίαι αυται των Νηπιαγωγείων περιέχουσι νήπια άρρενα
καί θήλεα 3—7 έτών δινρτμένα είς τρείς τάζεις αναλόγως
τής ήλικίας αυτών.
Kai
ή μ,έν Α' . τάξις περιεχει νή¬
πια 3__5 έτών, ή Β'. τάξις νήπια 5—6 έτών καί ή Γ1 .
τάξις νήπια 6—7 έτών, ήτοι μίχρι τής ήλικίας, καθ' ην
πρόκειτ«1.
va
είιέλθωτ'.ν είς τό δημοτικόν σχολ=ΐον.
Τίλο'.πόν γίνονται παρ'ημίν τα νήπ'.α 3—6 *αί 7 έτών,ίφοΰ
ουδείς μέχοι τοΰδε εφρόντισε
va
ιδρύση Λα'ι'κά Νηπιαγωγεΐα;
Μέρος μέν των νηπίων των πλουοίων μας άνατρέφε-
- 8 -
ται κ,ατ ' οι*ον καιά «ΐΐκιλώτατα συστή[Αατα. υπό νηπια-
γωγών καί παιδονό|Λων ώς |πί το πλείστον ξένων, Άγγλί-
δων, Γερμαν'.εων καί Γαλχ/δων. Τα
ci
λοιπά, ώ; καί τα
νήπι.« των (Αεσαίων τάξεως φοιτώσιν είς τας Νηπιαγωγικ,ας
τάξει;, 4; περ'.έ'χ'υσιν 3α τα ' ΐδ'.ωτιχ,α Πιτρθΐναγωγΰα,
είς α άιτό τοΰ 1885 εισήχθη χατά
tira rpôitor
ή φροεβε-
λιανή μ,έθοδος, διαδοθεϊσα ενταύθα έκ τού Έλληνικου Π«ρ-
θίναγωγείου, είς ο άπο τού 1880 είχεν εΊσαχθτ^ τό φροεβε-
λ'ανόν «ύστημα.
Κ*ί τα νήπια τού λαοΰ ;
Έκ, τούτων 200 περίπου προνομ'θΰγα φοιτωσι κατ' ετο:
«ίς το Νηπ ιαγωγεΐον τού Άρσακείου, έκ μακρυνών ιτολλά-
κ,ις ιυνοικιών μεταφερόμενα έ»εΐ. Εύάριθμα άλλα περισυλ-
λεγουσιν είς τάς αποκέντρους συνοικίας μή διορισθείσα^ α-
π:ροι διοάσκαλοι, άντί εύτελών διδάκτρων, έντός μικρών
καί άνθυγιεινών δωματίων, ύποβάλλουσαί. αύτά είς δλεις
τάς [Ϊασάνου; τής διδασκαλίας των παληών μεθόδων.
Πάντως ομως ό μεγαλείτ'ερος αριθμός των άπόρων νη-
πίων μένει είς τούς δρόμ.ους, έκτεθειμένος είς δλους τού;
σωματικούς καί ήθ'.κοος κινδύνους !
Τα ταλαίπωρα παιδάκια ευρίσκονται έκεΐ έν τφ μ,έσψ
μυριων έχθρών Ι "Αμαξαι, κάρρα, ίπποοαοηρόδρομοι καί τρο-
χιόδρου-ο1. "πποι, ονοι, (;κύλοι και χοΐρο', δλα ταυτα καί
αύτοι', αί άτμοσοαιρ'.κ,αΐ μΐταβολαί, ή ΰγρασία καί ό καύσων,
ολα ούναντα'. να βλάψουν τα τρυφερά των σώματα. 'Ασυγ¬
κρίτως δέ (λεγαλείτίροι έχθροί τή; -όθ'.κής αυτών άναπτύ-
ζεως είναι (χωρίς ν ' αναφέρωμεν καί άλλα Ιτι άιταισιώτερα
κακά) ή ρπαράτης. ή άργία, τα άτοπα θεαματα, αί υ-
βρε'.ς καί οί διαΐϊΛηκτιτμοί, ών τοσάκις γίνονται άκούσιο·.
μάρτυρΐς.
Τρυφ=ραί τινος μητε'ΐες, έξ άληθοϋς φίλτρου μαντεύΐυ-
σαι τους κινούνους τούτους, ιτροτιμώσ· νά κλειδώνωσ·. τα τέ¬
κνα των έντος τοΰ οί*ου, έν δσω αί ιδ'αι έργάζονται Ικτός
αϋτοΰ. Άλλά πόσον τρομερά είναι τα έκ τούτ.υ βιχνότατα
»υμβαίνοντα δυστυχήματα παιδίων καιομενων έκ πυρα.νων
nat
άλλων πνιγομένων έντός έ*εΐ ευρισκομένων ΰδροφάρων
οοχείων κ. τ.λ.
Ήκούσαμεν δημοτικοΰς τινάς συ|«,βούλου; ίσχυρ'.ζ'μέ-
νους, ότι άρκεΐ ό Δή(χος
va
μιρ·.μν»; περί των δημ. σχο¬
λείων, έπειδή τα άιτό 3 — 6 £τών νήπια περιΟί>7Γθντα·.
!ιπο των μητέρων αυτών. Ά>λ'
Srav
ή μήτηρ άναγκ,άζε-
ται
va
εργάζηται έλτός τοΰ ουιου, η Χα'· οταν εχ$ πολλά
τέκνα πάσηί ήλικίας καΐ 2έν ΐπΐρ-ιεΐ νά τα πίρ'ποιτ,τιη δλα,
νά έκτελτ, ?έ συγχρόνως /.αί όλας τάς λοιπάς έργασία; τοΰ
oûcu
;
Δέν είναι άνϊ/ίτίμττο; εύεργεσία καί άνακούφισις ειά
τας μητέρας ταύτα: νά πϊραδί?ω·ΐΐν εκάστην πρι·>ΐαν τα
(ρ'.λτατα αυτών εί; στορνικάς καί άνΐπτυγμένας Νη-ιΐγω-
γο«ς καΐ νά γνωρίζωσιν, δτι αύτά έ*εΐ είναι περ·φρουρημένα
καθ'όλην την ημέραν καί περιθάλιτονται καί μορφούνται,
5πως ουδέποτε θά εγίνετο τούτο πλησίον αυτών των ίΐίων ;
Είς το χρον.χ,όν τουτο διάιτημα αί ΐργαζόαϊναι (Αητέ-
ρες έ/.τελοϋσι τα Ιργα αυτών μετά διπλασιΐυ ζήλου, έπε'.οή
είναι ήσυχον ώς πρός την τύγην των τίκ,νων αυτών. Αί
δέ άπλώ; άσ/ολούμεναι
tit
τάς οίκ'.ακάς αυτών εργασίας
*αί εις την περίθαλψιν των μ'κροτέρων τέκνων των, χαί-
ρουσι διότι έχο'.ιτ'. καλώ; τοιιοθετημέ α τα μεγαλείτερά των
καί διότι έπαρκουσιν ούτω νά ττΕριποιώνται καλώς τα α,ι-
χρά των, νά καθαρίζωσι δΐόντως τονΐίκόντων, νά πλύνωσι
χ,α'ι νά (ίάπτωσι τα ένούματα της οίκονενείας των καί νά
έτοιμάζωΐι αετά πλειοτε'ρας έπιμελεία; τό δείπνον.
Μετά
yapâ:
δέ παραλαμβάνουιι τα τέκνα των έκ. τού
Νηπιαγωγείο« τό εσπέρας ΰγια, καθαρά, είίθυμα, άνυπόμονα
νά διηγηθώσιν δλα πρός τ/.ν άγα-ητήν των (Λητε'ρα, ην τό-
*ον είχον ΐ'π-.θυμήσει κ>θ' όλην την ημέραν.
Μήτηρ

καί παιδία μ,ΐτ ' ανυπΐμονησίας άναμένουσι τόν
10 -
αγαπητόν βύζυγον κ,αΐ πατίρα, εί; έν ολοι έχον νά ΐίττουν·
κοΐνά οείξουν τοια νέα πρίγματα, εργασίας /.αί τραγου-
δά/.ια Ό πατήρ είναι, κουρασμενος έκ τής εργασίας τ;υ καί
δλοι φροντίζουν, να τόν περ'.ποιηθώΐϊΐν. Ένοϋντβι τότε ό'λοε
μετά χ»ράς περ'. το δίϊπνον, ή δέ ώρα εκείνη είναι δ'.? τού«
ΐργαζομενου; γονεΐς άλϊ,θή; άνακούφιβις /.αί παρηγορία.
Ούτω τυτφίγγοντα'. οί δεσμο'ι τ/,ς οΐκογενείας, έπ'άγαθω·
των τε γονίων χ.αί των τέκνων, έν οέ τψ ο·.κο) εκείνω ί»7τάρ-
χει ή εύλογία τοϋ θεοΰ. Έχεΐ" ύιτάρχει άλτ)6ής τολ'.τισμος
/.αί αληθής ευτυχία !
Άλλα καί ε'.ς τα; άνωμ-άλου; ηερ'.στάσε'.ς των ο'.αο-
γενειών τα Λα'ύα Νηπ·βγωγεΐα εΐνα: εύεργετ',κώτατα.
Διότ· τί γίνοντα·. τα άτυχή παιοία, οταν ή μήτηρ εϊνο".
άκατάλλη'λο: κ«1 άνίκανος νά [Αΐρ'-μνα υπέρ αυτών, είτε-
ένεκα ΰπερβολικής χενία;, είτε ένεκα ?ωΐΑατ'.κής η ήθ'.κής
άσθ-νΐίας, ο'.αφίθΐας οηλαδή, όσον Λαΐ,ΐυχί σπανίως δυστυ-
χώ:, ένεκα άπανθρώπου σ/.ληρότγ;τος προ?; τα "δια εαυτάς
τέκνα /.αί ετ>. συχνότερον πρός τα τέκνα τοΰ ιυζύγου αΰ-
τήΐ ;
Δέν είνε εύεργεσία τότε τα παιοία ταυτα νά διτ,μίΐεύ-
ω,Ίΐν
«vTr;
τού Νηπ-.αγωγείου, άναιτνέοντα. έκίΓ έλεύθ;ρον.
καί κϊθαρον ίέρα /.αί ζωογονούμενα εκ των άκτίνων τοϋ ή-
/ίΐυ
ô'tov
κα·. έκ τή; άγάπης της φιλοστόργου αίιτών Νη
π'.αγωγοϋ ;
Τί δέ τέλ;; γινοντα'. τα τΐαιοάκ'.α όσα είχον τα δυυτύ—
χημ,α νά χάιωσ'. "ροώρως την αγαπητήν των μητέρα ; Πο-
σάχις μένουσ1. τρία, τεισοίρα καί ττέντι άκςμη ορφανα είς
τοΰς ορ&μους, δ'.ότ·. τί ορφανΐτροφϊϊα οπου τοι.αΰτα ΰπάρ-
χουν δεν δε'χοντα'. αύτά ϊίμγι 7 η
/.al
8 μόνον έτών ; Ό
άτυχής πατήρ
(Jàv osv
άπεβι'ωτΐ καί αυτός πρότερ:ν) έμ-
πι.στεύεται αύτά είς ττν μεγαλειτέραν άδελοήν των ή είς
γραίαν συγγενη, 8>ως άκατα/>ήλους νά φρον.ίζωβ'. περί τής
άνατροφή- των άτυχών τούτων πλαομάτων.
— 11 —
Έ:ύ λοιπήν τόσαι χίριστάσε'.ς,κ,αθ ' α; τό Νηπ'.ο-γωγεΐον
παρέχη βοήθειαν καί ανακούφ'.σ'.ν είς τάς ττενομένας μητέ-
ρας, εί: τας έργαιζ-.μένας μητέρας, καί είς αύτάς τάς πολυ-
ασχόλους η πασχο^σας μητε'ρας. Ίοού οέ άλλαι τόσαι πε-
ριστάσεις, καθ'ας τό Νιπ'.αγωγεϊον σώζε>. τα νήπια έκ τε
των άνά τα: άγυιας σωματ'.κών καί ήθ'.κών κινού ών, δσον
καί έκ των βχσάνων καί των κακουχιών, είς άς είναι έκτε-
θειμένα τα άτυχή τέκνα των
sv
άνωμα'λία ιυρισκομε'νων
οΐκογενειών καί αΰτά τα όρφανά.
"Άλλ ' άς ΐοωμ·ν τώρα πώς καί αύτη ή
(pùoiç
τον Λαι-
όός, αί φυ'ϊΐκαί
orfk.
όρμ·>ί καί τάιε'.ς αυτού, χατααειχνύ·
ονσιγ αψενχζοτ
xal èitûyonaar
την ανάγκην τής ίαρύ-
σεύ(, φροίβε.Ηανών Νηπιαγωγείωτ είς ολους τού; 8ή[Χΐυ;
καί εί. δλα τα τμήματα των πόλεο>ν κ»ί των κωμ.οπό>.;ων,
ήτοι
ot
' ολα τα νήπια τής πατρίδος ημών.
Ό παΐς, ώς μικράς ανθρωπ
-ç,
εχει έν έαυτφ δλα; τας
τάσιις καί τα; ουνάμεις τού άνθρώπου, οϊτινας βαθαηοόν
κΐί συν τφ χοόνω άφυπνίζονταΐ καί άναπτύσσΐνται, δπω;
βαθμγ,οον καί συν τψ ^ρόνψ άναπτύσσεται καί τό «ΐώμα
αυτοϋ. Ά/ρ'.βώ: ομως όπως το σώμα τον παιάας $χει
ανάγκην έΛεναερϊας χινήπεων, χαβαροϋ αέρος, φωτός χά!
ήΜον καΐ χαταΑΑήΛον διαίτης οιά μ ' άναπτυχΛίτ, οεόντω:
καί καθ ' δλου; τοΰς νόμους τής φύσΐως, ούτω καί αί γν·
χιχαι αντοΰ αυτάμεις, αί τάσε·.ς και αί όρμαί αυτού έχου¬
σιν ανάγκην :
α' . ελευθέρας άναπτύξεως, β' . καταλλή'λου περ'.βάΑλον-
τος, συμφώνου πρός την ηλικίαν καί την φύσιν αυτού, γ' .
στοργ'.κτις πιρ·.θάλψ;ω; κα' άγάπης, ο', κινήσεως κα'ι παι-
γνίου καί ε' . άσχολίας, εργασίας κα'ι παραγωγή:.
Τό
wjio'.ov zptKS'.
ν' άναπτύβσητα1.
iJevfiëpuç,
νά κινή-
ται, νά τρ$ν_τ,, νά καταγίνητα1. είς τι καί νά έρωτα δ,τ·.
θέλει, ένώ σJ^■ήΘ(üς έμπο2ίζ«.ται ές δλων τούτων καί θεω-
ρεΐται κ,α'λώ; άνατεθραμμίνον, δταν 2έν φθιίρη τα πολυτε^η,
- 12 -
αύτοΰ ένδύματα, δτον μένη ήσυχον /„αί άκίνητον είς την
θέσιν τού, δταν σιωπό; καί δταν είς αλλα τόσα μαρτύρια
μετά τοσου κ,όπου καί αούων τ'.μωριών ΰποβάλλεται ό ζωη¬
ρά; οργοσκ.ός τού ύγιοί^οντος παιδός.
KaraJJtyJor jtepiâaJJor
τής παιοικής ήλικίας δέν δύ¬
ναται νά (Κωρτ,θτ). ειμή ή φύσις, ό κήπος, οί άγροί, ή πα-
ραλία κ.τ./. ό'που ο ποιΐς ευρίσκει πάντα τα είς την άνά-
ιττυξίν τού άπα'.τούμενα στο'.χεϊα, πρός τούτοις δέ κ,αί συν-
τροφιάν όμηλίκων πχ'.δ''ων, μετά των οποίων 6' αναπτύξη
όλας τα: πρός τον [/.ετΐ-£ΐτα κβινωνικόν αύτοΰ βίον χρη-
σιμίυο^σΛς τάίε'ς κ.αί δυνάμει; αύτοΰ' καί τέλος ή έντε-
λής άπου.άκρυνσι;
rziirfi
ύλ'.κής καί ήθι,κής ακαθιρσίας καί
ίιχτ^,ίις, των αγρίων φωνών κ,αΐ δ'.απληκτ'.σμών, των υ-
βρ?ων, τού ψεύ&ο^ς καί δλων των παθών, άτινα μολύνουσ'.
τό ΐϊΐρ'.βάλλον τού πα'.δός, όπως ή δυσωδία μολύνε1. τόν
άέρ?, όν άναπνέει.
Ή στοργή
xal
ή άγάχη είνε τέ φώ; καί ή θΐρμότης
τή; παιοΊκης ήλικίας. *1)πω; τα στερΐύμενα τής εΰεργετι-
κής ένεργίίας τοΰ ηλίου Ι/τός των δωματίων ή καί έν ΰπο-
γίίοις διτ,μερεύοντα παιδία γίνοντα·. ώγρά καί κ.αχεκ.τ'.κά,
ούτω καί τα ατυγή παιδία, τα στερούμενα των [Αητρι^ών
6ωπ;ιών καί περιθάλψεων, μαραίνονται ποοώρως /.αί συν τω
χρόνω γίνονται φίλουτοι καί πολλάκις σκληρΐί άνθρωπο1..
Τό παίγηοτ είνε δευτέρα φύΐ'.ς τού παιδός· ίτροτιμα
νά (λή τρώγτ,, αλλ ' άχι. καί νά μή παίζτι. Συχνότατα έν
τ·^ φορόΊ τού παιγνίου λησμονεΐ την ώραν τού φαγητοΰ.
Π^σον ιδικόν λοιπόν είναι νά τιμωρώντα·. τα ποιδάκ'.α,
διότι Ινϊκα τοΰ παιγνίου δέν εμΐλέτη'ϊαν κ,αί μάλι.στα κα-
vova;
γραμματικής καί τα πΐρόμοια. ΤΩ άφετε τα παιδία
νά πϊίζουν τουλάχιστον μέχρι τοΰ έβδόμου Ιτου; τής ήλ1-
κίας αυτών 1 Μ?τά τουτο
ik
πΐρ'.βάλετε καί τα σπουδαιό-
τ«ρ* (Αΐθγιμττα μέ μορφήν οιτ,γτ,μβτικήν ή ελευθέρα; συνο-
λί καί.
ßaOu.r,oov
μόνον άιτα,'.τήσατε σύντονον έργαβίαν
- 13 -
απο τα παιδία πέραν των δε'κα καΐ τΤ»νδώδεκα ίχί^τ, έτών.
Μακράν δέ άπωθί)σατε άπό τής παιδ'-κή; ήλικίΐς πάσαν
δεσμεύουσαν κα'ι νεκρώνουσαν τό ά θρώπινον πνΐΰμα τυπι-
κότητα κα'ι σχολαστικ,ότητα· θεωρήτατε άπ' εναντίας μ.?'γ.-
στ;ν κερδος τή; ό'λης μορφώσεως
t
/ΰτοϋ τό νά δ'.ακόπτηται
συχν&τατο1 τό προγραμμα των μσθηαάτων των δ'.ά μακρυ-
νών π?ρι.πΐτων καί πολυώρων έκδρομών είς την έζοχήν καί
το παραθΐ/.άσ'Τίον.
ui| lr
Jiapepsi
όμως παίγηον παιγνίον καί χερίπατος
xepmâ
-
τού.
Πλεΐστοι γονεί"; των ανωτέρων μάλιττα τάξ?ων άφίνΐυν
τα παιδάκιά των, Επιττ,ρο'μενα υπο των παιδονς'μων αύτών}
νά παίζωτιν έλευθέρως καί έφ ' ίκανας ώρας έντός κήπον
μάλιστα καί είς τό παραθΐλάσσιον. Καί τα είς τας άγυιάί
οέ έγκαταλελειμμένα πα'.οία απά πρωίας μέχρις εσπέρας
τρέχουσΐ,ν έν ΰπαίθοφ π^ιζοντα.
Κ
ai
σωματικώς μέν βίβαιως ταύτα ώφϊ^οΰντα!,
iisxjy-
κρίτως πλειότερον των εγκλείστων παιδ'ων καί πρό πάντων
των επί ώρας όλας, άνευ δ'.αλε'.μμάτων, κυπτόντω» επί
δυσαναλόγων
ôpavib>v
καί μέ στρεβλω";·.ν τού σώματος καί
τού πνεύματος αυτών καταγ'.νομέων ττροώρως είς έκμάθη-
σιν
ocov
Ινεστ1. πλειοτέρο>ν γραμμάτων καί μόνον γρϊμμά-
των !
Ά'λ'λά τό πα'.δίον
de*
ζητεί
àxaronotor
χαίγτιον
όθεν καί δέν άρκεΐται καί δέν εύχαριστειται είς ούτό. Ή
φύσις τό ίπροίκισε μέ παντοίας δυνάμεις, αίτινΞ; όλαι έχου¬
σιν ανάγκην άσκήτεως, άναπτύ^εως καί τεληοχοιήσΐως.
Άκρ.βώ; δέ όσον ηθέλαμεν καταστρίψη τό σώμα αυτού,
εάν κατεδ'.κάζομεν εί; άκιντ,σίαν μίαν των χειρών αύτ:ϋ ή
Ινα των ποδών τού, άκριέώ: τό ούτό συμβαίνει, δταν δ'.ά
τή; άτελΐϋς κ.οί μονομεροϋ; άσκήσεως
civ
ίναιττύσοωμεν
έζ ιοου όλας τίς ψυχικάς δυνάμη; καί τάσΐ'.ς τοϋ παι&ό:.
Τουτο δυστυχώς έτ1. καί νυν γίνιται μέ τό ~αρ ' ήμί"ν
14 -
Εκπαιδιυτικ,ον βύιτηΐλα· οΐ'ΐάσ-ιονται ώς επί τό πλΐΤστον
γρά(Αματα, δηλαδή άσκαται μάλλον ό νού;, παραμελϊϋνται
έϊ αί λοιπαί δυνάμει;, ήτοι ή καρδία μ ή θέλησις επί
βλάβιρ τής έναρΐΑΐνίου άναπτύςεω; καί κατά «ΐυνεπειαν τού"
έκ ταύτης προκ'-ΐΐΓοντος χαρακτήρος τού άνθρώπου.
Ή φύσις Λοιπον τοΰ τιαιδος ζητεί' παίγνιον είς δ

Λαμβάνωσι, μέρος
xai r
' άσχώκται ΌΛαι αί τάσεις
xai
αί
δυνάμεις
avro'j.
To
άΛανόνιστον παίγν.ον κουράζει τόν
waîSa,
όστις συ-
χνότατα βΐρύνίται αύτο καί
ipioTqi
«τί
va
κάμω τώρα ;»
ή" παρεκτρεπεται ιί{ άταίίας. Πλειιτάκις
ce
τό τέλος τού
τοιούτου πίΐγνίου ε'νε φιλονεικίαι, θρήνοι καί όουρμοί.
Κατα τέ φρ:εβελιανον έττομένως βύστημα, τού ο'ποίου
βΛοπος είναι αύτη ή τελειοποίτ,σις όλων των δυνάμ^ων τοΰ
παιοός, τα παίγνια, παρακολουθούντα την φύσιν' καί την
άνάπτυςιν τού ιτα'.οός, οιαιροϋνται είς πα'ιγηα αηοβΛέ-
ποντα την σωματικήν ασκησιν χαι είς παίγνια
àjioâJi-
χοντα την ασκηαιν τοΰ χνίύματος.
Τα παίγνια ταύτα ύποοια'.ροΰνται πάλιν είς χνρίως γν
μναστιχα (βάδ·.«τ(/.α, δρόμο; καί κυρίως γυμναστικαί άτκή-
σεις), είς άπομιμηζιχα (άυκ,ήιεις αέ άπομιμήσεις διαφόρους,
γεωργών, μυλωθροΰ καί τεχνιτών, κινήτεων κτλ. ζφων
κτλ.) κ.αί είς τζαίγνια ρ'υθμιχα
xai
ορχηστικα
(u.k
ποι-
κίλα σχήματα καί κινήσεως /οροϋ κτλ. )*Ετι δέ ;1ς ηαιγνια
npoc
ασχ))σιν τής χειρός, των αίσθ-ηττιρίων όργάνων, τής
μνήμης, τής Λαρατηρηηκής αυγάμεως, τής κρίσεως χτλ.
Λοίγγια μαγτεντιχα χτΛ.
Πάντα τα παίγνια ταυτα καθίστανται ζωηροτέρα άκόμ/η
καί τερπνότερα εί; τα παιδία, έπειίη εκτελούνται συνΐδευό-
μίνα υπό μελφδικωτάτων και φαιορών άσμάτων.
Έπονται τα παίγηα τής Σφαιρας παντός μεγέθου; (Α' .
Β', καί Γ', βαθμίοο.) αναλόγως τή: ήλικίας των παιδίων.
'Ακολούθως

ηαίγηα τον
ßo'Jov,
τοϋ κυΛίναρου
xai
- 15 -
τού χύαον, χ.αί τα κνρίύκ φροεβίΜατα παίγη,α η
Jüpa
άτινα χέντε τόν αριθμόν περιεχο-σιν ϊ^τός μ,ι» ρών ξνιλίνων
κυτίων άπλα ξύλινα άθύρματα, κεκ,ομμένα είς μικροϋ; κύ-
βους καί είς πλίνθους, σπονούλου: κα'ι ήμίτοζα.
Επίιης τα παίγηα τώγ
ijuparui>r,
σειραί δηλαδή [Αΐ-
κρών κ-υτίων «εριεχόντων μικρϊς ξυλίνους επιφανείας διαφό¬
ρων χρωμάτω-*, τετραγώνευ:, τρινώνους κ.τ.λ.
Έ τ ι οέ παίγηα σχοαάχων, ζυΛαρίωγ, ααχζνΜων ο-
σηριωγ κτλ. Έαν είς τα παίγνια ταύτα, προστεθ^ ό»ό)ΐ>ηρος
ή
otipà
τω
r jito
την μορφήν παιγνίου εις τα παιδία ποτρε-
νο(Αένων τερπχοτάτων ασχοΛιώΐ, δηλαδή
(pposëeJiavar
ερ¬
γασιών, άπό τής ΰφαντική; «ά χρωματισμε'-ων χαρτίνων
ταινιών, τή; πο-κίλης τροποποιήσεως τού χάρτου δια τής
Αεντητής, τής £*πττις, τής διπλωτής καί της /».οπτής εργα¬
σίας, με'χρι των άρχών τής ίχνογρ-^φίας, νής ζωγριφικής,
τής πλαστικής, τής κατασκευή; μύλων, σημαιών, ζώων,
ίπίπλων, κυτίων κ.τ.λ. κ.τ λ. θέλομεν αντιληφθή πλη¬
ρέστατα, πώ; παίγνιον διαφερει παιγνίΐυ -ιαί πότε τουτο
καθίστατα1. άληθώς σύμφωνον πρός την φύσιν τού πα'.δός κα'ι
έπομένως ευχάριστον αμα Λαί ωφέλιμον αΰτφ.
Κατά τόν αυτόν τρόπον διαφίρί!, περίπατος περιπάτου καί
;ν γένει πάσα διααΐνή τοΰ πα'δός έν ΰπαίθρφ, εις τό παρα-
θαλάσσιον κ.τ.λ. δταν, άντί νά άγϊΐτα·. ΐκεϊ καί έκτίθεταΐ
απλώς εις τάς έ'ζωθεν έπ'.γινθίΑίνα; αύτω ευεργετικωτάτας
πάντοτε έντυπώσει; καί »πιρροάς τής φύσΐως, εχνι παρ' αύτψ
μητερα, ή νηπιαγωγάν κατάλληλον καί ικανήν νά όδηγτ) τό
παιδίον βαθμηδόν δια τής αγάπτς τής φύβ.ως είς την άντί-
ληψ-.ν καί γνώσι,ν των άντικειμίνων αυτής, /.αί συν τφ χρόνω
είς τόν θαυμασμόν των φυσικών καλλονών καί των θαυ-
μασίων έν γένει τής φύσεως, δι' ών ό νεαρός άνθρωπο:
βαθμηδόν κοιί ασφαλώς όδηγεΐτα'. είς την αναζήτησιν καί
την αληθή λατρείαν τοΰ Δημ'.ουργοΰ καί Πλάατου αυτού.
Μί« των ΐιι/υρ:τέρων όρμών τοϋ παιδός
eivî
ή άκάγχη
- 16 -
της εργασίας ν.αϊ της χαραγωγης, έ'νεκα τής όποίαζ ο"εν
εύχ7ρ'.Ί?εϊται
ty uïvr,
άργον,
tù',
' άρχείται είς τέ άσκοπον
και ά,ιανόνΐστον παίγνιον.
Kal to
β:εφος άκόμη παίζει μέ
tcùç
δαχ,τύλου; τού, δααν οιν εύρίσκ

ά/,λο τι νά θίζτ,.
Üpa-
δυτερον ίέ ή όρμή ου τη εκδηλούται διά τής -χνάγκτ,ς ην
αισθανεται νά οίγτ) τα πάντα, οιά τής όπ:ίας άττοκτό^ την
πείραν των π ρί αυτό άντιχε'.μένων καί των ϊοιοττίτων αυ¬
τών τΐ(/ωρϊΐτα'. ίέ πολλάκις άο·.κως υπο των άγν^ούντιυν,
οτιπράττ·=ι
tcûto
έξ έμφύτου καί ώφίλιμωτάτης αύτφ όρ-
Τίς δέν π»ρετήρτ,σ« την χαράν των νηπίων, 8^αν άναθί-
τωμεν εί; ούτά μ·κράς ϋπηρ=Γτίας ; «Φίρε μου έκεΐνο το βι-
6/ ίον».«Δός αύτο τό κλειοί είς τόν πατέρα σ:υβ κτλ.
xal
τρέ^ίΐ τό
fii-cpöv,
τό ό
-otov
πολλάκις μόλις έπεριπάτ/,οε,
καί εκτελεί τάς ύπ/,ρΐσίας ταύτας μέ την πρώτην συναίσθησιν
τοϋ ότι είνε ήΌη ικανόν νά ε/.τίλέσιτ] αύτάς ;
Τίς
ci
άρ" ετέρου
civ
π»ρ«τήρ'σε ποσόν καταστρίπτικά
γίνονται τα παιδ-.α, δταν
der
ίχοντ τί

χάμουγ ;
Σχίζευπν δ,τι ίδρωσιν ενώπιον
tojv,
Οραύουσιν ό'.τι
sGÖpau-
στον ΰπάρχτ, πλησίον των, καί πολυτ·.(ΑΟτατα πο'λ'λάκις άν-
τικείμεν*, κυτία, δργανα μουσικά κτλ. σ^χνότατα οιά νά
ιίωιι τί περιέχουσι τούτα. Μικρόν κοράσιον τετραετες ίρ-
ριψ·ν είς την φι.,τιάν αργυρούν κοχλι-'ριον
àà va ici;
πώς οά
τακί) τΐθτο. Ό
ce
(χικρός άτίθΐσο;
Goethe
έρριψε
if.
τοΰ
πϊραθύρου τής ο κίας
reu
δλα τα σκεύη τού [Αογε'.ρεί;υ των,
έπίΐδή
cèv
εϊχέ τι καλλίτερον νά κάμη και τ,ύ/αριστεϊτο ν'
ακού)Γ| τόν κρ&'τΐν των πιπτόντων καΐ θραυ^μένων άντικ,ει-
μένων.

^là zl Joixor rà
μη
àxoJovOûptr
χαϊ
er
Λρος τητ
όρμητ της παραγωγής τους
rojiovi
τη> φάσεως παρέχοκτ$ς άς
τα μικρά μας εργασίας μικράς
ir
ε'ίώι παιγΗον ; 'Υλΐκα
ιυιοΆα και άπλά, μ'.κρΐ *αΐ άνάλογα πρός τού; μΛ/.ρούς
ca-
κτύλους τω^, 6ια των ο'ποίων νά εΛτελώσιν ά*ΟΛως άπλοϋς
— 17 —
συνδυασμούς είς καταρτισμόν μ'.κρών καί αύτοτελών έργων ;
'Απόδειξις, δτ'. τουτο είνε σύμφωνον πρός την φύ«ιν τοΰ
παιδός είνε, ό'τι τα ευτελέστερα των υλικών τούτων προξε-
νοΰσιν αΰτψ περισσοτέραν χαράν ή δ,τ', προζενοΰσιν αύτω τα
δαπανηρότερα έ'το'.μα παίγνια, τα ο'ποΓα μετά τινάς ημέρας
τα βαρύνεται καί καταστρ«"φει. Μικρά κυτία περΐί'χοντα 5-
σπρια ή ξυλάρ'.α ή μικρούς δακ,τυλίους τ) καί οκτώ μόνον κύ-
βους, ταινίαι χάρτ'.νίΐ πρός υφανσιν, μικρά τετράγωνα χαρ-
τού χρωματισμένου ~ρός οίίτ).ωσι.ν κτλ. κτλ. αποτελούσι
την ευτυχίαν των μακρών καθ όλην την νγιπιακήν ήλ'.κίαν.
Δι' αυτών όδηγοϋνται, ευκολώτατα νά βυνθέτωσιν έλευθέρως
μικράς άλληλοο'.αδόχως παραγωγάς, μιμήσεις βιοτεχν.κών
άντικειμενων, μικράς κλίνας, καδίσματα κτλ. ή καί καλ-
λ'.τεχνικα σχιόματα, άστέρας, κ-ύκλου; κτλ. άτινα πάντα
συνοδευόμενα μέ μελωδικώτατα τραγουοάκια συμπληροΰσι
την μορφωτικ,ήν καί άγαθοποιόν επενέργειαν τής τοιαύτης
εργασίας. Ή δέ χαρά των μ'.κρών, ή ίκανοποίηβ'.ς καί ή Ίν.
τούτου καθ' εκάστην νε'α ένθάρρυνσ'.ς π;ος νέαν παραγωγήν
συντελεί" ?ν αγνοία αυτών, πολλάκις δέ καί έν άγνοία αυ¬
τής τής μητρός ή της πα'.οαγωγ^ΰ αυτών
f
είς την αγάπην
τής εργασίας, είς την έ'ςιν τής εργασίας κα'ι είς την συν τψ
χρόνφ αλτ,θή κα' έναρμόνιον άνάπτυίιν των παιδίων ασυγ¬
κρίτως πλειίτερον κα'. θετικώτίρον
rt
όσον νομίζουσι πΐλλοί
γονεϊς καί παιδαγωγοί ό'τι κατορθών:υσι διά τής προώρου διοα-
σκα> ίας γραμμάτων καί τόσων άλλων ουσαναλόγων πρό; την
ή7^·.κίαν αυτών διδαγμάτων.
Ίκανοί εύτυγώ;
sî;a'.
ήδη ο! γνωρίζοντες καί έννοήσαντες
τί)ν ωφέλειαν των ανωτέρω άληθΐ'.ών άπό δέ τοϋ 1880 ά*α-
τάπαυστοι εγειναν καί έξακολουθουσ1. νά γίνωνται ενεργεια·.
πρός διάδοσιν παρ ' ημίν τοϋ ευεργετκωτάτου τούτου συστή-
ματος, δπ-ρλε'.τουργεί ·ΐ;δη, χ.ατα τόμαλλο/ /.αί ήττον, είς
τα ίδιωτικα παρθ£ναγ(>)γ=?α, ανα>.όγως δηλ. τής ικανότητος
των α-ό τοϋ 1885 παρ' "Γ,μών μορφωθεισών έλληνίδων φρβε-
2
- 18 -
βελιο-νών Νη-ιαγωγών. Είς ταύτας άπό τοϋ 1898 κατ'
ετος προστίθεντοα αί επί διετίαν ειδικώς καί έλληνοπρεπως
ίκπα'.οευόμίναι Νηπ',αγωγοΙ τοϋ Έκιταιδΐυτι,κοϋ Τμήμ,ατος
τής Ένώσεω: των Έλληνίδων, αΐτινες μετ άφοσ'.ώσεω;
συντελοΰσιν είς την οιάδΐσι,ν κ,αί ενίσχυσιν των άνθρωπ'στι-
κών τούτων άρχών, ό'σον καί αύτη: τή; γλώσσης »αί τού"
έλληνοπρεποΰ: αΰ-.ών φρονήματος, τοποθετούμεναι καταλ¬
λήλως είς τε τα νηπιαγωγεΐα κ,αί είς τα: οικογενείας, —αρ '
ημίν καΐ έν τω εξωτερικώ, οπου έλληνικαι κοινότητες.
Άλλ ' ή έκ. τοϋ συστήματΐς τούτου προκύπτουδα κατα-
χληκτικιι καί εΰεργετ'.κωτάτη δια την πρώτην μάλ'.στα ηλι¬
κίαν ωφελεία, η"τ'ς έν τφ
j
/ρόνφ θέλε!. συντελέσε'. είς την επί
το βασιμ.ώτερον καί θετικώτερον τρΐπήν ολοκλήρου τοϋ έκ.-
παιδευτικοΰ ημών συστήματος, θέλει αναφανή εν δλγι
-rvj
πληρότητι αυτής, δταν συν θεώ ό Δ?(μ.ο: τής πρωτευούσης
ημών, »αί βαθμηδόν ό'λοι οί Δήμ,ς.'. τής ΙΙατρίδος ημών ίδρύ-
σωσι Λαϊκα Νηπιαγωγεΐα έπαρκ,η καί άνάλογα πρός τόν
αριθμόν των νηπίων των δημοτών αυτών, καθ' όσον τα
Νηπιαγωγεΐα ταυτα ουδέποτε πρέπει να περιέχωσι πλε'.ό-
τερα των 33—34 νηπίων έν εκάστη των τριώι αυτών τά-
ςεων, δηλαδή 100 έν όλαι: Νήπ'.α. "Οθεν καί πρέπε·. νά
ύπάρχωΐΐ κατ ' ελάχιστον όρον εν έν έ·/.άστφ τμήματι της
πρωτευούσης, δπω; γίνεται είς όλας τας πόλεις καί κωμοπό-
λε'.ς τού πεπ5λ:.τισμένου κόσμου· έν Ζυρίχη -. χ.
ItcI
πλη-
θυσμοϋ 130,000 κατΐίκων υπάρχουσι 30 Λαϊκά Νηπιαγω-
γεΐα, ολα υπό τοΰ δήμου συντηρούμενα.
Τότε τα έκ των ΛαΪΛών Νηπ'.αγωγείω ι είς τάς τάζεις
τ·ΰ δτιμοτικοΰ Σχολείου προβιβαζόμενα παιδία ώς αναγκαίαν
συνέπειαν οέλουσιν έπιφέρϊΐ την επί τέ πρακτικώτερ;ν μεταρ-
ρύθμ'.σιν τούτων, διότι αί γνώσεις των Νηπίων καί πρό πάν¬
των ή τεχνική καί καλλιτΐχνικ,ή αυτών προετοιμ,ασία θέ¬
λουσιν άπαιτήσε; την κατα τό αύτό σύσττιμα έςα,κολΐύθη-
βιν τή; μορφώσίως καί έ/.παιδεύΐεως αυτών, τό όποΓον μετα
- 19 —
-— ΐλλής επιτυχίας εγε'.νεν ήοη είς τα οημοτικά Σχολεία άπά-
της τής δυτιχής Εύρώπης.
Άπό τοϋ Μϊρτίου τού 1901 τό έκπα'.δ:υτικόν τμήμα
τής Ένώσεωζ των Έλληνίδων, τ
/j
έτησία συνδρομ-Γ, τής μ,ε-
γαθύμου εύεργέτ'.δος αυτού, τής Α. Μ. τής Βασιλίσσης η¬
μών, ίδρυσεν έν
tyj
συνοικίαι Μακρυγ'.άννν; τό πρώτον εν Ά-
'θήνχις λα'ύέν ν·Λ,π'.αγωγΐΐον, εν ώ έκτοτε συνήχθησαν 100
νήπια τής συνοικίας εκείνην. Ή κατα το βραχύ τουτο /ρΐ-
v.äov
οιάβτημ« πρόοδος των νΐηπίων τούτων π/ ηρέστατα έπι-
6εβα'.:ΐ πάντα τα ανωτέρω
itspi
των πλεονεκτημάτων των
■ΦρθϊβελιανώνΝηπιαγωγε'ων >εχθέντα, καθ'.στα £έ έπα'.σθη-
τοτέραν ακόμη την Ιλλειψιν όμοίων ίορυμάτων είς τάς λαϊ¬
κάς συνο'.κία; τή; πρωτευούσης. Είς τάς τάξΐ'.ς τοϋ νηπια-
-γωγίίου τούτου προσετέθη '/πά τού παρελθόντος Σεπτεμ-
■ βρίου καί μία τάζ'.ς οημοτ. σνολΐίου, έν ί) ή συνέχε'.α τής
■φροεβε)'.ανής μ;θό£ου επέφερεν αληθώς θανμάσια »αί εύερ-
■■ετικώτατα ίττ:τϊλε'σματα.
Π*ρήγορον εϊνα1., ότι άπό τινο:
Jcaipiô
ήρχισαν καί
Trap
' ήαϊν προσπαθεία1., όπως κατασταθΐί ή έκπαίδευ-
Τ'.ς ημών πρχκ.τικωτέρα λχΙ Οετικωτίρϊ, ώς μαρτυρούσιν
αί υπέρ των ίμπορ'.κών, των β'.;μηχανικών καί των γεωρ-
γικών Σχολών εύεργετ'χαί ένί'ργε'.αι. Άλλ ή αληθής έπι-
ruyia
των ϊν=ργε·.ών τούτων θά έτυ'.τευχθ·7| μόνον, οταν κ,αί
κάτωθεν ϊίγίτη ή ϊπ'ι τί-, αΰτί) πρακτ'.κΐ, «αί θετικίϊ βάσει
αεταρρύθαισ'.ς της Έκπαιδεύσΐω; ημών, 2ιά τής ίορύσίως
,Λαϊκών ΝηπιαγωγΕΐων καί τΐϋ /.ατά τό αΰτό σύστηυια κει-
ταρτ'.σμςϋ των δ/,μ,οτ'.κών Σχολείων, των αληθών τούτων
·3υτω:ίων των ΐΛελλόντων τολ'.τών καί των μητέρων τον
Ai.
Λαίκαρίδον.
ΕΤΗΙΙΙΑΑΠΑΝΗ ΤΗΣ ΑΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΛΕΥΣΕΟΓ
ΚΑΤΑ
ΜΑΘΗΤΗΝ ΚΑΙ ΚΑΤΟΙΚΟΝ
ΠΑΡ' ΗΜΙΝ ΚΑΙ ΑΛΛΑΧΟΥ
Δύναται
va
εϊπγ τις, ότι ή μέριμνα περϊ τής μα-
φητενονσης νεότητος εν τοίς δημοτικοΐς οχολείοις είς
τας καθ ' εκάστας πολιτείας είνε εϊπερ ποτε κατα τάς
τελευταίας δεκαετηρίδας μείζων. Και ή επιστήμη
και αί κνβερνήοεις και ίν γένει οί διέποντες την δη¬
μοτικήν εκπαίδευσιν αμιλλώνται δια παντός τρόπον
ου μόνον
va
έπιδιώξωσιν άσφαλέατερον την επίτενζιν
τού σκοπόν τής αγωγής και διδασκαλίας τής νεότη¬
τος, άλλά και νά διενκολννωσι ταύτην ανευ πολλών
μόχθων καί κόπων εκ μερονς των μαΰ·ητενόντων και
va
εξασφαλίσωσι την τε σωματικήν και πνευματικήν
αυτών εύεξίαν άπο πάσης έπιβλαβοϋς επηρείας.
Αι τε μέΰοδοι και μορφαι τής διδασκαλίας άπλο-
ποιηΰεΐσαι και προσαρμοοϋ'εΐσ&ι είς την παιδικήν
αντίληψιν και φύσιν κατέστησαν ευρύτερον χον κύ¬
κλον των γνώσεων, τας οποίας χρειάζεται και ή νεό-
της και ή σημερινή κοινωνία, έν
fj
αντη ήλικιονμένη
θά δράατ], και άκοπωτέραν την πρόσκτησιν αυτών,
τα μεσα τής αγωγής και διδασκαλίας εύχρηστότερον
21 —
ί τελεσφορώτερον ερρυ&μίσ&ησαν πρός μόρφωσιν
τού μαΰητον, ή νλη της όιδασκαλίας ώς οίον τε εκ-
λεκτη και προσφορος εκανονίσθη συμφώνως πρός τε
την ηλικίαν των παίδων και τόν σκοπόν τού σχο-
λείου, ό διδάσκαλος, ό κύριος όντος παράγων τής
μορφώσεως τής νεότητος, ε£ήρθη εις την εμπρέπου-
οαν αυτώ περιωπήν και εξ ησφαλίσΰη σχετικώς ό ανε-
τος αυτού β'ιος, παν ο,τι είς την σωματικήν άγωγην
αποβλέπει, ώς ή γνμναστική, αί εκδρομαί, κτλ., απο¬
τελεσματικώς εφαρμόζεται ούτως ώστε εναρμονίως και
το πνενμα και τό κατοικητήριον αύτοΰ τό σώμα νά
παιδενηται, τα κελενσματα τής ύγιεινής ώς πρός τε
τα διδακτήρια, τα θρανί«, κτλ., μεχρι των τελενταίων
λεπτομερειαι λαμβάνονται νπ ' όψει πρός εξασφάλι¬
σιν τής νγείας των μααητενόντων, πρός δ και Ίατροι
έχουσιν ίνιαχοϋ διορισθή, ών έργον είνε ή επίσκεψις
των σχολείων, ή παροχή νγιεινών παραγγελμάτων είς
τονς μαθητάς, ή επαγρυπνήση επι τής νγείας αυ¬
τών και ή δωρεαν επίσκεψις των άσΰενούντων μα&η-
τών.
Είνε δ' ενλογον το ενδιαφέρον των τε πολιτειών
και δήμων καΐ κοινοτήτων διά την δημοτικήν εκ¬
παίδευσιν, άφ' ού αυτή αποτελεί την κρηπΐδα τής τε
νλικής και ήϋτκής ενημερίας αυτών. Έν ταύττ] κα-
τοπτρίζεται ό πολιτισμος έκαστον λαόν, ούτινος εμ¬
φαίνει την είκόνα τής πνευματικής δράσεώς, τοϋ πα¬
ρόντος και τού μελλοντός τον.
Πρός επίτευξιν ό ' άρτιας δημοτικής εκπαιδεύσεως
εξασφαλαζονσης τα εκ ταύτης απορρεοντα άγαΰά δεν
ψείδονται γενναίων όαπαν.ών. Έκ τής καταβαλλο-
— 22 -
μέν ής πρός τουτο δαπάνης δύναται τις
va
ονναγάγτ]-
τό ενδιαφέρον των διαφόρων πολιτειών και δήμοη'
και κοινοτήτων υπέρ τής δημοτικάς εκπαιδεύσεως
και την κατάστασιν επομενως ταύτης εν εκάστη χώρα.
Ή άναγραφή επομενως τής ετησίας δαπάνης κατά
μα&ητήν και κάτοικον έν ταίς κυριωτάταις πολιτείαις
κάί πολεσι, ταίς διακρινομέναις διά τό υπέρ τής δή—
μοτικής εκπαιδεύσεως όπωςδήποτε μέγα ενδιαφέρον
αυτών, λαλεΐ εύγλωττότερον ή ή διεξοδική περι τούτου
περιγραφή. ΉΈπετηρις τοϋ ημέτερον'Υπουργείον
των'Εκκλησιαστικών καίτης Δημοσίας'Εκπαιδεύσεως
τοϋ]900—1901καιτο υπο
roöSendler
και
Kobel
κατά
τό παρελθόν ετος εκδοθέν σύγγραμμα περι τής Αη-
μοτικής 'Εκπαιδεύσεως παρά τοις πεπολιτισμένον
λαοϊςπαρέχει την πηγήν τήςσχετικής μελέτ)/ς ημών
Κατά ταυτα αί άκόλου&οι πολιτειαι και πόλεις δα-
πανώσιν Ιτησίως δι' έκαστον μαθητήν τα παραλλή¬
λως σημειούμενα ποσά. Ή εκ μάρκων είς δραχμάς
άναγωγή εγένετο υπολογισθέντος έκαστον μάρκον
σνμφώνως τή τρεχούσ?/ παρ' ημίν τιμή πρός δύο
δραχμάς.
Τι Ά-ΐδοϋργον
ή Β?;μη
Η Λυβ=·/.λη
H
Πρωσσία
Ή Γαλλία
Τί Βΐλγιον
Ή Σαξωνία
Ή Βαυαρία
Ή Αυστρία
Η Ούγγαρί*
150, 60
141, -12
84. 00
60 48
57, 12
57. 12
53,64
52, 08
50. 40
'■7. 00
Ή Έλδίτία
Ή Ιταλία
Ή Σουηϊία
Ή Ρωτία
Ή Ελλάς
47. 04
42 00
40. Λ2
38. 50
31, 50
Ή Ι^τρούζολις 170, 00
Ή Φραγκφούρ;ηα]Μ.140. 60
Τό Βισβά^ν 119, 00
Τό Βερολίνον 110. 00
Ή Αιψία 103. 20
ι
Tb
Κάσσ=λ
Ή Βρϊσλαυία κα! τό
Μόναχ&ν
Ή Μανοχάι'μ
Τό ΆουγσβοΟ'ργον
Τό Κΐελον
Τό Στεττΐνον
To
Πόζεν
Τ ο
'Avvcêipcv
Η Δρέσδη
Τό Καρλοττΐνβοϊίργον
To
Βραουνσδάϊγ
Ή Στουτγά-ρ8η
Ή Ποτσΐάμη
Tb
ΓκαΤρλιτς
Tb
Μ=τς
- 23 —
97, 80
Tb
Μαγδεμδουργον
Ή Άάχη
94, 80 Ή Κρεφελδη
93, 80 Ή Χάλλη
88. 80 Ή Άλτόνα και
88, 40 Κολωνία
86 80 Ή Φραγκφθυρτη α]ο
85, 80 Η Δυσσελδόρφη κα:
84, 40 ή Έρφθύρτϊ;
83. 60 Ίο Χέμνιτζ
83. 20 Ή "Έσση
78, 00 Ή Δορτμούνοη
75, 20 Ή Λιεγνίτση
74, 40 Ό δήμος Άθηναίων.
73, 00 Ό δήμος Πατρέων
72, 80 Ό δήμος Πε^ε'ων
72,
40
69.
80
66.
60
65,
80
65,
40
64,
00
€0,
80
59,
00
57.
20
58.
00
47,
20
42.
00
37,
00
28,
00
Κατά Κάτοικον όε άνέρχεται ή ιτηαία οατΐάνη όϊ'
έκαστον μαΰηνην κατά μέσον όρον:
Έν
Ρωσι'α
1. 58
Έν
Γαλλία
9,
10
Έν
Πορτογαλλία
2. 02
Έν
P«p;jt/ra
9,
22
Έν
Ισπανία
2; 36
Έν
Αγγλία
13,
72
Έν
Ελλάδι
2, 45
Έν
Όλλανδία
13.
72
Έν
'Ιταλία
3. 16
Έν
Ελβετία '
20,
80
Έν
Αυστρία
4, 28
Έν
Τράνσβαλ
23,
50
Έν
Σουηΐία
7. 76
Έν
Άμ=ρικί,
26.
00
Έν
Βελγ'ω
7. 88
Έν
Όράγγ λ,
28,
34
Έν
Νοΐβηγία
9,00
Έν
Δανιμαρκία
28,
34
Έν τοίς ανωτέρω πίναξιν αναγραφονται χώραι και
πόλεις και μεγάλαι και μικραί και ευποροι και ήτ¬
τον ευποροι. Άφ' ου ληφύϊΐ ύπ' όψει ό άοιϋμος !
των κατοίκων και οί πόροι αυτών και τυ διά την οη- [
μοτικην εκπαίδευσιν διατι&εμενΎΐ> ποσόν, δύναται τις
να σχηματίση ποιάν τίνα ιδέαν τόσον περι της θυ¬
σίας·, ην δια την δημοτικήν εκπαίδευσιν νφίστανται,
όσον και περι της καταστάσεως αυτής.
Tb
ελληνικόν
κράτος εν συνόλω δαπανά σχεδον τα ολιγώτερα, αί
εύπορώτεραι και πσλυαριΰμότεραι έλληνικαϊ πόλεις
δαπανώσι πολν ολιγώτερα των ίΐικροτέρων και άπο-
ρωτέρων πόλεων τής Γερμανίας. ΛΙν ϋ·άπορήση δέ
τις δια τί ή δημοτική εκπαίδευσις παρ' ημίν, μ' ό¬
λας τάς προόδους κατά την τελευταίαν δεκαετηρίδα,
δεν εξίχΰΐ] εισέτι εις την προσήκσνσαν αυτή περιω-
πήν. Δεν άρκεΐ μόνον
va
μορφώσωσι και εξασφαλι-
σ·&ώσιν υπο πάσαν εποψιν οί δημοδιδάσκαλοι επαρ¬
κώς, άλλ' άπαιτοΰνται επαρκή και τα μέαα τής ερ¬
γασίας αυτών τε και των μαΰητών. Ούτω και δ σκο-
πος τής όιδασκαλίας και ή ύγεία των μαΰητών ■&έ-
λει εξασφαλισθή επ* άγαϋ·ώ τού εϋνους. Μ' όλην
την δραστηριύτητα και καλήν ϋέλησιν, ήν απέδειξεν
ή ελληνικήπολιτε'ια κατά τα τελευταία ε'τη διά την οικο¬
δομήν διδακτηρίων, τα μέχρι τούδε ιδρυθέντα είνε
σχετικώς ολίγιστα, δεν νπερβαίνουσι τα 300, τα
λοιπά πλήν ελαχίστων έξαιρέσεων είνε άκατάλλι/λα
υπο εποψιν διδακτικήν και ύγιεινήν. Σχεδον πάντα
στεροΐη>ται των καταλλήλων διόακτικών όργάνων,
σκευών και ίπίπλων, τινά δι οτεροΰνται και αυτών
των δρανίων. Ή γενική κατάστασις τής παρ' ημίν
δημοτικής εκπαιόεύσεως είνε άληΰές, ότι είνε πολύ
ανωτέρα ή προ μιάς δεκαετίας. Οί δι/μοδιδάσκαλοι
ήδη και μόρφωσιν και συνείδησιν τσϋ εργου των
έχουσιν, οί γραμματοδιδάσκαλος ή λΰμΐ) αύτη τής
εκπαιδεύσεως, ένεκα των ληφΰέντων μέτρων κατά τα
' — 25 -
τελευταία ετη δια τής άνασνστάσεως των Ύποδιδα-
ακαλείων νποχωροϋσιν είς τονς γραμματιστάς, επαρ¬
κώς παρεσκενασμενονς διά το διδακτικόν έργον. 'Ελ¬
πίς δ ' νπάρχει ότι δεν
va
υφίσταται άπο τοϋ επόμε¬
νον ετονς ούδε είς πλέον γραμματοδιδάσκαλος εν τί]
νπηρεσία τής δημοτικής έκπαιδενσεως. Νομονετική
εργασία διοργανοΰσα ριζικώς την δημοτικήν εκπαί¬
δευσιν η συμπληρούσα αύτην εχει ήδη παρασκευα-
σθ_ή, εννπάρχει δέ καί ή επίγνωσις τής σημασίας τής
δημοτικής παρ' ημίν έκπαιδενσεως εκ μ'ερους τής
πολιτείας. Πάντα ταυτα προιωνίζονσι την κατάστα¬
σιν αυτής εν προσεχεΐ μέλλοντι εναρεστοτέραν, αν
πρός τούτοις καϊ πόροι είδικοι διατενώσι πρός ανμ-
πλήρωαιν πασών των δηλωϋίειαών ελλείψεων αυτής.
Ή βελτίωσις καϊ πρόοδος αυτής νά είνε πάντως
άλι/νί]ς πρόοδος τσϋ δλου εϋνους.
Φί2».ιππο; Δ. Γεωργαντας
MIA
ΠΡΟΣΦΜΣΙΣ
TOT
ΑΕΙΣΤΕΡΒΕΠΟΥ
Φΐλε κ. Μπονκονβάί.α,
'Ιδού κατά την επιθυμίαν
öou doi,
αποστέλλω την μικράν
σνμοΌλην μόν διά την Έπετιιριδα της Δημοτικης Έκ
παιδεύσεως.
To
έργον, ώς [32*έπεις, δέν είναι πρ(ι>τοτνπον,
άλλα μετάφρασις μΐας προσφωνηοεως, τϊιν όποιαν ό μέγας
παιδαγωγος της Γερμανιας Δειοτερβέγιος, Διενθνντής ών
τού έν Μοί·-- Διδασκαλείον, ά-πέτεινε πρός τούς άποΑνομέ-
νονς μαθητάς. Ποτε εγένετο τουτο, ακριβώς δεν γνωριζω-
διότι έν τω περιοδικω άπο τοϋ οποίον έλαβον αύτην, άνα-
τυπωθέΐοαν
(Hheini&che Blatter
für
Εί
Ziehung und Unterricht,
HeftI Januar-Februar
1885), ουδέν σημειοϋται περί τοϋ χρό¬
νον της έκφωνησεως. Βεβαίως δμιος η προσφώνηοις θά εγέ¬
νετο κατά τίνα των άπολυτηριων έξετάοε6)ν των έτι.^ν 1820-
1832, διότι είναι γν6)0τόν, ότι κατά τα ετιι αύτα ό Δειΰτερ-
6έγιος δηιύθυνε τό εν Μυ« Διδασκαλείον
Πιοτεύω,φίλε κ Μπουκου6ά2^α,οτι 0ά μείνας πολϋ εύχαρι-
ΰττιμένος έκ της γε·νναιοδ(·>ρΐας μου.
Moi
έζητηΰες μικράν
πραγματειαν ιδικήν μου,
dvc'
αυτής δέ οΌι οτέλλω έν με-
ταφρασει τό έργον μεγάλον άληθώς ουγγραφέως Μοί έζή-
τηοες χαλκόν και οοι δίδω χρυοον. Προέοην δέ ίδιωι; είς
τϊιν μετάφραοιν της ωραίας και εξόχως διδακτικής ταΐτης
προοφωνησεως, όρμωμενος έκ της ιδέαι;, ότι είναι πλέον
καιρός νά γνωρίσωσιν οί ήμέτεροι δημοδιδάσκαλοι έν με-
ταφράσεοι καί τίνα των έργων των μεγάλην παιδαγωγικών
ονγγραφέων. Μεταξϋ δέ αυτών έξέχουοαν [ίεβαύνς θέσιν κα-
τέχει ό Δειστεροέγιος, ό σοφός και φρονηματιας ούτος παι¬
δαγωγος, τοϋ οποίον ολοκληρος ό
[jioç
ί'πηρξεν αγών εύγε-
νής, αγών πληρης σθένονς και ανταπαρνησεως, νπέρ τιΐς
άννφώοεους των Δημοτικών Σχολείων τιΐς πατοιδος τοτ.
Έν Κερκύρα τ?)
ii/j
'Απριλίου 1902
Μ. Κ. Σακελλαρόποι/λος.
Ή προαφώνηαις εχει όντως :
>'Eàr
θέλωμεν

παιααγωγήσωμίν τα -αιοία,
xaî
ημείς

γίνωμεν μετ' αυτών παιαι'α.·
'Ωραίον είναι τό έργον τού διδασκάλου ! Ωραίον υπό
πολλάς έπόψεις Ι Ευκόλως ηδύνατο
va
γραφΐ, μία πραγμα-
τεία «περί τής ώραιότητος τού διδσσκαλ'.κΐΰ Ιργου». Τουτο
ομως £έν περιλαμβάνεται είς τό σχεδιον αου, ά/λ ' ή
ïosa
περί τ/;ς ώραιότνιτος τοΰ επαγγελματος ημών εϋρίυκίτα'.
έν τγι θ'.ανοία μου, έν ω πρ&κειται ν
à
όυ.ιλήιω περί των
κυριωτέρων '.«οτήτων τοΰ καλοϋ οιοασκάλ:υ. Οποίον πρε-
πει νά είναι τό ίσωτίρικόν ενός τουύτου ίιοαικάλου ; Ά-
ναγνώ-ΐατε τό ανωτέρω απόφθεγμα καΐ έχετε την απάν-
τησ'.ν. Διά τουτο Οά ένίιατρίψω είς την σημασίαν των
i~
ζεων τούτων, 2'ότ1. ουσχ.όλως, νομίζω. Θά ήούνατό τις
va
θ'.ατυ-ώσ?ι την ωραίαν ταύτην αλήθΐ'.»ν μ.έ τρόπον πλέον
κατάλληλον, πλέον έντονον καί πλέον επιβλητικόν.
ΕΓμιθα ειοάσκΐλθί των άνθρώΐτων κα'ι ποό —^ντό: ϊλλου
2ιοάσκ»λοι των παιοίων. Καί £ιά τούτο
~^i~v.
ήι/εϊς, ένή-
λικο1.
Ôvtsç, va
γί· ώμεν πάλιν παιοία. Λο',πόν ν7· γίνωμεν
καί πάλιν ο,τ1.
Eiu.sOa
πρίν ; Νά ϊπιστρέψωΐλεν πρός τα
όπί(:ω : Νά μή βαοίσωμεν πρός τα έμπρός , Δέν είναι ού-
σκ,ολον νά έννοήσωμεν τό περιεχόίΛίνΐν καί. τό πνεϋρια τής
ίπαιτήσεω; ταύτη;. Αυτή μα; ύΐΓΐεε'.κνώε1. ότ1. πρέπει νά
θ'κειοποιηθώμεν τάς ίοιόττ,τα;
îAîiva:,
Ζ'.ν των οποίων τα
μ,ή δ'ϊφθαρέντα παιδία ο'.ακρίνοντα·.
àwè
των ενηλ'κων. Έκ
τούτων άναφέρω:
, -28 —
1.
Tiiv
φυ«3ικην άπλότητα των πατδτων.
Ως άπλοΰν κλάσμα τής φύσεως πορουσιάζεται, τό παι-
δίον είς την σκηνήν τού ανθρωπίνου βίου. Άρχίζει την
σταδ-οδρομίαν τού μέ ολίγας άπαιτησε-ς. Ό σοφό'ς Πλάστης
έθεσεν εις τό μητρικόν στήθος μίαν αγάπην ακατάσχετον
πρός τό νεογνόν, καί μόνος παρεσκεύασεν έν αύτ9) την πν,-
γην της καταλλήλου δι' αύτό τροφής. Περισσότερον τούτου
δέν είναι αναγκαίαν είς τέ π«'δίον κατα τό πρώτον Ιτος,
και κατά τα έπόμενα ετη δέν εινα'. άναγκαΐον πολϋ περισ-
σ?τε?°ν τουτου· '^*π° σωματικήν επεψιν ή άπλότης είναι
ουσ-.ώδϊΐς^τοϋ παιδίου ιδιότης. Καί υπό πνευματι-/.Υ>ν εποψιν
ου&εμία διαφορά. Άκτινοβολοΰσιν άπό χαράν τού παιδίου
οί οφθαλμοί, ό'ταν δύναται να κιντι έλευθέρως τα μέλη τού
σωματός τού καί νά ένισχύγι αύτά διά τής άσκήσεως, δταν
δύναται νά τρέχϊ), νά πηδα, νά παίζγ). Έν μικρόν τεμά¬
χιον γής Ιξω είς τοϋ ®ζοΰ την ωραίαν κα'ι ελευθέραν φύσιν
είναι δι ' αύτό παράδεισος. Είς κύκλον άπλοΰν καί φυσι¬
κόν, είς τόν οποίον ή ενεργεια των αίσθητηρίων όργάνων
αυτού οέν δ'ασκορπίζετοι εδώ καί ί-/.ει διά δ'αρκους μετα-
βολής των άντ-κειμένων καί διά άδ'.ακόπου άλλαγης των
προσώπων, προκόπτει ιδίως τό παιοίον. Ή ψυχή αύτοϋ
είναι καί μένε·. καθαρά ν.ς την φυσικήν άπΤ,ότητα τής
συναναστροφή: μετα γνωστών καί πιστών προϊώπων καί
τής φαιδρας φύσεως. Όμοιάζει πρός τα ανθ/,, τα ό ποία δέν
θαμβώνουσι τούς οφθαλμούς ημών διά τής μεγάλης ποικι-
λίας των χρωμάτων καί της έντέχνου συναρμολογήσεως των
μερών αυτών, άλλά τέρπουσιν ημάς δ'.ά τής ωραίας, διά
τής πλήρους καλα'.σθησίας άπλότητος αυτών.
Πρός τα ϊνθη καί τα παιδία &ς είναι ομοιος καί ό διδά-
σκαλος- δμοιος /.ατά την φυσικήν άπλότητα καί υπό την
εποψιν τοΰ αιψ,χτΐς, καί υπό την Ιποψιν τού πνεύματος,
καί ώ; πρός τα; ανάγκας τοϋ ενός καί ώς πρός τάς ανάγκας
— 29 -
τοϋ άλλου.

σώμα ημών δέν Ιχει ανάγκην πολλύν ά- ·
ττολαύσεων ταύτας έπινοοϋμεν ημείς, άπομακρυνόμενο'. ά-ο
την φυσικήν οδόν. Καί ποίον τα έξ αυτών κ,έρδος ; γινό- '
μεθα ισω; καλλίτερο1., ευτυχέστεροι, έπ'.τηδε'.ότερο'. δια τατ
Ιργαήμών ; Καί τίνος Ιχει ανάγκην τα πνεϋμα δια νά είναι
πάντοτε ΰγιέ; κ,αί πάντοτ* φαιδρόν ; Μέ μίαν αγαθήν σκέ¬
ψιν καταπαύει τις επαρκώς καθ εκάστην την πνευματι¬
κήν αύτοϋ πείναν. Εν καλόν βιβλίον, αναγινωσκόμενον
μετα προσοχής οΰτως, ώστε νά κατανοηθ^ καλώς τό περ'.ϊ-
χόμενον αυτού, ένισχύει καί μορφώνει τό πνεϋμ,α. Όστις
καταγίνετα!. είς πολλά πράγματα καταστρεφει την πνευ-
[λατικ,ήν 3ρ=ξιν, όπως τα πολλ,ά φαγητά καταστρέφουσ'.
την σωματικήν. Καί οταν δέν ?χ;β τις ορεξ'.ν, μόνον λιχνεύ-
ματα έπιζητεΐ,τα όποΐα ό'μω; ουτε τό σώμα,ουτε τό πνεϋμα
ώφελοϋσ·. Δ'.ά τουτο άς μείνωμεν άνθρωποι φυσικοί, άν-
θρωποι άπλοΐ· άς άπεφεύγωμεν τάς έζεζητ/,μΕνας ανάγκας
οίουδήπΐτε εϊοου;, αν θέλωμεν νά όμοιάζωμεν πρό; τα -αι-
δία. Άρτου καί γάλακτος, ουδενός δέ άλλου ίχε1. ανάγκην
τό
vsafèv
σώ[λα, καί τα πολλά Ϊιβλία έπίσης δέν είναι
άναγκαϊα. "Εσο λοιπόν, ώ διδάσκαλε, απλούς είς τα φα-
γητά καί τα ποτά, είς την ενδυμασίαν, την στάσ'.ν, τας
κινήσει; άπλοϋ: είς όλον τόν βίον σου.
Μέ τή/ φυσικήν άπλότητα τοΰ παιδίου συνδέεται στΐ-
νώς τα δεύτερον αυτού αλεονέκτημα, ήτο·.
2. Ή Ενπαρρηοίαθτος αντου ειλικμίνεια.
"Οπως ό άνατέλλων ήλιο:, ό οποίος δέν θαμβώνε'. τόν
παρ^τηροΰντα αυτόν οφθαλμόν, κ,αθαρόν παρίστατα1. πάν-
τοτα ~ρό των όφθαλμών των ένηλίκων τό πρόσωπον τΐϋ
παιδίου καί ή ψυχή αύτοϋ. Παν ο,τι. κ-νεϊ την ?ίΐ3θγ)7'.ν κ.αί
συγκινΰ την ψυχήν αύτοϋ εκδηλούται σαφώ;
ôtà
των άλ-
λοιώσεων τοΰ πρόσωπον τΐυ. Τό φρόνημα αΰτοϋ δέν εχε1.
- 30 -
t
πτυχάς. Μετ' έμ,πιστοσύνης πλησιάζει τόν πατερα καί την
μητίρα αυτού καί πάντα άγαθον άνθρωπον. Ζητεί έλευθε-
ρως ο, τι έπιθυμεϊ να εχιρ. 'Εκείνον, τον οποίον άγαπα, — ε-
ριπτύσσεταΐ' δέν εΐζεύρει νά ΰποκρίνετα'. πρός εκείνον, ό
οποίος δέν τφ είναι αγαπητόν, καί δεικνύει πρό; αυτόν, κα-
θαραν την άποστροφήν τού. Ή εύπαρρνισίαστος αυτή εί-
λικρίνεια έλκ,ύει κατ ' ανάγκην καί ακατασχέτως πάντα άν¬
θρωπον, ό οποίος αισθάνεται καί εύχαριστεΐται είς την ά-
πλοϊ/ί,ότητα καί την φυσικ,ότνιτα. Καί είς αυτού; τούς ά-
γρίους Κοζάκ,ΐυς προζενοίσι. χαράν. Δ'.α τουτο κ,αταφ'.λοΰσιν
αύτά, παίζουσι μετ' αυτών καί χαίρονται, δια την χαράν,
την οποίαν είς αύτά προξενοοσ'.ν. Έκ. φύσεως εΐνα'. ό άν-
"βρωπΐς είλΐΑρινής. Έκ φύσεως επιζητεΐ την μετα των άλ-
λων άνθρώπων συναναστροφήν καί έμπιστεύεται εις την
δικαιοσύνην καί την τιμιοτητα αυτών. Ποίαν ευδαιμονίαν
παρεχει ή έμ-π'.στοσύνη αυτή πρός τού; άνθρώπου; !
Ό παίς ζί) άκάμη είς τΫ)ν άθώαν ταύτην καί άνύποπτον
κατάστασιν. Καί σύ, διδάσκαλε καί π*ιδαγωγέ, θέλεις νά
εξέλθη από τό ιερόν τουτο διά τής δυσπιστίας καί τής
κρυψινοίας σου, αί όποΐαί. σέ καθιστώσιν άκ,ο'.νώνητον καί
καί σέ πρΐτρέπουσι νά ώτακουστϊ;,: καί νά παρακολουθή
τού; λόγους των άλλων καί νά ζυγίζνι; αύτούς ; "Ω ιϊθε
νά
èvvoYjç
χ αί νά αίσθάνησαι πάντοτε την ευτυχίαν τής
παιδική; έμπ'.στοσύνης, ε'θε πάντοτε νά εισαι εί; θέσιν
νά έπανίλθβ; είς αύτην Ι Άλ7,ά τί λέγω ; πρός ποίον όμ'-
λώ ; Πρός σα;, αι'αττητοί μου μαθηταί καί φίλοι, οί όποΐθ'.
Ιγετε ηδη αποχ,τήσγ) ταύτην την πρός τού; καλους άνθρώ-
που; καί τα παιδία ιεράν εμπιστοσύνην. Ό Θ:ός α; δια¬
τηρήση ε1.; σας πάντοτε αυτήν. Ό άνοικτόκαροος άνθρωπος
οεν είναι ούτε δόλιος, οΰτε κακοτ,θης, ουτε πανοϋργο.,
ουτε έν γένει κ,ακό; άνθρωπος. Γνωρίζει ό'μω; ές άλ).ου
οτ·. εν.οτϊ πρέπει νά κλειοώντ, καί νά μανδαλών·/| τα μυ-
στ'.κ,ά τή; καρδίας τού. Ό καλός άνθρωπος ι^να1. άνοικτό-
— 31 —
καρδος, δπου πρέπει. να είναι, τοιούτος. Τουτο δέ γίνΐται,
ό'που καιιοΐ ανθ^ωπΐ'. οέν δεσμ;ύουσιν αυτόν πραγρια, τό
οποίον οέν συμβαίνει βεβαίως είς τα σχολείον ι/.ΐταξυ των
—α'.δίων. Ή χαθαρχ καροία. τού διδασκάλου πρίπει νά
προσπίπτϊ) γυμνή είς τούς όφθαΧυιους των μαθητών. Ή
εμ,πιστοσύνη αυτού χαροπο'.εϊ κ,χί Γωογονΐϊ έκείνους, πρός
τούς όποίου; επιδεικνύει την εμπιστοσύνην ταύτην. Καί
εάν ύπάρχγι μεταξύ των μαθητών κανέν πα'.οίον διεφθαρ-
αενον, κανεΐς ϋποκριτής (ό ότΐοΐό; εγένετο τοιούτος έ'νεκα
τού κακί3 τρόπου μέ τόν όπΐΐον έπαιδαγωγήθη), ή έμπ1·-
στοσύνη τού ο'δασκάλου θά Ιςενείργι χ,αί πάλιν την εμπι¬
στοσύνην τοΰ παιδίου πρός αυτόν καί τού; άλλΐυς άνθρώ-
πους. Είναι καλλίτερον ν« απατηθί; τις εκατοντάκις, παρά
νά δείξ·^ έστω καί μίαν φοράν αδίκω; είς κανέν καλόν παι-
δίον δυσπιστίαν. Δια τουτο, άγαπητοί φίλοι, άς προσπα¬
θήσωμε-»1
vi
είμεθα καί ημείς δμοιοι πρός τα παιδία κατά
την εύπαρρησίαστον είλ'.κρίνΐ'.αν.
Ή φυ5·.κ.ή αίΐτη παρρησία τοΰ παιδίου στηρίζεται είς τό
τρίτον προσόν, τό οποίον κοσμεΐ την ψυχήν τού, τουτέστι
3. Την άγνότητα τΛς καοδίας τον.
'Ωραία λές1.; Ι άκόΐλη ωραιοτέρα Ιννοια !
Μόνον έκεΐνος, ό όπΐΓος εινα1. άπηλ^αγμένο; άμ,αρτημά-
των καί ίλαττωμάτων, δύναται νά διατηρήση την παιδι-
κήν άγνότητα τής ψυχή; τού. Εί; την άγνήν ψυχήν τοϋ
παιδίου ουδέν ϊχν:ς φαίνεται μίσους καί φθόνου· δίδει ευ¬
χαρίστως τό παιδίον ές έκείνων, τα όποΐα εχει- παρέχει
προθύμ,ω; χαράν εί: άλλα παιδία" συμμερίζεται υ.έ διπλα-
σίαν χαράν την χαράν'^τών άλλων. Οί λόγο'. τού ουδέν
αλλο σημαίνΐυσιν ειμή έκεΐνο, τό όποΓον αΐσθάνεται. Πώς
^ά ηδύνατο νά φθάσ
-r,
είς την έννοιαν [/.ιάς υποκρυπτομένης
σημασία; των λέςεων ;
Te
πα'.δίον δέν ομιλεί μέ υπΟΑρισιν
- 32 -
καί μέ δόλον. Την τέχνην ταύτην γνωρίζουσι μόνον οί κα¬
ίτοι άνθρωποι. Έκεΐνος, ό οποίος είναι ευθύς- εκεΐνος, ό
οποίος δέν κρύπτει είς την καρδίαν τού τόν δόλον, λβ'γε'.
έλευθέρως ότι σκέπτεται· λέγει πάντιτε την αλήθειαν καί
μόνην την αλήθειαν. Κατάλληλο: εΐχωι αυτού είναι ή εύ-
θεί"α ·]ραμμή ανευ ούδεμιας ανωμαλίας, ανευ ούδεμ'.ας κυρ-
τότητος, ή αυτή εις ό'λα αυτής τα με'ρη, όμοία πανταχοϋ
πρός τέ δλ:ν, ουδέν κοινόν έχουσα πρό; την καμ,πύλην
γραμμήν, την ευόνα ταύτην των πανουργων καί των δο-
λίων. "Οστις όμοιάζει πρός την εύθ.ΐαν γραμμήν, ο'μοιάζει
«ρός τό παιδίΐν, διότι είς την καρδίαν αυτού ένοικεΐ ή ά-
γνότης. Τό παιδίον δέν γνωρΐζει τάς πλεκ,τάνα', καί τα τε-
χνάσματα, δ'.α των οποίων ό έ'νας ένήλικος ζητεί νά "»ίψη
τόν άλλον κατά γή:. Αί σκέψεις τού καί τα συναισθιίιματά
τΐυ είναι, φανερά καί καθαρά. Άγνότης της καρδίας, ά-
γνότης παιδική, πώς θ> ήδυ/άμην επαξίως νά σε έξυμνήσω Γ
Είναι άνάγκη νά είπω περισσότερα, μαθηταί μου καί φί-
λοι μου, ινα σας προτρέψω νά διατηρήσητε την άγνότητα
τής καρδίας ή νά πρ:σπαθήσητε νά έπανακτήστιτε αυτήν,
εάν ποτε ηθέλετε αισθανθή οτ>, ή άγνότ/,ς αίΐτη ·ί)ρχ'.σί ν«
άπομακρύνηται άπό την κορδία,ν σας ; Τό ώραιότερον /.ό-
σμ,τμα τ:ϋ νέου εινα'. ό άμεμπτος β'Ός, φύλαξ δέ αγγελος
αυτού κατά παντός κακ.;ϋ οί καθαρο'ι λογισμοΐ καί τής
καρδίας ή άγνότης. α Δέν είναι ή ζωή τό δψ'.στ;ν των αγα¬
θών, τό μέγ'.στο/ ομως των κα/ών εινα1. ή άμαρτία.»
Ή άγνότης τή: καρδίας ελ,ιύε!. καί ΐξασφα'λίζε1. είς τό
πα'δίον καί τόν νεανίαν την αγάπην πάντων των άνθρώ-
πων. Διά τή; άγνότητος τή'; καρδίας έλκύει ό διδάσΛαλος
πρό; εαυτόν τάς καρδίας έκείνων, τού;ό"-οίου; όφεί)ε'.να παι-
δαγωγήσ
-ç'
τότε δέ ουδέποτε λείπ»ι ά-ο την ενέργειαν αυ¬
τού ή ευλογία τού 'Υψίστου.
Etc
την φυσ'.κήν άπλότητα, την ΐύπαρρησίαστον ειλικρί¬
νειάν κα'ι την άγνότητα τ/;; καρδία; προσθέτομεν τ«),ος

— 33 —
4. Την άπεριόρΐίίτον αυτόν φιλομάθειαν.
H
ψνχή τού παιδίου ούναται νά παραβλϊ,θ?, πρός χάρτην
αγραφον. Κ,αί επί των δύο ή τέχνη των άνθρωπον ουδό¬
λως ή1 πολύ ολίγον έπέδρασεν. 'Επί τοΰ χάρτΐυ πρόκε'.-
ίαι νά γράψωμεν την ψυχήν τοΰ παιδός πρόκειται νά
Sta-
πλάσωμεν.
To
παιδίον θέλει νά μορφωθή, θέλει άδ'.αλεί-
τττωί νά άκούγι, νά (β"λέ
7mrj
, νά απτηται, νά όμιλ·β, νά
ΐΛανθάνιρ, νά άσκϊ} τάς δυνάμει; αύτοΰ κ. τ. λ. Άχράτη-
Toc
φιλομάθί'.α προΓρέπε·. αΰτό νά εξετάζτ; τα -ϋάντ«.
Καί ομω; πότοι παΑαιοΙ δ'.οάιΐκαλοι θά έκβάλωσι οιά τους
λόγους τΐύτους βαθυν «τεναγμ,όν ! Πόσοι έζ αυτών οέν
I-
χουσιν τ) οέν νομίζίυσιν ότι έχουσιν αφορμάς παραπόνων
S'.à
την νΐοθρότητα, την όκντ,ρίαν, την έλλειψιν φιλομα-
θείας των μαθητών των. Άλλά ποϋ πρε'πε1. νά ζητηθτί ή
αΐτία τοΰ κακοϋ ; Είς ττ,ν Ιλλ.ΐψιν φυαική; φι>ομαθείας,
είς τον τρό—όν τή: ο'.δαβκαλίας ή είς αυτόν τον ο'.οάίτκα-
λον ; ΠερΙ τούτου σκεφθήτε σεΐ:, νεα,νίαι. Άλλά γνω-
οίζω την απάντησιν σας. Σίΐς γνωρίζίτε ότι τό πα',δίίν
Οέλε-. νά μάθ/ι. Διατί 6 θ·ος έθεσεν
sic
την ψυχήν αύτοΰ
την ττροδιάθεσ'.ν τίϋ ιταρατηρεΐν, τοΰ γνωρίζειν, τοΰ ένν;-
ίΪΊ, τού κρίνειν, τοΰ έπιχειρεΐν ; Διατί ό θΐθς έδωκεν εί;
τον άνθρωπον δυνάμ3ΐς ή τουλάχιστον —ροίιαθέσε'.ς πρός αύ-
τά ; 'Εάν ό άνθρωπο; δέν ί,θελε πράγματι νά αναπτύξτ;
τας δυνάμεις ταύτας, θά ήτο τό μόνον πλάσμα τέ ευρι¬
σκόμενον είς ά»τίφασ'.ν πρός έαυτό. Τοιαύτη ομως σκέψις
Οά ήτο άνόητΐς. Καί δια τινος άλλου ή διά τοΰ μανθάνειν
(υπό την γενικήν σημασίαν τή; λέξεως) δύναται ό άνθρω-
πος νά μορφωθή ; Ό όρθος λόγος
Aal
ή πεΐρα βεοα'.οΰί'.
τον κτχυρ'.σμΐν ότι τέ παιδίον, τό δποΐον εις την αρχήν
τίΰ βίου τού δέν εΐνα·. τίποτε, δύναται ομως ν« γβίνιρ τό
παν, γίνεται μόνον δ,τι θέλει αύτό νά γείν
/j.
Βεβαίως Ιπ1.-
βάλλονται ένίοτε είς τό πτωχόν παιοίον πράγματα, τα
3
J
οποια ή φυσι: αυτού άποστρέο:τα'., χά1, τ« οπο'.α έπομ,ένω;
απΐΑρούει μ,ε επιμονίΐν ανάλογον πρός τα; δυνάμει; τού. Έχ1.
τρίΐ; κα; τέσσαρας ώρα: νά κίθ·/·,το·. συνεχώ; είς τέ θρανίον
τοϋ σγολ=ίου η νά καταστρέψη τάς ουνάαε'.ς τού κ,α'ι την
χαράν τού βίου τού είς την κλωστικήν μϊΐνανήν,είνα·. ιτράγ-
ματα τα όποΐα βεβαίως £έν θέ'λεν, κα'ι 2εν πρέπει νά θέλγ;,
συαφώνω; προ: τού; ίερού; νόμον: της πα'.ο.κής φύσεως. ΙΙάν
ο,τ·. συμφωνεΐ πρός την φύσι,ν αϋτοϋ, τουτο θέλει τέ παι-
ëicv,
τουτο ηθέλησαν πάντΐτε τ
-j
παιϊία είς ττάσας τα;
έποχ?; κα'ι εί; -άντα τα μέρη τή: γής. Άτε'λεύτητοι είναι
»ι ερωτηθείς των φυσ'.κώ; άναπτυσσοαένων παι&ίων τϊΐρί
τοϋ πώς, διατί, προ; τί έχουσιν ούτω; ή' άλλως τα εις
αύτά άγνωστα άντ'.κείμενα *αί φ»ινομ:να. Ή φ·.λΐμάθΐΐα
αυτών τφ οντι δέν εχ«ι ορια.
Άλλά μήπω: πρέπίΐ ό αοάσκα/βς ν.Α υπό την εποψιν
ταύτην νά όμοιάστ, πρ«; τα παιοί» ; Α'ύτός γνωρίζει πολλά
πράγματα ' γνωρίζίΐ παν 8,τι οφείλει νά οιοάσκτι' απέ¬
κτησε ΐΐάσας τα; γνώσει;, τα; οποίας τό έπάγγελμά τού
άπαιτεΐ· πρέπει λοιπόν νά σκ,έπτηται πλέον ο·.ά τό μέλ-
λον ; Το·.αύτα: άντιρρήσε1.; πιστΐύω ότι οέν έχετε σεΐς.
Σα; γνωρίζω κα7ώ;, οπω; /.Ά σ=ΐς γνωρ'.ζετε εμέ. Έπανα-
λαμβάνω λοιιτόν αύτην την στιγμήν πρός σά; έκεινο, τό ό-
πο'.ον καθ εκάστην έπαναλαι/.βάνω κα'ι προ: εμέ : Ό δι-
δάαχαλος διδάακει καλώς μόνον, ίφ* δαον χρόνον δύναται

μαν&άν}!. Τό σνολεϊον πρέιτει
oy.
μόνον &ιά τούς μαθη¬
ταί, άλλά /.αί διά τόν 5ι£άσκαλ:ν νά
su/i
σχολείον. Ό
θ'.ο'άσκα) ο; συντελεί εί; την μόρφωσιν των άλλων, έφ '
oorov
αυτό; ό ίοιο; είναι έπ'.οεΑτι/.ό; υορφώσεω;' παύίΐ οέ νά
(Λθρφώντ, καΐ νά παιδαγωγγι τού; άλλου:, μό> ις ήθελιν αττο-
βάλτ, την έπιοε/.τ'./ΐότητα ταύτην.
H
γη" εΐ/αι τό σχολείον το] άνθώττου. Έκεΐ, είς μίαν
χώραν ευρισκομένην πέραν τοϋ κ,όσμου τούτου θχ
SoOï^
είς
ήι/.α; άϋερόληΐΐτος π'.στοποίησ·; περί τλ,; έν τω σχολείω
35 -
τούτω δ'.αγωγής μα;.
E'.ôî
δέ κατά την ώραν τής Κρίσεως
ένώττ-',ον Έκ.είνου. ό δποϊο: βλέπε1. τα πάντα, έπιεικώς νά
κρ',θώμεν. Ό οφθαλμός αύτοϋ παρακολουθεΐ πάντα τα δι-
αβηματά μου. Πανταχοΰ καί πάντοτε άς Ιχω λοιπόν εις
τόν νούν μου ότι (ίνα', ούτος παρών =1ς τό σχολειον καί είς
τόν άμπί'λώνά μου άς μή λησμονώ ότι είναι ούτος πλησίον
μου.
Συγκ,ρίνων τόν εαυτόν μου πρός εν νεογέννητον παιδίον,
ίύρίσκω 3τ>. γνωρ'.ζω ό|Αθλογουμένως π;λλά πράγματα. Άλ-
λά τί είναι δσ* γνω:(ζω συγκρινόμενα πρός έχεΓνα, τα ό-
ποια οί 5νθρωπ:ι έγνώρισαν καί γνωρίζου«'. ; Τί είναι εκεϊ-
να, τα όπαα γνωρίζω, συγκρινόμίνα πρός έκεϊνα, τα δ-οϊα
τα γραπτά κειμήλια δλω-> των λαών ττβρΐίχουβι ; Τί είναι
συγκρ'.νόμενα πρός έκεΐνα, τα όποΐα είναι δυνατά νά ννω-
σθώσ'. ; συγκρινόμενα πρό; εκεϊνα, τα όποϊα μένουσιν άπρό-
σιτα είς τού; θνητούς ; Εΰφυής τις συγγραφεύς λέγει: Όσον
αεγαλητερα μόρφωσις, τόσ;ν μ,ικροτέρα οίησις. Λοιπόν καί
τό αντίστροφον;
"Oscv
περισσότερον άνα-τυσσομΐθχ, τόσον
πλέον καταφανές γίνεται ή αμάθεια ημών.
"Ας μείνωμεν λοιπόν, άγαπητοί
vso'..
άνθρωποι άπλοϊ,
άνθρωπο1. φυσ'.κοί ! Πρός τα παιδία άς είμεθα είλ'.κρινεϊς
καί εύπαρρηαίαστοι. τοιούτοι δέ &ς παρουσιαζώμεθα πάντοτε
είς τόν βίον μ,ας- άς προσπαθήσωμεν νά ζήσωμεν καί νά
κατέλθωμεν είς τόν τάφον μ,έ καρδίαν καθαράν &; ρ.ή άπο-
κάμωμεν έργα,ζόμενοι άδιακόπω: πρό; συμπλήρωσιν των
γνώσεων ήαών,πρός βίλτίωοιν τοϋ χαρακτήρος.
Τότ; θά ειμίθθΓ δμοιοι πρός τα πα,'.δία· τότε θά είμεθα
άνθρωπο1. παιδικοί. Τότε θά είμεθα ίπιτήδΐΐοι νά διδάτκω-
μεν παιδία, νά άνατρέφωμεν /.αί νά μΐρφώνωμεν αύτά.Τότε
θά ε'μϊθα ημείς οί Γδιοι παιδία υπό την
ßaOjTepav
καί
την εΰγίνΞΐττέραν τής /ε';εω; σημασίαν. Τότε
By
είμεθα άλη-
Οιΐς των άνθρώπων παιδαγωγοί, χαΊ οί γονεϊ; των μάθη«
των μα: θά δύναντα'. νά λέγωσ'. πρός αύτά : «ΓίνεσΟ; ώ;
- 36 -
οί διδάσκαλοί σας,» όπως ό Χριστός έλεγεν
eu
τούς άνθρώ-
πους : « Γίνεσθε ώς τα παιδία.» Έ—αλαμβάνω λοιπόν
άκόμη μίαν φοράν : « 'Εάν θίλ-ωμεν
va
παιδαγωγήσωμίν
τα παιδία, πρέπει πρώτον νά γίνωμεν ημείς
ei toio·.
πα'.-
δί
H
ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΕΝ ΤΟΙΣ
ΔΗΜ0Τ1Κ0ΙΣ ΣΧ0ΛΕ1ΟΙΣ

έργον τής δημοτικάς έχπαιοΐύσεως
fv
'Ελλάδι μ:-
γάλω; συν τψ χρόνω έτελίΐοπο'.ήθ/) υπό τε την εποψ-.ν τής
διδασκομεης ίΐλης κ,αί των μεθόδων τής
SiSacxa;
ίας ιαΙ
υπο την εποψιν της παρασ/.ευής τοο προσωπικού αυτής Ιν
συστηματΐΑθϊς Διδασκαλείοις. Έπίσης έτελειοπΐιήθη και
υπο την εποψ'.ν τή; έποπτείας, εν φ ΐφ' ετέρου ή Έλλίς
αποκτόΐ βαθμηδόν οίκοδο[λά: σχολείων, ώς οίον τε τελείας
και οργανα δ'δασκαλίας κατά τό ααλλον καί ήττον έπαρ-
κεστ.ρα. Οί νόμο·. ιδία οί περί ίδρύπως Δ'.οασκαλίίων,
περί προσόντων τώ/ δ'δασκάλων καί ό ν&μος τού 1896
περί δηιιοτικής έκπα'.δεύσεως τα μέγιστα συνετέλεσαν εις
την πρόοδον ταύτην.
Ύπάρχει έν τούτοις έν σημείον, εις τό 6~ο~.ο δέν παρε¬
τηρήθη άξία λόγου πρόοδος άπό τής απελευθερώσεως τής
'Ελλάδι: μέχρ!· σήμερον έν τοΐ: δημοτικοΐς σχο)
stoic
. Προ-
κειται περί τής διδασκαλίας στοιχειω&ών τής γεωπονίας καί
των συναφών κλίοων γνώσεων, ών ή χρησιμότης ά ίγνω-
ρ'.σθη άπό τοϋ 1834, όπότε οργανικόν διάταγμα συμπ.ριέ-
λαβε τα γΐωπονικά μαθήμ,ατα είς τα προγράμματα τ/,ς
στοιχειώοους εκπαιδΐύσεως. Τό περίεργον δέ ^ίνε δτι ή δι-
οασκαλι / των γνώσεων τούτων παραμελεΤται σχεδόν τε¬
λείως, κΐίτοι δέν έπαυσε νά ομολογήται Ικ,τοτε καί μ-ένρι
και μεχρι
— 37
σήμερον ή χρησιμότης αυτής υ—ό πάντων, δσοι περί τα έκ-
πα'.δευτικά ήσ/ολνιθησαν κα'ι ασχολήται. Άλλ ' είς ου¬
δέν ώφΐλεΐ ή όμολογίχ αυτή των άρμοδ'ων, άφ' ου £έν ε¬
λήφθησαν καί τα κ.ατάλ7ηλα μέτρα, όπως εΐβαχθΐί τοιούτον
ιιόθημα έν τοίς δημοτικάς σχολείοις κατά τίνα τρόπον ά-
ποτελεσματικό./. Την σπουδαιότητα το'.ούτου μαθήματος
δέν επαύσαμ,εν καί ημείς απο δεκατεσσάρων ήδη ετών δ'. '
έπανε'.λτιμμ,έ ών δημοσιεύσεων, ώς καί έν τφ Γεωργικω
Συνεδρίφ τού 1901 έν Ναυπλίω καταδε'.κνύοντε:. Πλε·.-
στάκις δέ έξεθέσαμεν καί τόν σκοπόν τοιούτου μ,αθήματο;
καί τα έξ αυτού δυνάμενα, νά προκύψωσι. σπουδαιότατα ά-
γ^θά ίιιτό τε παιδαγωγικήν καί καθαρώς ηθικήν έ"ποψ·.ν ώς
καί υπό Ιποψιν οίκονΐμολογικ,ήν δια τΥΐν χώραν. Έπίσης
παρεσ^ήσαμιν καί τάς κακάς συνεπείας, άς δόνατ^ι νά
lyr,
έν τ?, έθνικί) έργασία καί έν τί) κοινωνία ή παράλειψιν
αυτή κατά την διεξαγωγήν τοΰ μ,ϊγάλου εργου τής δημο-
τικής ίκπαιοεύσεω:.
Ό σκοπός τοιούτου μαθήματο: δέν θά είνε βεβαίως έν τοις
δημοτικο?; σχολειό1.; νά διίάξη είς τοΰς ιτα'.δευομένου; το
γίωργικέν έπάγγελμα. Διότι, ώς τοις π&σ1. γνωστόν, το
8ημοτ·.κον σνολεΐον οέν Ιχει έπαγγε/ματικον άλλα μορφω-
τ·.κό μόνον προορισμόν. Ό σκο
-à:
τοϋ ααθήαατος αύτοΰ
τ)ά είνε κ,ατά πρώτον νά ΰποβοηθί;σ·τ, την μόρφωσιν τή;
ψυχής τοΰ παιδός, έφ ' ής εϋΐργετικώς υπό την Ιποψιν
ταύτην έπιδρά ή 7Γρό'; τα φυτά κα'ι τα ζώα άγίπη. Ή ά-
γάπη δέ αυτή άναπτύσσ=ται, έν όσω ό παίς λαμβάνει γνώ-
σ'.ν των κυριωτέρων ίοιοτήτω; καί των αγαθών, τα όπ:ϊα
παρέχουσι τα φυτά καί τα ζφα είς την άνθρωπότητα καί
ιδία τα υπο τοϋ α.θρώπου /.αλλ'εργούμενα. "Ετι δέ περισ¬
σότερον ή πρός ταυτα άγά ;η τοΰ παιδός άναπτύσσεται,
δταν ούτος εκ μικράς ήλικίας Ιθίζηται είς την περιποίησιν
«ύτών.
Έκ,τός τοΰ έζευγεν.στ'.κού αύτοΰ σκοποΰ έπιδιώκεται
_ 38 -
διά τής διδασκαλίαν γεωπονικών γνώσεων μετά μ'.κρών τ·.-
νων άσκήσεων καί ή αρετή τ^ς φιλοπονίας κ,αί τής πρός
την —αραγωγικήν εργασίαν αγάπης καί ή ανάπτυξις τής
αύτοπεπαιθήσεως τού πα'.&ευομ,ένου. Όταν ό παίς μανθάνιτ,
μικρόθεν νά έργάζηται καί να παράγγι καί
vi epspirj
είς πέ¬
ρας δια τής ιδίας αύτοΰ εργασίας την καλλιέργειαν έν σμ1.-
κ,ρψ άπλουστάτων φυτών ώς επ! παραδείγματι. Ξΐνε τα πι-
ζέλια, τα γεώμηλα, οί κύαμο1. οί φασίολοι, ολίγα ανθη,
ολίγα δε'νδρα μωρέας, άμυγδαλέας, κ,αρυάς, κ»ί τα τοι-
αΰτα, τα όποΐα ευκολώτατα παράγονται διά σπορας υπο
τοΰ παιοος Ινεργουμε'ντις κα'. δι' άπλουστάτων περιποιή-
5£ων, βοτχν'.σαάτων, σκαλισμάτων; ποτισμάτων καί των
τοιούτων, ευνόητον είνε δτι
àwoxTÎjt
την έ'ξιν πρός την
παραγωγικήν εργασίαν, τον ζήλον πρός τοιαύτας άσχολίας
καί τό πνεϋμα αυτού καθίσταται δηα'.ουργ'κ&ν. Άλλ' ίκτος
τώνι επί τή; ψυχής τοϋ παιδό; άποτελεσμάτων τούτων, τα
όποϊα εχει τις νά αναμε'ντ) έκ τή; διδασκαλίας γεωπονικών
γνώσεων καί έκ σχετικών μ'.κρών άσκήσεων,
/.al
άλλα ά/,όυ,η
ουδέν ήττον σπουδαΐα έπερχοντα'. κ,ατά συνέπειαν άγαθα
άποτεΛέσματα..Ό παίς άρχίζει νά άγαπα την γΐωργίαν κα.1
νά έκτιμό^ τό γεωργικον επάγγε'λμα ώς εν των μάλλον τ?ρ-
πνών κ-.Ί των μαλ) όν εύγεών ένασχολήσιων τοΰ ανθρώπου.
Συγχρόνως δέ αναπτύσσεται μικρόθεν δχ'. μονον ή άγάπη
πρός τα έργον αύτό, έκ, τοϋ όποί:υ πρωτίστω; έςαρτατ*1. ή
ζωή καί ή δύναμις των εθνών καί ή 'τής δλης έθνικ,ϊίς ερ¬
γασίας ανάπτυξις καί πάσα άλλτι ΰλική καί ήθική πρόοδο:,
άλλά καί εςασκεΐται ή χείρ κ,αθισταμέντ, ΐπ'.οες'.ωτέρα καί
άναπτύσσεται συγχρόνως ή αντίληψις κ »Ι ή κρίσ'.ς, προκϊΐ-
με'νου περί ζητημάτων άφορώντων την καλλιέργειαν των
φυτών
*at
των ζφων κα! άπο/.τα περί τα το'.αϋτα φ'.λο-
πρόοοον πΜευμα.. — Ταυτα είνε στοι^ίϊα, τα όποΐα θά
συντελέσωσιν είς τό νά θελωσιν οί παΐδες ευχαρίστως νά
επιοίδωνται βραδύτερον εί: εργα παοαγωγικά, ές ών πρώ-
την θέσιν κ,ατίχει ώ: γνωστόν ή γεω;γία. χ.αΐ οί συνχφεϊς
αύττΐ κλάοο'. κ,αί συγχρόνως είς τό νά δύνανται ευκόλως
να έ/.αάθωσι βραδύτερον τα αφορώντα τό γεωργικόν έπάγ-
γελμ,α. Έπομε· ως δέν θά ο'.οανθώσι μέν έν τοίς οηαοτ'.χ,ΐϊς
τνολ-.ίοις τό γεο>ογικόν έιτάγγελμα, άλλά θά ποοπαοασχευχ-
σθώσ'.ν ούτως. ωιτ· ρ,ετά αείζονο; ερωτο;, 'πρΐοδευτικΐϋ
πνεύαατος κα'. έπι&ες'.ότητος νά ουνηθώ'71 νά μάθωσιν αϋτό
βραδύτερον όλίγ'.στοι μέν »αί ότο: κ,έκτν^ται τα μ έ ι α ε1!?
τα ολίγνιτα έπαγγΐλματ'.κά χ-τις γεωπονί«;
cyolsîa,
οί
πλεΐστοι Εέ πλησίον των αγροτων γονεων ή συγγενών αύ¬
τω^ μέ την οιαφοράν ομως οτ·. θά δύνανται νά τελε'.οποι-
ώντα'. τότΐ είς τό .έπάγγΐλμα τούτο πολύ εύχ.ΐλώτερον η ο',
γονεΐς αυτών, ΐ'.ότι. θά θέλωσ1. /.αί
9i
ούναντα'. νά παρα-
κολουθώΐ'. αετα μείζονος ζήλου, αντ'7ήψίως /.αι προΐδΐυ-
τ'.κοϋ ιτνΐύμ,ατος την γϊωργ'.κήν οιοασ/.αλίαν. την παρεχο-
αενην ή έκ. τοϋ παραοείγΐΛατΐ·, άλλων έκ των τυχόν πλη¬
σίον αυτών εργαζομένων συστηιιατικών "αϊΙ προοδευτ'.κών
γεωργών, η έκ. τής αναγνώσεως γεωπον'.κ,ών συγγρααμάτων
y.
-Α οημοσ'.ϊύσεο)ν εν γένΐ'. σχετικών, ώς κ αί έκ, τής υπό
τύπον λαΐΛων οηυ.οιίων ΐιαλέςεων ττϊρ=χο(Αέν/>; γεωπονικής
2ι&ασ/.αλία; έ/, [λέρου; των πρό; τούτο έπ'.75τραυ.!Λ£νων
έπ'.στημόνων γεωπόνων τβϋ Κράτους κτλ. Έπίση; αύτοι
μετά μείζονο; τϊεττο'.θήσΞω; η οί άμόρφωτο·. γεωργοί θά θέ-
λωσι καί Ό.ίτα ιο.·ίζον;ς εύ/.ολίας θά ούναντ:". νά εφαρΐί.όζωοι
τα υπό τής έπ'.στήαης έ/.άστοτΐ 1ποοε'.κ.νυόμ5να καί
'j—i-
οεινθηκτόμενα έν αΕλλοντ·. μέσα άναπτύςεως των έ/, τη;
γεωργίας /.*'. των σχετικών /.λά?ων ωοελημάτων.
Ά>λά θά μοί είπητΞ. Μή ν. πΛΪοε; των οη;Λοτι/.ών
σχολείων, είνε προωρ'.σμένΐ·. νά γίνωσ'. πάντες γίωργοί ή'
κτηνοτρόφοι ; Ού
/l
^βαίω:. Άλλά βέβαιον είνε ότι οί
πλεΐστοι τούτων θά αναγκασθώσι ή —ρέπει νά έπ·.οο-
θώσ·.ν είς τΐ'.αΰτα γΐωπον.κ,ά =ργ^ % ='·? σχετικ,ά; β'.ομη-
χανία; γεωργ!«: ώς είνε ή οϊνοτοιία, η τυρ:/.;αία, ή έ-
— 40 -
λαιοποιία, αΐτινες θά είνε πάντοτε αί φυσικώτεραι δια την
Έλλάδα βιομηχανίαν Δ', ότι, έν ώ πά ντα τα αλλα επαγ-
γε'λματα δεν δύνανται πέραν ωρισμένων όρίων νά ίκανο-
ποιήσωσι τΐύς εί; αύτά έπιδιδομένου:, ό'ταν είνε περισσό-
τεροι τού δε'οντο:, τα παραγωγικά έπαγγέ/μματα τής γε¬
ωργίας καΐ τώ/ συναφών κλάδων ουδέποτε θά πάθωσιν έκ
πληθώρα: των περΐ τα το'.αΰτα ασχολουμένων, διότι ή γή,
όσον υπο πιρισσοτέρων χειρών κ,αί διά περισσοτέρων κεφα¬
λαίων καί δια περισσοτέρων γνώσεων καλλιεργεΐτα·, τόσω
ΤΓίρισσότόρα παράγει καί τόσω πίρισσΐτέρους οιατρεφε·..
Τό ϊδαν'κόν δέ τίς τελειοποιήσεως τής καλλιβργβίας πάν-
τοτε θά είνε απώτερον τοϋ σημείον, είς ο θά φθάνιτ) έ-
κάστοτΕ ό άνθρωπος προοδίύων έν ττ, έργασία τής γής.
Οότω παν νεον κα'ι επί πλέον κ-ίύπημα τής άξίνης επί τη:
γής πάντοτε θά παράγγι κάτι επί πλέον. Τουτο εΐίκολον
είνε νά εννοήσγ, τις ιδία έν Ελλάδι, ένθα ή εκμετάλλευσις
τήί Υ*ί? (λόλις ευρίσκεται ίΐξ τα πρώτα βήμ·τα τής προό-
δου. Καί δχι μόνον άπέραντοι έκτάσεις μένουσιν εϊσέτ'.
έν άγρία καταστάσει μη παράγουσαι ειμή πτωχά αΰτοφυή
χόρτα δ'.ά βοσκάς, ΐΐ καλύπτονται υπό έλων, έν ώ κατά
τό πλείστον είνε επιδεκτικαί καλλ'εργεία: ή τουλάχιστον
δενδροφυτίύσεων, καί
oyi
μόνον 2λα τα όρη τής 'Ελλάδος
είνε δυνατόν ν? παρέχωσι τροφήν πλουσίαν εις απειραρίθ-
μους μελ'.σσώνας επ', παραδίίγυ,ατι, »αί οχι μόνον, ο-ου
καί αν στρέψ-Λ,
tic
τους οφθαλμούς, πάντοτε βλέπει τόπου;
γυ(/.νούς( έφ ' ών δύνανται νά φυτΐύωνται αωρέαι η ελαίαι
ή άμυγδαΤ,έαι ή άλλα προσοδοφόρα δένδρα ή άμπελοι ή
τουλάχιστον πεΰκ,α ρητινοφό:«, ή" δρύός φελλβφόρο*. ί ςυλο-
κερατέα!.
y.:,
άλλα καΐ αύτά τα καλλΐίργούμενα ν.1τ, καί
τα φυτευμένα έδάφη μή δέν θά παρήγον πολύ πίρισσότερα
προϊόντα διά λιπάνσεων, διά τελειοτέρων όργάνων, δ'.ά τ»-
λειβτέρων μεθόδων εργασίας κλ ; Καί ποίος δύναται νά
Αροσδιορίστ τέ τέρμα τής τί>.ΐΐοπο·.τισεω; ταύτη:, ι/φ' ου
~—
— 41 -
έοώ μέν ή ακαθάρ'.στος πρόσοδος ενός άγροΰ επι -αραδιίγ-
ματι σιτοπαραγωγού είνε απας κατά διετίαν καί κατά μέ¬
σον όρον δραχ. 25 ήτο·. 12
Va
2ραχ· ετησίως είς τους υπό
ϊγοανάπαυσ'.ν άγρούς, έν ώ αλλαχού φθάνε1., ώς έν Βελ-
γίψ, ακριβώς περί τάς 60 δραχ. >ατά στρέμμα κ,αί κατ'
έτος ; Άλλά μη δέν δύναται μ,όνη ή σιτοπαραγωγή αν
ουχί νά δ'.πλασιασθ?, τουλάνιιτον νά αΰςήστ, διά τελειοποιή-
τεως τής καλλ'.εργεία; μέχρ·. 30 έστω επί. τοίς 100 ; Αύτό
δρ.ως τέ 30 επί τοίς 100 έν Ελλάδι, ήτις παράγ£'. περΐ
τα 300 έκ,ατομ. οχ.άοων σίτου ϊσοδυναμ,εΐ μ.έ 90 έκατομ.
οκαο. σίτου. διά των οποίων δύνανται νά τραφώσι καί νά
ζήσωσ·. περίπου άλλαι 500 χι/λιάδες ψυχών. Ή άγροτική
ποραγωγή τίίς Ελλάδος σήμερον ή γεωργική, ή κτηνοτρο-
φικ-ή, άμπελΐυργική κλ., ΰΐϊολογίζεται έν τφ συνόλω ώ;
άξίας 400 περίπου έκατομ.. δραχμών έττ,σίως· εάν πρός
στιγμήν υποτεθή ότι θελε1. αύξήσνι αυτή συν τω χρόνω ο: '
έντελεστε'ρας καί πρςοδιυτικωτέρας εργασίας κατά 30 μο
νόν επί τοίς 100, θά εχωμεν τότε έπ'.πλεον ετησίαν παρα¬
γωγήν άζία; 120 έκατοαμυρίων δοαχμών, ικανήν νά συν-
τηρήστ, πληθυσμόν κατά 30 τοΐ: 100 περισσότερςν των
2'/^ ίκατ:μμυρίων ψυνών, είς άς ΰπολογίζεται ό πληθυ-
ιαό; τή: Ελλάδος, ήτο1. 750 Υ'Λ. ψυνών επί πλέον. Άλλν
μόνον" μέχ;1. 30 τοίς 100 είνε δυνατή ή αυςησις τή; παρα-
γωγής διά ττλειόνων γεωργών, ί'.ά πλε·.όνων κεφαλαίων κα'ι
δ'.ά πλε'.όνων γνώσιων ;
Δίν δύναται ό'μως
V7
ειπτ, τις τό αύτό διά τα δ'.άφορα
άλλα έπαγ^έλ;χατα, τα ρ.ή άμίβως παραγωγικί, διότι ό
αρ'.θμό; των ε·!; τα τελευταία ταυτα έπιδιδομενων μή αυ¬
ξανομένη; τής παραγωγική: εργασίας τής γης τάχιστα -/.αθί-
βταται πληθωρ'.)(.ός κα'ι πέραν ώρ'.σμίνου όρίου διαταράσβε-
τ*ι ή κοινω/'.κή Ίτορροπία μεταςϋ έπαγγελμμάτων άμεσως
πϊραγωγ'.κών καί μή άμέ'ϊω; παραγωγ'.Λών καί έρχεται
— 42 -
κ,ρίσ'.ς οικονοαιχ.ή, ήτις μυρίας δυστυχίας καί αδυναμ,ία; δύ¬
ναται να φέρι^ είς Ιν εθνος.
Δι' αύτό ή οημοτική έΑπαίοευσ'.ς,
Si'
ής πρωτ'.στως έπι-
διώκ,εται ή εύδϊ'.μονία
rcû
άνθρώπου καί ή δύναμις των ε¬
θνών, είνε άνίγκη νά συντελί, είς τα νά αναπτύσστ) την*
αγάπην πρός τα π»ραγωγ'.κ,α έπαγγέλματα μάλιστα έν
'Ελλάδι, ένθα ύπάρχει τάσις ολέθρια. δυναμ,ένη νά Ιχτ,
άποτιλέσμ,ατα επί τής έθν./.ής ζωϋς, τοϋ νά θέλωα'.ν οί
μ,ορφούμενοι νέοι ν α τρέπωνται κατά προτίμησιν είς παν
άλλο έργον έκτος τής γεωργίας, τ ό όποΐςν θεωροϋσιν ώ;
ε'ργον άρμόζον είς τούς άμαθεΐς καί είς τους πτωχούς. Ο'.
εκπαιδευόμενοι νέοι έχουσι τάσιν νά έπ'.δίίωνται άνίυ 6-
ρίων είς έπαγγέλματα μαλ/ον των πόλεων, ών το στα-
οιον είνε πολύ π^ρι.ωρισμίνθν. Τότε κατ' ανάγκην προκυ-
πτουσ>. πλεΐνάσΐΛατα άνθρώπων ανευ εργασίας η μετα
sp-
γασίας άνεπαρκοϋ; διά ττ,ν συντήρησιν αυτών.' Ή αργία οέ
αίΐτη, ό μέγας συναγων.σμος των έπ·.διω/(.όντων νά ζησωσ·.
δ'. ' έπαγγελαίτων, είς α ΰπάρχε·. πληθίόρα άΝ^ρώπων ε1.:
τό αύτό έπάγγε'λμα έπ'.δ'δομένων, άναγκαίως φέρί'- αυρια
κακά, έν
etc
τα έ'λαφρότερα είνε τό ψ.ΰδος, ή άπάτη, ή
νόθ-ία, ό έςευτε'λ'σμός των ■ χϊραχτήρων, ή κολα/.εία, ή
δουλοπρέπ^ια, αί ρ^αδ'.ουργία'., αί
If.csc,
τα εγχ·/ί;ΐλ.ατα, ή
Ιλ/ειψ'.ς πολιτικών φρονημ,άτων, αί άδ'.κία'., ή άν.κανότης
τοΰ νά είνε τις γρήσ'.μος είς έϊυτόν. είς την οικ,ογένααν, εις
την κοινωνίαν, είς την πατρίδα, ή πρίς τού; νόμους ασέ-
βε·.α καί ή παρϊκόλυσι.ς των έργων τής πολ!τείας, ήτο', τής
διοικήσίως, τής δ'.κ,α'.οσύνης, τής ασφαλείας. Διότ1. πάντα
ταυτα καί χείρονα δύναται ν» αναμένη τις, οταν -ερ'.έρ-
χηται ό άνθρωπος είς αργίαν καί οταν δέν δύνατα». νά ζήστ;,
δι' έντίμου εργασίας καί δια σεβασμοϋ πρός τούς νόαους τής
πολιτβία; ν,α'ι πρός τα δίκαια, τού πλγ,σίον. Τότε τό έργον
τή; πα'.οαγωγ'.κής θά εκμ.ηδενίζτ,ται έν ττ, κοι.νωνί»;.
Μέγιστον λοιπόν συμφέρον
tyv.
ή πολιτεία νά μεριμνήση
- 43 -
πώς νά κρατϊ| όσον τό δυνατόν περισσοτέρου; έκ των παι-
δευομένων νέων είς τα πατρικά έπαγγέλμ,ατα τα αγρο¬
τικάς τα παραγωγικά, τ» παρέχοντα ο'.αρκή εργασίαν, τα
έξασφαλίζοντα καί τόν άρτον /.αί τή") υγείαν τού σ(,'ψ.-τος
καί
-.où
πνεύματο:, καί την νομιμοφροσΰνην καί την τάς,'.ν
καί την κοινωνικήν ίσορροπίαν καί -ήν φιλοπατρίαν καί την
οικονομικήν τής χώρας επαρχίαν γ,ολ τα παρασκευάζοντα
συγχρόνως τα στοινεΐα τής ευτυχία; καί είς ό'λα. τα αλλα
έπαγγέλματα, διότι όλων των έργων καί των έπι,στ/υ.ών
ή γεωργία είνε μήτηρ
x.oc.
τροφός, έν ώ, ταύτης υ.ή άνα-
πτυσσομένης, ούοέν άλλο έπάγγελμα ούνατα1. νά ευημε¬
ρήση καί ΐύοεμία τή; πολιτείας λειτουργία θα /Ι5κ.τηται
τα άπα'.τούμενα υλικά μεσα, όπως ευοοοϋται. Άλλά πώς
Οα ώθήσωμεν
ôccv
τέ δυνατόν περισσοτέρους ποος τα έρ¬
γον τή: γεωργίας κα'ι των συναφών τής άγροτ'.κής παρα-
γωγης κλάδων ; Δι' ουδενός αλλου μέσου /.κτορθοϋτχι
τουτο κάλλ'.ον, ΐίμ·/) οιά κ,αταλλήλου πρός τοιούτον σ/.ζ-
πόν καλλιεργείϊς τού πνεύματος τού άνθρώπου από τή:
παιοικής ή'λικίϊς. Άλλ ' ό ιταΐς τοϋ χωρίου βλέπει την
ουχί πολύ έπαγωγόν ζωήν, ήν θ'.άγουσ'.ν οί
-'cvu;
αυτοϋ
οί χ.χτά τα πλείστον ιΐΕτα πολ) ού; μ,ίχθου; υ.ό/ !.ς εςθ'κί-
νομοϋντες τόν άρτον τής οικογενείας, κ.αΙ έκλαμβάνου?1.
τό πατρΐλόν τής γεωργίας καί των βυναφών άγρΐτ·.κών
έργων έπάγγελμα ώ; έπάγγελμα πε-νίας καί ττ£νοχωρ'.ύν.
Δ'.' αύτό πρέπει καλώς νά έννοήττ, ό παίς οιά κατάλληλον
διοασκαλίο'.ς οτ'. τουτο προέρχεται ές ελλείψεως γνώϊΐων
γεωπον.κών επαρκεστέρων καί δ'.ότι ή τάσις τοϋ νά έγκχ-
ταλείπωσιν οί εύπορώτεροι. καί οί εκάστοτε μ,ορφούμ,ενο!.
τόν βίον τοϋ χωρίου καί τα εργα. τα άγροτ'.κά καί ή ί'ι -
λειψις γεωπονικής διδασκαλία: Είναι αΐτ'.α τής βαθμ'.αίας
φυγαδεύσεως τοϋ νοΰ κα'ι των κεφαλαίων ά-ο των χω¬
ρίων -ρό; τάς πόλεις, καί ούτω τα χωρί« μένοντα
ivsu
νού μεμορφωμένου καί προοοευτικοϋ, άνευ γνώβΕων
i—
αγ-
— 44 —
γίλματικύν έ*τός των έκ πείρας μή πεφωτισμένος άπο-
κτωμε'νων καί
âvsu
κεφαλαίων έπαρ^ών φυσικόν είναι να
έχωσιν ώ; συνέπειαν την πτωχήν καί στάσιμον γεωργίαν
την ελαχίστη άποοίοουσαν, έπομένως τ/,ν πενίαν καί
τν;ν κακοδαιμονίαν έν τοίς χωρίοις καί ότι συν
tîj
πενία
και τί) ύλικη κ,α/.οοα'.μονία άναπτύσσετα1. ή ήθική κατά-
πτωσις των χαρακτήρων καί ή άνβΐλία καί ή των ευγε-
νώ/ οισθημάτων μείωσι; κ*1 ή τού Θρ7)ιϊ*ευτ'.κοϋ αίσθήμα-
τος χαλάρωσις. Είς τούς παΐοας των χωρίων πρΐπει ό δι-
οάσκαλος νά έξάργ-, την εΐκόνα τής ΰλικής έπαρκείας καί
τής ήθικης εύτυχίας, ην θά 5πακΐ>ουθήΐϊΊ μία Ιργασία τής
γή: μεθοοικωτέρα, μετά πνεύματο: μάλλον προνοτιτ'.κοΰ καί
-ροοοευτικου οιεξαγομένη καί μ=τά κεφαλαίων έπαρκεττε-
ρων καί ότι, έξ αυτών έξαρταται νά "έξυψώσωσ'.ν είς περι-
ωπήν υπο πάσας τάς έπόψεις τα άγροτικα έπαγγελματα
κ»!. νά βελτιώσωσι τόν άγροτικόν βίον. Καί έν ω τόσον
φυσ'.κή φαίνεται καί άναμφισβήτητος ή άνάγκη τής πα-
ροχής γνώσεων -/.αί ιοεών σχετικών πρός τα άγροτικα έ-
παγγέλματα ιίς τού; παϊοας των άγροτικών ΐϊκογενειών,
ών ούτω παρασκευάζεται ή ευτυχία καί προλ?μβάνεται. ή
απΐσπασις των «αιδευομένων νεων άπο της πατρ'κής στέ-
γη; καί άττό τής πατρ'χ.ής γ^ς καί α·—ό
cffi
μ,ετα των γς-
νέων συνεργαβίας καί συμβιώιΐεως, θα φανί) ΐσως περ'.ττή
S'.y
τα τέκνα των πόλεων, ένθα κατά τό πλείστον οέν
έξασκεϊται τό γίωργικόν έπάγγελμα. Έν τούτοις δμως
ουδέ είς τούς παΐοας των πόλεων είνε περιτταί τοιαύται
γνώσεις καί τοιαύται ίδέα·., διότι καί οί κάτοικον των πό¬
λεων κατά το πλείστον είνε κτηματίαι γαιών έν 'Ελλάδι
μαλιστα, ένθα σπανίως άπαντα τις καί έν ταίς πόλεσιν άν¬
θρωπον μή συνδίόμενον (αέ την γήν, δ'.ότι σχεδόν πάντες
κέκτηνται ή περί την πόλιν ή εις τας επαρχίας άγροτικα
κττιματα μικρά ή1 μεγάλα καί συμφέρον είνε δι ' αύτους
κα'. οιά τό Ιθνος νά δύνανται νά παρακολβυθώ'ϊ'. τάς γεω-
- 45 -
πον.κάς προόδους »αί νά έπ'.μελώντα1. των κττ,μάτων αυτών
καΐ ένασκώσ'.ν
iw'
αυτών επίβλεψιν τίνα μάλλον πεφωτι-
σμένην ε"στω καί άν πρόκειται νά μή καλλίεργώσι ταυτα
άπ' εΰθ.ίας, άλλα δι' άλλων έκμισθωτών τη διά μορτιτών,
έστω κ αί αν π$ρί άλλα έπαγγΐλματα προώρ'.στα1. νά έπ1.-
δοθώσιν. Έκτός δέ τούτου έν ταϊζ πόλε^1. δύνανται νά ά-
ναπτυχθώσιν αί πλείσται των γεωργικών βιομηχανιών λχΙ
τέ Ιμπόρ'.ον των γεωργικών πρ ϊόντων, δ'.1 α έργα γίω-
πςν.καί τίνες γνώσε·.: γενικαί, οίαί θα παρεχωνται εν τοίς
δημ,οτικοίς σχολείοις, οεν θά ν.νε ουτε ασχετοι οίίτε άνω-
φελίϊς. 'Επί πλέον έκ των οικογένειαν των πόλεων πα·:-
έρχονται λειτουργοί τη; πολιτειαι, οΐτινες δέον νά αντι¬
λαμβάνωμαι, ώς οίον τ» κάλλιον τα γεωργικά τής χώρας
συμφέροντα, α ττολλάκ,ις κέκληντα1. νά έζυπϊΐρετήΐΐωσι·» ε'τε
ώς δ'.οικητΐ/'.οί καί οικονομικαί επί παραδείγματι ίεπάλληλθ'.,
ατε
i;
νομοθετικά της πολιτείας δργανα κλ. "Αλλως τε
ή διδασκ,αλίιχ γεωπονΐκών γνώσεων δεν τκοπεΐ μόνον την
ανάπτυξιν τής προίιαθέσεως διά τα άγροτ'.κά έπαγγίλ-
.^OTaj
άλλά παρέχει αρίστην ίίλτ,ν δ1.' αυτόν τόν μορφωτι-
κ,ον σκοπόν τής παιδαγωγική:, καί παρασκευάζει πνεΰμα
έν γένει προοδευτικήν καί δημιουργ'.κόν.
Si'
ου; ανωτέρω
έν συντόμω άνε-τύζαμεν λογους. "Αν δέ τοιαύτη μόρφω¬
σις κατορθώση νά άποσπα έκ^'στοτϊ καί αριθμόν τίνα ν=ων
από τοϋ ,3ίου και των έργων των πόλεων,
xal va
ώθΐ)
πρό; τέν ,ίίον και τα εργα τα τής αγροτικ,ή; παραγωγή:,
τουτο θά είνε μίγιστον εθνι/.ον κέρδος, διότ'. τα άγρο-
τικα Ιργα μεγάλως ζωογονοϋνται έκ τής έπιδόσεως εί;
ταύτα άνθρώ-ων εχόντων περισσο'τερα κεφ·ίλα·.α καί εύρυ-
τέραν μόρφωσιν, στΐ'.χα», άτινα απαντώσ·. παρά πολλάς έν
ταίς πόλεοιν, έξ ών ούχι ολίγο·, δυστυχώς είς αργίαν λοΙ
είς άχρηστίαν εαυτούς έν ταίς πόλεσι καταδ'.Λαζουσιν έ*
των έτοίμων ζώντες, καί τα άγροτικά αυτών κτήματα,
εάν έχωσιν, αφίν:υσιν είς την τ· χην αυτών, άνευ δ
46 —
σϊω; καί έπιβλέψεω: κ.αί άνευ έργων βελτ'.ωτικών, άνα-
μίνοντε: τό πάν έκ τής προσωπικάς εργασίας πτωχών καί
ίμαθών άγροτών, ή' άρκΐΰνται είς δ,τ', άποδίδουσΐ, τα κ,ε-
φίλαια αυτών επί τόκω διατιθέ^ενα, έν ώ τα κεφίλαια
ταυτα θά ήσαν παραγωγ'κώτερα αν £αί οί Ι2'.;ι ειργά¬
ζοντο
Si'
αυτών ή1 δια μέρους αυτών, «ότι θά προσετί¬
θετο καί ή ιδία αυτών έργασία. Καί ταυτα μέν όσον ά-
φορα την χρησ'.μότητα γεωπον.κής τινος στοιχε'.ώοους 8ι-
οασκαλίας είς τα οημΐτικ,ά σχολεϊα.
Άλλά πώς θά κατορθωθή να είιΐαχθώσι τοιαϋτα κατά
τίνα τρόπον άποτελεσματικον έν τοίς οημοτικοΐς σΧ°~
λείοις ;
Κ?τ ' έμήν γνώμην πρωτίστως προαπα'.τεΐτα!. άνάλογος
προπαρασκευή των οημοοιοασκάλων διά μέσων πολυ σπου-
οα'.οτέρων η οσ» μέχρι τούδε υπέρ τοιούτου σκοποΰ δ'.α-
τίθίνταΐ.
Έν τοις Διδασκαλείον άνάγκη να διδάσκωντα'. υπο
γεωπονου έπιστήμονος εκ των μάλλον μεμορφωμένων καί
πΐπειραμένων εννεα τουλάχιστον ώρας καθ ' έβδομάδα, ήτοι
τρείς ώρας
ot
' εκάστην των τριών τάζεων τοΰ Δ'.δασκα-
λεί:υ γβωπον.κα μαθήματα αφορώντα την κυρίακ γεωρ-
γί*ν, την κτηνοτροφίαν, την άμπίλουργίαν, την οενδρο-
κομίαν, την κηπ;υρικήν, ττ,ν /,ροτρο(ρίαν, την μελισσο-
κοαίαν. την ορνι.Ο;τροφ(αν καΐ γνώσις δασοκομία;, πρός δέ
στειχειώδεις τινάς γνώσει; γεωργ'.κώ; βιομηχανιών, οιαι
f,
οϊνοπο'.ία, ή γαλακ,τοιχ,ία, ή έλαιοκομία κλ. Ό αύτάς
καθηγητάς θά διδάσ/.·ί| την φυσικήν ιστορίαν επί άλλας
εννέα ώρας (τρεί": είς εκάστην των τριών τάζεων καθ'
έβδομάδα), ήτο1, την ζωολογίαν, την βοτανΐκήν κα'ι την
γΐωλίγίαν έν
dfj.sv.
τινΐ πρός τάς ιδιαιτέρας γεωπον.κά;
ανάγκας τής Ελλάδος.
Τα μαθήματα αύτά τής φυσικάς ίστορίας καί τής γεω-
πονία; τ.φίπν. νά άπαρτίζω'ΐΐν "δ'.ον κύκλον μαθ/;μάτων,
— 47 —
o'josv
η:τον σπου&αϊον τού κύκλου τής φυοικής, γημεία;
*αί των μαθηματ'.κών, ό εν αυτοίς &έ ^αθμός κατα τα;
έςετάο^ει,ς των μαθητών θα
ßapjvvj
τουλάχιστον, όυψ καί 6
βαθμός τοϋ φυσικομαθτιμ.ατι.κοΰ κύκλου. Θά όπάρχρ λοι¬
πήν ίοΊαίτεΐο; κ,ύκλο; μαθημάτων φυσικής ίστορίας καί γε-
ωπονία; καί ά'λλος θά είναι ό κύκλος των φυπ/.ομαθημα-
τικών, είς ά οέν θα ύπάγηται πλέον ή φυσική ίστορία. Ό
βαθμός των έζετάσεων είς τόν κύκλον των γεωποηκών καί
τίς φυσι/.ής ίστορίας δέν θά βαρύντι επι τού ί'.πλώματος
ολιγώτερον, ή διον καί ό των φυσικομαθτ',ματ'κών καί όσον
ν.ι ό των έλληνικών λεγόμενος Άλλά χ.αθ/,γητήν τής
γεωπονίας ούοίποτε θά έ'χϊ) τό Διδασκαλείον άξιον τοιαύ¬
της άποστο)τ;ς, εάν οέν όρίσγι μισθοοοβίαν τοΰλάχ'.στον
350 μένρ1. 400 οραχ. κατά μήνα.
Τα γεωποηκά μαθήματα θά συμπληρώνωτι μία ούο
ώρχ·. καθ ' έβοομάοα οί ' εκάστην τάξιν ά-ιγ.ήαεων εν τινι
Ληπφ παρά τό Διδασκαλείον καί ί/Λζαψν. γεωργικαί του-
λάχι^τ:1: απας τοΰ μτ,νός. Προγραμμα αναλυτΐΛΟν τής &|.-
£ασκαλία των μ,αθ/μάτων αυτών θά καταρτίσ/ι έπιτροπή εκ
γεωπίνων κα'ι παιοαγωγών.Ή αύτήΐπιτρθ7:ή θά καταρτίστι
%%·. ιτρόγραμμα αναλυτικών τοιούτο)ν μαθημάτων ύπ:νρεω-
τικόν κατά τρόπον 7τοιγ=ιώ?Υ) £ιά πάτα τα οημοτ'κά
βχολεΐα. Είς επιτροπήν έκ ούο ή τρ·.ών γεωπόνων καί έ-
• νος παιΰαγωγοϋ θά άνατεθϊ;, τέ έργον τή; συντάξεως συγ-
γράμματ:; ϊιεςοδικοϋ γεωττον.κοΰ προ; χρήσιν των &ημοο'.-
οασκάλων καί ετέρου βιβλίου ε1!; ολίγα μικρά τεύχη ο'.ά
τα
Sr;u.oT'.ità
σχολεΐα, τό
qtcsïov Oà îîve
Ίο'.οίτϊρον συμ-
πλήρωμα των βιβλίων τής φυσικής ίστΐρίας, παραλλήλως
πρό; την όποιαν τό γεωπον'.κ,όν μάίημα θά ίιοά'ίκΐΓ,τα'. του-
λάγιστον οόο ώρας καθ' έβοομάοα εί: έκ,άστην των ούο α¬
νωτέρων τάξεων τοΰ κοινοΰ £γιμ5τικ.;ΰ σγολείου κα'ι είς
τάς τοεΐς τά;ες; τοϋ πλήρους οημοτικοΰ σνολείου.
Εις ε/.αστον δημοτικόν σχολείον θά προσαρτηθή /.ήπος
- 48
βχολικας έκ ούο τ) τριών τουλάχιστον στρ6μμάτων, οπου
θά φυτευθή συλλογή έκ των κυριωτέρων οπωροφο'ρων δε'ν-
δρων καί των κοινοτέρων δασικών κ.αί ολίγων /.αλλωπιστ'.κών
κατά τίνα τάξιν. Εν τφ αύτφ κ,ήπω οί μ'.κροί μαθηταί θά
Λ»λλιεογώοιν είς μικρά τμ,ήματα, τα όποϊα θά διανεμωντα1.
άνα
èv îtc
ωρισμένον τμήμα μοθητών, επί σκοπώ κ,αλλ'.-
εργείας ολίγων Ι κ των εύκολωτερων κηπουρικ.ών φυτών %η
ανθέων, κχί ε"ν τ'.νι κο'.Μφ τμήματ: έξ ήμίσεωςτό πολύ «τρέμ-
αατος θά καλλί.εργώνται υπο τας όοηγίας τοϋ διδασκάλου
έν «πΐρείθ'.ς /.αί έν φυτωρίθ'ς δε'νδρα έκ των δυναΐΛ,ένων εΰ
/.όλως νά πολλ»—λασιάζωνται διά σπορας καί ιδία άμυγδα-
λεών, μ,ωρεών, κΛρυών, /.υπαρίσα;ων καί των τοιούτων, κα'ι
δ,τι αλλο θεωρήσγ) ό διδάσΛαλος ε'όκολον, κατάλληλον καί
χρήσιμον. Τα δενδρύλλια ταυτα θά ίιανέμωνται είς τοος
fxot-
θητάς,ινα φυτεύωσιν
sic
τούς ίδίους αυτών /.ήπους. Διά το·.-
αύτας μ'.κράς γεωπονικα; άσκήσεις θά διατίθεται. τΐύλάχ'.-
στον χρονικόν δι»'στημα ήμισείας ώρας /.αθ' εκάστην, έκτός
έκ?ρομών γεωργικών, αΐτινες θά γίνωνται άπαξ τοϋ μηνός,
Ό κήπος θά είνα». -εριφραγμε'νο;, θά Ιχιρ φρέαρ λοΊ οπου
oèv
είναι δυνατόν νά γίνηται το'.οϋτος παραπλεύρως τοΰ οχο-
λειου δύναται νά εΰρίσκητβι κβί εις μικράν άπο τοϋ βχο-
λείου άπόστασ'ν έστω χιλίων μέτρων, επί παραδείγματι^.
Περί μαθημάτων άναλόγων έν παρθεναγωγείοις άγροτικο ις
£πραγματεύθημεν διά μακρών έν τοίς Νίο'.ς Γεωπονικοΐς τ°ϋ
1901. Αί χιλιάδες των δημοδιδασΛάλων άποκτώντίς, καθ'
Ον είπομεν τρόπον, γνώσεις γεωπονικάς, Θά άποβώσι πολύ-
τιμα οργανα διαδόσεως των στο'.χειωδεστέρων τής γεωπο-
νίας γνώσεων είς πάντα τα χωρία τής 'Ελλάδος καί Θά
γίνωσιν αίτία τροόδου άνυπολογίστου ίΐς την γεωργίαν τής
χώρας, οί'α δι* ουδενός αλλου μ.έσου Θά κατορθωθ"η. Άλλ'
ινα ταυτα πραγματοποιηθώσι, πρέπ«'. νά προηγηθτ^ σοβαςά
/.αι σπουοαία μελέτη τοϋ ζητήματος είς μέρους τ?;ς Κυβερ¬
νήσεως δυναμένης νά άναθέστ, ταύτην είς ειδικήν

γεω-
— 49 _
πόνων καί παιοαγωγών επιτροπήν, ήτις καί θά παρασκευάαη
τα άναγκαΓα κρός το'.οΰτον σκοπόν νομοσχεοια, διότι πρό-
κειτα. περΐ μιας των μεγαλειτέρον έθνΐκών άναγκών τής
χώρας τόσω υπο Ιποψ'.ν παιδαγωγικήν, όσω καί υπο έ'ποψιν
κοινωνικήν καί οίκονθ|Αθλογι*ήν.
Σπύρ ΧασΓ,ώτης
ΤΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΜΟΤ23ΕΙΑ
Κατά τα συνταχθέντα οχεδιαγραφήματα τοΰ έν 'Αθήναις
Διδασκαλείον, τού Ιδρυόμενον προσεχώς χάρις είς την
μεγαλοδωρίαν τοΰ κ. ΜαραόΆη, Ιδία εύρύχωρος αίθουοα άφιε-
ροΰται διά την εγκατάστασιν Παιδ"αγιυγικοϋ Μουσείον.
Ούτω τελευταία τι Ελλάς μεταξύ
tjjv
πολιτχομένων καί
των πολιτιζομένοιν κρατ ,ν Ιδρΰει Παιδαγωγικόν Μουοεΐον,
όπως τελευταία ίδρυσεν εσχάτως μοΛΐς χάρις είς τόν Σύλ¬
λογον ώφελιμων ριολίων Σχολικάς Βιβλιοθιίκας.
Άλλ' όχΐοΐά τίνα είνε τα τοιαΰτα Μουοεϊα, πόθεν Λ άρχΛ
των και τίς ό σκοπός των;
Τα Πατδαγωγικα Μουσεΐα είνε βνί,λογάχ τΐαντοειδών 6ρ-
γάνων, βιβλίων, οκβνών χρηοίμων τώρα
ü
ίίλ?»οτε είς την
εκπαίδευσιν. Ή πρώτη άρχίι αύτω ν όφείλεται είς την "Αγ¬
γλίαν. Σκοπόν ίχουν τόν φωτιομον των ασχολουμένων εις
την καθόλου άγωγήν τϊ είς την ειδικήν μελέτην της συγ-
κριτικής Παιδαγωγικης
To Educational Museum
τού Λονδίνου ίθεμελιώθη μετά την
Παγκόομτον "Εκθεσιν τοΰ .'851 υπό της άγγλικής κυοερνή-
oecoç,
περιέχει δέ Ιδίως παιοαγωγικα §ι6λια. Ή ριβλιοθήκη
τού είνε Λ πλουοΊωτάτη παιόαγο)γική ^ιβλιοθήκη περιέ¬
χουσι υπέρ τάς 40 χιλιάδας τι μων. "Ετερον Ι αιδαγωγνκόν
Μουσείον Ιδρύθη εις τόν Άνω Καναδαν τό ι8$6. Ή Πε-
τρούπολις απέκτησε Παιδαγωγικόν Μουθειον των στρατι¬
ωτικών οχολών τό 1864. Ή Οϋασιγκτών των Ήνωμένων
Πολιτειών της'Αμερικης τό ΐ87ΐ·Ή Ρωμη τό 1874 Ή Ζυρίχη
τό 1875 υπό τύπον Διαρκοϋς ΣχοΑικης Εκθέσεως. Τό'Αμστε-
λόδαμον τό 1876 τίί πρωτοόουλία τοϋ συλλόγου των διευ-
θυντών σχολείων ΟΙ
llaptdioi
το 1879·
H
Βέρνη τό 1879-
ΑΙ Βρυξέλλαι τό ι88ο. Ή Λιόαδών τό 1882. "Η Μαδρίτη τό
1884.
— 50 —
"Αξιοσημείωτον είνε ότι ή Ίαπωνία έχει Παιδαγωγικόν
Μουσείον άπο τοΰ 1877 πλουσιώτατον εις Τόκιο, δαπανώσα.
χάριν αύτοϋ έκ τοΰ δημοσίου προϋπολογισμοΰ ΐοο,οοο
χρυσών φράγκων έτησύος.
Τινά των Ιδρυμάτον τούτων δέν είνε μόνον κέντρα θέας
και μίλέτης, άλλ' έχουσι και ένεργότερον προορισμόν.
Ούτω το Παιδαγωγικόν Μουσείον της Πετρουπόλεως είνε
τό κριτήριον τοϋ σ^ολικοϋ υλικοϋ καί συντελεί είς την
■κατασκευήν των άρίστων κα'ι οικονομικωτέρων σκευών και
οργάνων διδασκαλίας, έν ω έξ αλλου προίτοοτατετ είς την
οργάνωσιν δημοσιων διαλέξεων και άναγνωομάτων διά
τούς εργάτας και τούς οτρατιώτας. Τό ΠαιδαγωγιχονΜου-
οεϊον τοϋ Τόκιο στρομηθευει μετα προηγουμένην έξακρί-
βιοόιν τα δργανα φυοικης καί χημείας τα προωρισμένα δια
τα σχολεΐα.
To
Πα,ιδαγωγικον Μουσείον τής Μαδρίτης ένι-
övt/ei
την πρόοδον των παιδαγωγικων οπουδών διά διαγο)-
νισμάτων, τό δέ των Βρυξε2Αών ένεργεϊ ιδία δχαγωνίοματα
μεταξύ των δημοδιδαοκάί.ων. Τέλος τό Παχδαγωγικόν Μου¬
σείον των Παρισίων έκδίδει παντός ε'ίδους παιδαγωγικά
δημοσιεΰματα καχ την έξαίοετον Παιδαγωγικην Έπχθεώ-
Τό Ελληνικόν Παιδαγωγικον Μουσείον, τό ΰυνιστώμενον
έν άρχ^, ουχί ώς ίδιον ίδρυμο, άλλ' ώς έξάρτημα τοϋ άθη-
ναίκοϋ Διδαοκαλείου δέν δύναται ^εοαίως νά λάβη ευθύς
τάς διαοτάοεις αλλων τοιούτων μουσείων. Κατ' ανάγκην
και δι' έλλειψιν έπαρκοϋς χώρου και δι' έλλειψιν μέόων θά
είνε περιωρισμένον. Άφοϋ δέ θα στεγάζεται είς Διδασκα¬
λείον θά περιλαμδάνει κυρίως τα άναγόμενα είς την στοι-
ΐ;ειώδη εκπαίδευσιν, τα ένδιαφέροντα τοΐτς μαθητάς των
Διδαοκαλείων.
Άλλ' Λ άποοτολή τού είνε ίκανώς μεγάλη και ή χρη-
•οιμότης τού θά καταοτι> ευθύς έξ άρχής τόσον καταφανής,
ώοτε θά γεννηθη η άποοΐα πώς επί τόοα ίιδη ετη δέν είχεν
Ιδρύθη.
Είς τό Παιδαγωγικον Μουσείον τοϋ Διδαόκαλείου θά
Ουλλεχθωοιν, έφ*
ödov
είνε δυνατόν, οκεΰη και δργανα δι-
δαΰκαλίας άπό της ίδρύσεως τοϋ Έλληνικοϋ Κράτους ή
■και πρό ταύτης, καταταοοόμενα δέ χρονολογικως θά δει¬
κνύουν την έπιτελεοθεισαν πρόοδον. "Εκετ θά φαίνεται
ϊΐώς έδιδάοκοντο τα πρώτα γράμματα ο'ι πάπποχ και πώς
όιδάοκονται οί εγγονοι.
Είς την βιβλιοθήκην τού θά λάδουν θέσιν άπό τα διδα-
κτινά §ι6λία των τριών γενεών
ööa
ευρεθώσι και θά λη-
φθτί ή πρόνοια δπιος εφεξής ανελλιπώς κατατίθενται πάντα
τα εκδιδόμενα.
— 51 _
Ή Διεύθυνσις τοϋ Διδασκαλείον, δταν λάβη κατοχήν τοϋ
■νεοδμήτου κτιρίου, τοϋ όποίου ή οΐκοοόμηο'ας έλπίζω ότι
■δέν θα βραδύνη, θ' απευθύνη βεβαίως εκκληοιν πρός πάν¬
τας τούς δυναμένους να συντελέσουν είς τόν πλοι
/ciduöv
τού Μουσείου καί Ιδίως πρός τούς διδασκάλους. Διότι μό·
νον δια της κοινης εΐσφορας θά κατορθωθή, ό καταρτίσμος
καί ό βαθμιαΐος πλουτισμος αυτού. Δεν πρέπει δέ να κω-
φεύση έκ των διδαοκάλων πας ό έχων είς την Ιδίαν κατο¬
χήν είτε διδακτικά βιδλία οπάνια και δυοεύρετα πλέον
είτε άπηρχαιωμένα και περίεργα δργανα διδαοκαλίας άλλα
προθύμως καί φιλοτίμως νά είσφέρουν ταυτα πάντες' άφοϋ
μεμονωμένα καί διεσκορπισμένα μηδαμινήν εχουν αξίαν
ουλλεγημενα δέ και μεθοδικώς κατατασσόμενα θ'άποτε-
λέσουν κέντρον στοΑ,ύτιμον όπουδής και ερεύνης και αυ¬
τών των ϊδιων καί των Έλλήνων διδαοκάλο^ν τού ιιέλ-
λοντος. *
Γεώργιος Δροσίνης.
HEFI
ΤΩΝ ΠΚΩΡΙΑΝ ΕΝ 7Ωι
"Ηκουσα νεαροϋ τινος δημοδιδασκάλου έν άγανακτήσει
λίγΐντος : « Είνε δυσχερέστατον το Ιργον τοϋ δημοδιδα¬
σκάλου· εΐμαι πολύ στενοχωρημένος διότι έπεδόθην είς
αύτό τό έπάγγελμα. "Οσην χαράν τισθανόμην διδασκόμε-
νος τ« ε'ιδ'.κά μαθ/;ματα, τόσην τουναντίον αΐσθάνομαι νυν
λύπην, διότι ίίλέπω ότι αί θεωρίαι έκεϊναι ουδόλως τ) έ-
Τ,άχιστα έφαρμόζονται έν τίί -ράξε-.. Είναι φοβερόν καί
άνιαρόν νά «ροσπαθώ νά διαπλάσω καί μορφώίω έν τω
σχολείφ παιδία, κακώς παρά τ/| οΐκογενεία άνατραφέντα
καί κατ' ακολουθίαν έρχόμενα πρό; με μετα πάσης κακίας
καί αγρότας. Πώς θέλετε ό δημοδιδάσκαλος νά φίρ^ ά-
ποτέλεσμα είς τοιαϋτα παιδία ; Άν ή οΐκογένεια π'αρε-
σκεύαζε καταλλήλως τό
ISaçoç,
τότε βεβαίως θά ηδυνά¬
μην καί έγώ νά δρέψω αγλαους καρπους κα· ίο-ως θά ώ-
-— 52 —
μολόγουν ότι τό διδασκαλικέν έπάγγελμα δέν θά ήτο το*-
σοΰτον αχανθωδες, όσον νυν αϊσθάνομ,αι αύτό.»
Ή αγανάκτησις τοΰ νεαροΰ διδασκάλου ήτο μεγάλη.
Τα πάντα επταιον είς αυτόν καί αυτή ή παιδαγωγική καί
ή ψυχολογία οέν εύρισκον παρ' αυτψ ελεος. Αί έν τώ.
Ιργφ δυσκολίαι καί τα αυτόν στενοχωροϋντα αιτια ευρί¬
σκοντο πάντα έκ,τός αύτοΰ. Όλος ό άλλος κόσμος επταιε,
αύτό; δέ ήτο ό μάρτυς !
— Παρετήρησα δ' αύτω ήπίως : Πράγματι σχεδον πά¬
σαι αί οικογένειαι, εί καί έχουσι την θέλησιν
vk
άναθρε-
ψωσι καλώς τα τέκνα των, ομ,ως δέ^ δύνανται νά. τό κ,α-
τορθώσωσι, είτε διότι άγνοοΰσι τέν τρόπον δι' ου θά δώ-
σωσι τοίς τέκνοις των καλήν άγωγήν, είτε διότι οέν δύ¬
νανται νά άσχολώνται είς την ανατροφήν ένεκα των περί
υπάρξεως καί διατροφής των τέχ,νων υ,εριμνών αυτών.
"Ωστε δικ,αίως κα'ι εύλόγως άνεθετο ή «ολιτεία την ανα¬
τροφήν των κοινωνιών είς εΐδι,κα πρόσωιτα, τούς διδασκάλους.
Άλλ' έδόβη μοί, φίλτατε, άφορμή μετα πλείστων διδα-
σκάλων νά συναναστραφώ. Καί όμολογώ μέν ότι παρά
πολλών έξ αυτών ήκουσα παράπονα κ,αί μεμψ'.μοιρίας, άλλ'
ούχι μετά τόσης θερμη; καί άγανακτήσεως εκφερ:μένας.
Καί αύτοι ώμολόγουν ότι ένίοτε ιτεριερχονται είς μ,εγίστην
στενοχωρίαν καί αμηχανίαν, άλλ' έπίσης ώμολόγουν 8τι
καί πολλάκις αΐσθάνονται ενδόμυχον αγαλλίασιν έν τί| εν¬
ασκήσει τοϋ εργου των καί (Αακαρίζουσιν εαυτούς, διότι ή
τύχη Ιταξεν αΰτους είς τα στάδιον τουτο, καί δχι είς.
άλ/ο, δ πιθανόν νά εΐχε πλείονας πικρίας. Διότι βεβαίως
παν έπάγγελμα εχει τας τε'ρψεις τού καί τάς πικρίας τού.
Πώς τωρα συμ,βαίνει ώστε συ νά εΐσαι όλως ήγανακτη-
(/.ένος και νά βλε'πτις τα πάντα μαΰρα, δέν δύναμαι νά
νοήσω.
— Καί έγώ, κύρι·, άγνοώ τί νά σάς είπω. Τό βέβαιον
είναι ότι καταβάλλω πάσαν προσπάθειαν νά καταστήσω.
53 -
τους μαθητάς μου καλοΰς καί νά προσδώσω είς τα σχο¬
λείον μου τόν άρμόζοντα
zôror,
άλλ ' όμ,ολογώ ότι δέν
τα κατορθώ, εί καί δέν παραλείπω νά έφαρμόζω τα σχε-
τικά παραγγέλματα τής παιοαγωγικής καί δή τα περί τι~
■jiojptür
κεφάλαιον, τό δραστικώτατα επί των μαθητών έ-
πενβργεϋν.
— Δέν άμφιβάλλω ότι λέγιτε την αλήθειαν καί ότι
έφαρμοζετε πάντχ τα πα'.δαγωγικά παραγγε'λματα, άλλ '
έπεθύμουν νά έμάνθανον τίνα μέσα τιμωρίας
tîOscOî
συ-
νήθως είς εφαρμογήν καί πώς ταυτα [ί,εταχειρίζεσθε.
— Θέλων νά ρ"υθ[/.ί7ω την κανονικήν λειτουργίαν τοΰ
σχολείου μου εχω θΐσγι ορ;υς καί κανόνας άφ:ρώ·>τας την
τε έναρξιν καί λήξιν των μαθημάτων, τα ο'.αλείμματα,
την εν
Tïj
παραβάσει στάοιν, την πρός αλλήλους των μα-
θητών οιαγωγήν, την έντος καί έκτος τοΰ σχολείου συμ-
περιφοράν αυτών, την εκτέλεσιν των εργασιών κλπ, Ό πα-
ραβαίνων τι των οιατεταγμένων τιμωρεΐται άμέσως καί δή
αυστηρώς, τα μέν ινα μή αύτός περιπέσγ) αύθις είς τα
παράπτωμα, τό £έ 'ίνα φοβώνται καί οί αλλοι· είνε δέ
δι ' εκάστην παράβασιν ώρισμε'νη ή τιμωρία, καί, ίνα μή
ύπάρχγ; εξαίρεσις, ή αύτη τιμωρία έπιβάλλεται είς πάντα
παραΕάτην των διατεταγμε'νων. Έννοεΐται δέ ότι αί τι-
μωρίαι ών πο'.οϋμαι χρήσιν είναι
jtapaireaiç,
ΐπίχΛηζις, όρ-
θοστασία, χράτησις
er
zij
σχοΑ^ ΙπιβοΛη σχοΛιχής εργα¬
σίας, πιριχρρόνησις
xal
τέ.Ιος σωματιχαΐ τψωρΐαι. Δ'.ά νά
έχωσι οε σημασίαν χ.α.1 άποτελεσματικότητα αί τιμωρίαι,
εκφέρω αύτάς μετά μεγίστης επιβολής καί δή μετ ' οργί-
λης διαθέσεως.
— Καί 3μως παραπονιΓσθε ότι δέν φε'ρετε τό ποθού¬
μενον άποτέλεσμα, καί ότι οί τιμωρούμεν:ι μαθηταί έπα-
ναπίπτουσιν είς τα αΰτα ή καί μείζω παραπτώματα· άρα
δια των τιμωριών σας δέν έπί'ρχΐται ή
ßeJzlumc tätr
μα-
■θιτύΥ. Τα μέσα των θεηκων τιμωριών είς α προσφεύ-
— 56 —
Των δύο τούτων ούσιωδεστάτων παραγγελμάτων επιλαν-
6άνοντα>. έν
ttj
ενασκήσει τοϋ Ιργου οί π:λλοί των διδασκά-
λων καί δια τουτο
Sàv
έπιτυγχάνουσι τοΰ ορθού έν τί) άγω-
yîj·
δια τουτο τα μέσβ α διαθέτουσι δέν τελεσφοροΰσι, δια
τουτο έπινοοϋσι αεί νέα, δια τουτο φερονται πρός τούς μα¬
θητάς άεΐ αύστηρότερον καί τέλος άπογοητεύονται, άσχάλ-
λουσι, στενοχωροΰνται, οργίζονται καί προσφέρουσιν ουχί
ί είς τα εσχατα μέσα, τον ασ,ρμοτ καί την άπο-
Βεβαίως τα πλείστα ειδή των τιμωριών δέν θα εύρισκον
εδαφος πρός εφαρμογήν, εάν ό διδάσκ,αλος ειχε την υπομο¬
νήν καί την ίκ,ανότητα νά διαγνώση ενός εκάστου μαδητοϋ
την ΐοίαν ψνσντ καί τέλος την γνώσιν τής κατάλληλον θΐ-
ραπειας ενός εκάστου άναφαινομένου παραπτώματος. Άλλ
έπειδή τουτο είναι δύσκολον, ατε προυποθέτον βαθεϊαν γνώ¬
δί
ρ
σιν της ιδίας εκάστου άτόμου φύσεως, πολλήν μί
φιλοσοφικήν αντίληψιν καί μακροχρόνιον πείραν, διά τουτο
*α'. ή σχολική παιδαγωγική έπιτρέπει την εφαρμογήν των
τιμωριών κ,αί εχτάχτωτ βοηθητιχών μέσω?· πρός επίτευξιν
τοΰ σκοποΰ τής άγωγής.
Έν φ ομως έπιτρε'πεται ή χρητις των τιμταριών, δέν
πρέπει νά άγνοίϋ 6 τιμωρών 3τι
«J?
ΐ'μωρ'ια είναι
Jtarzots
περιποίησις χαχον πρός
tira».
Ό τιμωρούμενος βεβαίως
δέν δύναται νά άποοεχθγι ευμενώς την τιμωρίαν, καί— αν
μή δύναται νά εκφράση τό καταλαμβάνον αυτόν επί τούτω
λυπηρόν συναίσθηαα—νομίζει εαυτόν προσβληθέντα καί άδι-
κηθέντα, εάν μή γνωρίζη την αιτίαν δι' ην ετιμωρήθη καί
«ν μ,ή άνα(λετρήσας άνεύρτι την αναλογίαν τής τιμωρίας
πρός την κακήν πράξιν τού. Άν εισέλθη είς την συνείδη¬
σιν τοϋ μαθητοΰ ή ΐδέα δτι ήδικήθϊ) ή αδικεΓται υπό τού
διδασκάλου, τότε πλέον έκλείπει πας μεταξυ αύτοΰ καί τοϋ
διδασκάλου ήθικός δεσμός, το έργον τής άγωγής ματαιοϋται
xal
ό τιμ,ωρηθείς (άδίκως κατ' αυτόν) αναλόγως τής ιδίας
— 57 —
■τού ΐδιοβυγκρασίας θα προσπαθήση
vi
άνεύρ^ τέ μέσον τής
εκδικήσεως ! "Αν ούτω πράξις, διδάσκαλε, βλάπτεις, άντί
νά ώφβλτ,ς !
'Εντεύθεν συνάγεται ό εξής γενικάς κανών :
«Οόδεμία πράξις τού μαθητοΰ πρέπει νά τιμ,ωρήται, αν
μ.Υ) πρότερον ετυχε μομ,φής». Ό παίς Λα,θήμενος επί τοϋ
θρκνίου έξάγει την γραφίδα καί προσπαθεΓ νά γρο ψνι τέ
•ονομ,ά τού επί τοΰ γραφείου. 'Επί τούτψ ακούΐι παρά τοϋ
διδασκάλου «τί κάμνει; εκεΐ κ,ακόπαιδο* η ή γράφουσα χείρ
τού οέχεται κτι'πημ,α δια τής λεπτής ράβδου. Ό μαθητής
άπορεΐ διά τί έπεπλήχθη ή έδάρτι, καί, αν
irj
έφωδιασρ.ένος
δι' ίκανοΰ θάρρους, θα σας εΐτττι «δια τί μ! δέρεις ; τί κα¬
κόν επροιξα Οελήσας νά γράψω τα δ/ομά μου;» Μή έκλάόγ,ς
την τοιαύτην στάσιν τοϋ μϊθητοΰ ώς αΰθάδααν καί μτι
έπιζητήσγις νά επιβάλη; αύτφ δια τουτο νέαν τιμωρίαν. Ό
μ,αθνιτής άγνοΰ το άμάρτημά τού, οφείλε'.ς νά τον έκ,βά-
λγ,ς έκ τής καταοτάθΞως τής άγνοίας. 'Εάν ό μαθητής εν
γνώσει επραττενδ,τι επραζε, θα ήτο, άξιος ποίας τινος τι-
μωρία; (ήπίας), άλλ' άγνοών δια τί νά τιμωρηθή ; Τό ορ¬
θόν έν τί) περιστάσιι ταύττ) θά ήτο, αν ήπίως καί πατρικώς
εαίαασχες αυτόν π;ρί τοϋ άτοπου τής πράξεως τού όταν τόν
συνελάμβανες γράφοντα· τουτο ό"μως δέν ίπραξας, ήτο', δέν
έμέμφθης πρότερον την πράξιν ώ: κακήν άρα ουχί αιχαίύΚ
έπέπληζας ή εδειρας αυτόν. Άλλά καί αν μετά την οιδα-
ικαλίαν σου ταύτην ό μαθητή; δευτέραν φοράν έπαναπέσγ^
είς τό αύτέ άμάρτημά, καί τότε πάλιν ή τιμωρία σου δέν
είνε άναγκαία- αρκετόν θά είνε άν διά φαιδράς φωνής ΰπεν-
θυΐΑίστ,ς τα άτοπον λέγων « Τίς γράφει επί τοϋ θρα-
νίου ; » Δ'.άτής τοιαύτης ΰπε^θυμίβιως συνέρχεται είς εαυ¬
τόν ό μαθητής καί έντρέπεται ολίγον διότι έληβ(ΑΟνησε την
προτέραν σου παραγγελίαν, σφζει 6'μ.ως την φιΛοτιμιαν
αυτού, διότι δέν προσεβλήθη έπιδε-.κτικώ; πρό των συ(Α-
μαθητών.
- 58 —-
Έκ τοϋ ανωτέρω παραδείγματος προκύπτει ότι ου μο¬
νον δέν πρέπει να τιμωρώμεν άμαρτήματοι έξ αγναας:
προερχόμενα, άλλά καί ότι «ουδεμία τιμωρία έπιτρέπεται,.
εάν καί ανευ αυτής έπιτυγχάνεται ό σκοπος της ρελτιω-
σεως»· ετι δέ καί τουτο ότι «άπορριπτέα είναι, πάσα τι-
[χωρία, δταν ή ήπιωτέρα αυτής είναι έπαρκής». Ιυως ξε-
νίζεσαι έκ των είρημ,ένων, θεωρών αύτα
Mar
μαΑαχα, νο-
μίζεις δέ ορθόν το υπό πολλών παραοεοεγμένον άξίωμα,
καθ ' δ πρέπει τις έν τώ πρώτφ σφάλματι να τιμωρ^ το
παιδίον καί μάλιστα αυστηρώς, ώστε μηοέποτε πλέον να^
θελήση να ύποπΐσιτι είς το αύτέ σφάλμα. Καί δμως
ot
ούτω φρονούντες πλανώνται.
Όσον οήποτε αυστηρώς καί αν τιμωρήστις μαθητήν^ «ου
δν συνέ/αβες επί παραδείγματι ψευδόμενον, καί αν οείριτις
αυτόν άνηλεώς, μή πίστευε ότι αά τούτων θέλε'ς -/.ατα-
στήσττ) αυτόν φιλαλΫιθη. Ή αύστηρά σου τιμωρία καί οί
(ιαβδισμοί ουδεμίαν σχέσιν εχουσ'. πρός την «ριλαλήθειαν και
την τιμιότητα. Ό φόβος της τιμωρίας βεβαιότατα θα κα¬
ταστήση τόν μαθητήν προβεκτικόν νά μη σνΜψθγ εφε¬
ξής υπό σοΰ ψευδόμενος, άλλ' ομω; πρός τους φίλους,
γεϊτονας, συμμαθητάς κλπ., οδς δέν φοβείται, ουδόλως κω-
λύεται να ψεύδηται καί μόνον θα φροντίζη πώς νο κατορ-
θοΐ να μή άνακειλύπτηται ΰπ ' αυτών ψευδόμενος. Οΰτω
δια της άκαταλλήλου τιμωρίας σου κατέστησας αυτόν ύ-
Λοχριζήτ, αλλα δέν τόν έθεράπευσας έκ τής άμαρτίας· α-
πέβλεψας είς τό σύμπτωμ«. καί δχι είς την
aiziar.
Δέν
θά εγίνετο δμως ύποκριτής καί δέν θά έπέμενεν εις τό ψεύ-
δεσθαι, &ν ετύγχανεν υπο σοϋ— άντί τιμωρίας— εγκαρδίου.
παραθέσεως καί καταλλήί-ου διδασκαλίας, αΐτινες δύναν¬
ται πράγματι να δ'.ορθώβωσι κα'ι έξευγενίβωσι τόν χαρα-
κτήρα. Ή τοιαύτη δμως ενεργεια πρίπει νά γίνηται μετ*
γνώσεως, «ΐλι/.ρινοϋς άγάπης καί χαζ'
iâlar,
ούχι ενώπιον
— 59 -
τής τάξεως, Ινθα συντρίβιται τό ήθ'.κον τοΰ παιδές κ,αί α-
ποσβε'ννυται πασχ ή τής α'ιδοΰς ερυθρότης.
Εί-ες
ou
εχε'ς τάξγ| ωρισμένην τιμωρίαν διά πβίσαν
παράβασιν των παραγγελιών σου καί τουτο έτόνισας ώ;
τίνα Ιξοχον τού σχολίίου σου νόμον, άλλά παρακαλώ μ.ή ξε-
νιβθγις αν άκούσ-τ,ς ότι «δέν είνε φρόνιμον νά ο'ρίζϊ) τι; έκ των.
προτέρων ωρισμένην τιμωρίαν δι' ωρισμένα οφάλματα».
Δέν γνωρίζω ακριβώς την διαβα,θμολόγησΐν των υπο σοϋ
έφαρμοζομένων τιμωρι.ών,
àXk
' έστω επί παραδείγματι ότι
τον β:αούτερον τής ωρισμένης ώρας είς τέ σχολείον προσ-
ερχομενον μαθητήν σου τιμωρίΐς δι*
op9ooTafji»;
έν τί)
τάξε1. Καί ίπειδή ούτω λέγει ό τόμος τοϋ σχολείον, πάς
βραδΰνας νά προσε'λθτι μαθητή; βεβαίως θά τιμωρηθτ, δι '
όρθοστασίας. Ό Πετρος προσήλθε 20 λειττά βραδύτερον,
διότι έκ τοϋ φαρμακείου μετέφερεν
otxor&î
φάρμακα πρός
ίασιν τοϋ πατρός τού. Ό Γεώργιος εβράδυνε, διότι καθ' οδόν
συνέλεγε τα μηλα χωρικής γραίας, τα όποΐα τής έτκόρπί,σαν
άγυιόπαιδες άνατρίψαντες το καλάθ'.όν της. Ό 'Ανδρέας
εβράδυνε, διότι καθ 'οδόν έθεάτο άλλους παϊδας ασν_ηυ.ονοϋν-
τας η παίζοντας, καί ούτω καθ' έξη; άλλος δι' άλ/7)ν αι¬
τίαν εβράδυνε. Νομίζεις ότι είναι φρόημοτ νά τιυ,ωρηθωΦΐ
πάντες διά τής αυτής έκ των προτέρων ωρισμένης τιμω-
ρίας ; Βεβαίως πάντες έπραξαν την αυτήν πράξιν, προσήλ¬
θον δηλ. είς το σχολείον βραδύτερον. Ή
oj^tc
τής πρά¬
ξεως είνε ή αυτή, άλλά καί τα αίτια τής πράξεως είνε τα
αυτά καί έζίσου τ'.μωρητΐα ; Δια τουτο ιίπον ότι δέν είναι
(pporiftor
πάσα ύρισμένη πράξις νά συνεπάγηται καί ωρι¬
σμένην τιμωρίαν. Τέ ορθέν
cîvai
πάσης πράζεω; νά έζετά-
ζηται το αΐτιον χατα
Tor
βαθμόν της ήθιχοτητος καί
κατά τούτον νά έπέρχηται ό όρισμος τής τιμωρίας, αν ή
πράςις θιωρτ,θτ, κολάσ'μος.
Άλλως τε τό γενικόν μέτρον τής ώς
ô'.à
νόμου προ-
διατετυχωμένης ωρισμένης τιμωρίας απάδει καί είς δ έν-
— 60 -
^Ρχί έλέγομεν, ότι πρέχει ό διδάσκαλος νά εχγτ. διαρκώς ΰπ '
•όψει τού ότι πάντες οί μαθηταί δέν εχουσ'. την αύτην κρα¬
σιν, κλίσιν, διάθεσιν, εξιν κλπ, καί έπομένως ώρισμένη
τιμωρία προσ/.ρούει καί πρός την ιδέαν τής άχαιοσύνης,
καθ' ήν ή τιμωρί« δέον νά ΐ| άνάλογος τής άτομικότητος
τού άμαρτάνοντος. 'Επί δύο π. χ. παιδίων ύποπεσόντων
είς τα αύτό σφάλμα ή αυτή έπίπληξις επιφε'ρει δι»φορον
αποτέλεσμα- τό μέν, λίαν εύαίσθητον όν, συγκλονίζεται,
κλαίε·· το δέ, τραχυτέρας φύσεως όν τ) καί άπε/.δυθέν διά
προγενεστέρων έπιπλήξ-ων την ευαισθησίαν, ουδεμίαν διά
τουτο αίοθίνεται μεταμέ/,ειαν ή λύπην, ισως δέ δι' αύτο
ή έπιβληθεΐο-α τιμωρία είναι καί πολλφ ύποδεεστέρα τής
δεούσης^, έφ ' ώ ού μόνον δέν θέλει μετανοήστί καί διορθωθί,,
άλλ '^ ίσως προτραπΐί *αί «'·? χ,είρους πράξεις ένεκα τής
(κατ' αυτόν) ήπιότητος της τιμωρίας. Ώστε ακριβώς ή
άχαιοσύγη άπχιτίΐ έκαστος νά κρίνηται κ*τα την αξίαν
τού /.α: την ιδιοσυγκρασίαν χον. Είς τινάς πρόσκλησις πρό
των ακαστών καί πρό; μαρτυρίαν μόνον έμποιεΐ μεγάλην εν¬
τύπωσιν, έν ώ είς τόν σκλτ,ροκάροιον κακούργον καί ή έπι-
βολή τής ποινή: των προσκαίρων δεαμών γίνεται άποδε-
κτή μετά ^ μειδιάματος. Τουλόγου δ' ενταύθα γενομένου
περί τής είς τό σχολείον βραδείας προσελεύσεως των μαθη-
τών, έν παρόδφ ειρήσθω δτι ό διδάσκαλος δψείλει νά παρ-
ευρίΐΑεται έν τω σχολείω πρό τής ωρισμένης ώρας καί ού-
fff
°Τε, ~,ρέπε'
vi
άπουσιάζτ^ — έκτός εάν
vcavj
— δια νά
0%, αΰτός τό παράδειγμα τίς τάζεω; καί ακριβείας· άλ¬
λως τε τοϋτο^ επιβάλλεται καί υπό τής ίδέας τής δικαιο-
αννης, περΐ η: ανωτέρω έρρήθη.
"Επαν.όντες δέ νυν επί τού πίρί ποινών θεματος συμ-
περαίνομεν, δτ; εν τω σχολείφ άνάγκη
jtoinxov
χώόιχος δέν
υφίσταται καί ού μόνον εκ των προτέρων ωρισμένα τ'μωρία
δέν πρέπίΐ νά υπάρχη, άλλα καί το
rà àitedïi
τις Ότι θα
ΒπβάΛτ, ωρισμένην τιμωρίαν
der
είναι παιδαγωγιχότ.
— 61 -
Διότι ή απειλουμένη εΐδική τιμωρία ένδέχεται νά εφαρ¬
μοσθή κατά πράξεως μή έπιδεκτικής αυτής διά τον λίγ:ν
ότι ό διαπράςας τέ άμάρτ/μα ΰπέπεσιν είς αύτο έκ λόγων
irteJûç
άνεζαρτήτων τής θελήσεως τού η κα'ι διότι προσεπά¬
θησε νά πράξιρ καλόν τι, έξ άνικανότητος δέ άντί τού καλου
έπραξε τό κακόν. Άλλά καί άπο άλλνις άπόψιως δέν είναι
όρθή ή έκ των προτέρων άπειλη τιμωρίας πράξεως τινος*
διότι τότε συχνάκις συμβαίνει ό μαθητής νά νποΛογίζτ). Π.
Χ. «όστις μετά μεστΊμβρίαν δέν φέρει το (δεΐνΐ) οείγμα
γράφη:, δέν θά ελθιρ αυριον είς την πρός τούς κήπους έκ-
δρομήν, ένθα θά φάγωμεν εύχύμους καρπούς». Ύπολογι-
σμος τοϋ μαθητοΰ : «το δεΐγμα γραφής άπαιτεΓ κόπον τινά'
αν οέν το γράψω, δέν θά μετοσχω τής έκδρομής αυριον' —
άλλ' ακριβώς αυριον θά περιέρχηται τάς όδούς ή κάμη/ος·
προτιμώ την κάμηλον των εύχ^μων καρπών, άφ ' οί» κατά
τα ώρ·σμένα άλλην τιμωρίαν δέν θά ΰποστώ ή την στερη-
σιν αυτών · λοιπον δέν έκ,τελώ το παραγγίλθέν δεΐγμα γρα-
Ποίον το κέρδος σου, άγαθέ διδάσκα'λε, εχ της
jtpoara-
γγεΜας της ωρισμένης εΐόιχης τψωρίας ;
Έπειτα μή λησμόνει, φίλε, κα1. τούτο ότι πο'/λάκις ές
άπί'.ρίας ή έξ ϋτεερβολι/οΰ ζήλον θεωρούμεν καί όρίζομεν
πράςεις των μαθητών κολασίμου:, αί οποίαι καθ' εαυτάς
Sèv
είναι τοιαύται· οίον έπιπλήττομεν ή καί άλλως
ßapj-
τερον τιμωροΰμεν μαθητήν, διότι κατά τό διάλειμμ,α έπιόίτ,σε
κατ' επανάληψ'.ν, ή μεγαλοφώνως έγέλασε ή τάς έαυτοΰ
δυνάμεις δι ' άνελκύσεως βάρους έοοκίμασε ·η άλλοτι τοιού¬
τον. Άλλά, παρακαλώ, ταυτα είναι κακαί πράζεις καί ά¬
ξιαι τ'μωρίας ; Είς ποίον μερος τοΰ ήθιχον νόμον είναι άνα-
γεγραμμένον ότι τό πηδάν τον παΐδα είναι άμάρττ,μα ; Του¬
ναντίον νομίζω, δτι δηλ. άμάρτημα διαπράττομεν ημείς θέ¬
λοντες νά περιορίοωμεν αυτήν την ζωτικόττιτα καί φυοικήν-
εύκι>ησίαν τής παιδικής ήλικίας.Άλλά θά είιττις,δτι ό ζωη-
— 62 —
■ρός παίς γίνεταΐ οχληρός εί; τού; ϊλλους. Εί καί τουτο δεί-
τα,ι έςετάσεως, κατά πόσον δηλ. ό ζωηρος βλάπτει άναστρε-
φόμενος πρός αλλους παΐδας ήττον ζωηρούς, έν τούτοις θέ-
7.ων νά σο!. χαρ'σθώ είς τουτο, συγΛ,ατατίθ.μαι νά σο·. συ—
νομολογήσω. Κοιί λοιπόν, άρ" ου ούτω Ιχει το πραγα, α,
σύστησον είς τόν ζωηρόν μαθητήν,
Tor
zpsJJàr,
νά παίζϊ)
είς ίδιον μέρος, άλλά μή επιβάλλη; αύτψ την άκ,ινησίαν,καί
μ.ή τιμωρήστις αυτόν διά τουτο. ΚαΙ έν γένει διά πάσαν τι¬
μωρίαν εχε ύπ' όψει ότι ούχι αυτή καθ' εαυτήν ή τιμωρία
έττιφέρει τα προσδο/.ώμενον άποτελετμα,άλλ ' ό τρόπος /.αθ '
■δν αυτή έπιβάλλεται.
Τα παιδία είνε οςυοιρκέστατα καί εΰα'.σθητότατα,έαν ημείς
διά, των συ^νών τιμωριών δέν άπημβλύναμεν τόν νοΰν κ,αί δέν
άπεσΛηρύναμεν την καρδίαν αυτών. Ταυτα έν τοίς όφθαλ-
μ.οΐς σου,τΐ) καθ' ολου έκφάνσει τού προσώπου σου, τττ, φω-
vtj
καί ταίς σωματικάς σου κινήσεσιν άναγινώσκουσιν
c
/σφα-
λώς την ψυχικήν σου διάθεσιν. Ο μαθητης
ixJajifârei
tor
âiâàaxaJor zov
ώς ηθικόν πρότυπον Άν λθ'.πόν /.ατώρ-
θωσας διά της δλτι; έπίνεργείας κα'ι τής καθ ' δλου άξίας σου
νά Ιπ'.σπάσιτ,ς πρός σεαυτόν την εμπιστοσύνην καί την α¬
γάπην τοΰ μ.αθητοϋ σου,παν ειδος τιμωρίας' είναι τότε πάν-

TQ
περιττόν. Τέ σχολείον διευθύνεται δι' ενός βλε'μαατος.
Ό έλάχιστος μορφασμός τοϋ προσώπου σου έπενεργεΐ επί
τοΰ αγθΛΐώντός σε μαθητοϋ άποτϊλεσματικώτερον ή πάσαι
συλλήβδην αί παιδαγωγικαί τιμωρίαι.Τό μυβτήριον τής τέ-
χνης τοϋ δ'δασ*άλου έν τΐύτω έγκειται, πώς δηλ. 0ά κα-
τορθώστι νά προσκτήσηται την αγάπην των (Λαθητών. Τον
λεπτότατον τούτον θεσμόν τής άγάπης υπόθαλπε καί πρό-
αγε διαρκώς, ινα μηδέπ;τε περιστ/)ς είς την ανάγκην τής
έπιβολής οίασδήπΐτε ποινής. Μή νομίσιτις δτι αν προσενε-
y
θ^ς οίΐτω θά άπολέστις τό πρός τού; μαθητάς κϋρός σου,
■ότι θά ίχπέστ) τα άξίωμά σου. Τουναντίον μάλιστα τέ κΰ-
f
ος καί το άςίωμα άπόλλυσι εύ/,ολώτ·χτα ό αυστηράς διδά-
— 63 —
#
«καλο;. Οϋτος ί"σως κατορθοί" νά τηρτ, φαινομενικ,ώς την τά¬
ξιν έφ ' όσον ευρίσκεται πρό των μ,αθητών, άλλά βεβαΐό-
τατα οέν έποδρα επί τής καρδίας αυτών ενδεχόμενον νά με-
ταοίδ

γ ν ώ σ ε ι ς, άλλά οέν μ ο ρ φ ο ι τούς μαθητάς,
ήτοι οέν έκπληροΐ τα κυριώτατον στοιχΰον τής άποστολής
τού. Αλλά, φίλτατε, παρχτηρώ ότι άφείς

κύριον θέμα
τής όμιλίας μας, μετέβην 7ε'λϊιθότως είς άλλο, έπίσης μέν
παιδαγωγικόν καί σπΐυ&αΐον, αλλά μή άμέσως σχετιζόμε-
νον πρός τό περί τιμωρ'.ών κύριον ημών άσχόλημα. Όθεν
νομίζω ότι οέον νά επανέλθωμεν.
Άρχόμενος τής όμιλίας ϋπεσχέθην δτι θά θίξω το περι
τιμωριών θέμα άπο πρακτικής όλω; απόψεως, καί ομως τα
μεχρι τούδε εΐρημένα, εί καί δέν είναι, νΐμίζω, καθ' ύπερ-
βολήν θεωρητικά, είναι ομως αρκούντως γενι*ά. Σύ δέ ώς
είκάζω μάλλον θά προετίαας άντί των γεηχών τα μεριχα
ώς μάλλον συγκεκριμενα.
— "Αν ΰμεϊς προκρίνητε νά εΐδικεύσητε το ζήτημα, εγώ
ουδέν εχω ·νά άντείπω, εί καί νομίζω δτι καί τα μέχρι
τούδε ειρημένα είναι μάλλον είαιχα ή γεγΐ/.ά. (
—Είναι ομως άλλα καί των είρημένων είδικώτερα, καί
πιρΐ τούτων έσται εφεξής όλόγος._Τας
Ûetin.àç
τιμωρίας είς
δύο κ,ατηγορίας δυνάμεθα, νά άναγάγωμεν. 1) τάς διά λέ-
ξεων έκ,φερομένας καί 2) τάς σωματικάς. Άλλ ' είτε τάς
μέν, είτε τάς δέ πρόκειται νά έπιβάλης, εχε πάντοτε υπο
όψει σου τάδε :
Α'. Τιμωρία διά λέξεων.
1 ) Μέλλων νά τιμωρήσιρς δια λέζεων (παραινέσιρς, έπι-
τΐ[λήστ,ς, έπιπλήξγ,ς) άπεχε τοΰ νά παρεμίά^ς (έν τφ
λόγφ σου) πράγματα ο.ίως ά,ΙΛατρια της προχειμέγης υπο¬
θέσεως. Ό Ιωάννης γράφων έζ άπροσεςίας εχυσεν επί τοΰ
τετραδίου τού την μελάνην. θελεις νά έπιπλήςιτις αυτόν
— 64 —
δια την άπροσεξίαν τού καΐ λοιπόν αρχίζεις λέγων. «Παι-
8ί μου, εισαι άνοικονόμνιτος—πά/τοτε ένεκα τής άπροσεξίας
ζημίας προςενεΐς—χθές πάλιν εθρχυσας τό πήλινον άγγεΐον
τού ύδατος — άλλοτε πάλιν άλλο τι, δ οέν ενθυμούμαι.—
Διηνεκώς άταξίας καΐ ζημίας ήξεύρεις να κάμνΐβς—παιγνί¬
δια άτελείωτα, τραγούδια.—Καλλίτερον θά ήτο αν άντΐ
να πράττιτ,; αυτά »[Χ,άνθανες την γεωγραφίαν σου.»— « Ή-
ζεύρω την γεωγραφίαν μ,ου» απαντό; ό 'Ιωάννης—?Πολΰ·
καλά. εχεις οίκααν— Καί χθέ; πάλιν ότε κατεσκεύαζες
χαρτίνας στ,ρ,αίας, ιΐχ,ες δίκ,αιον— καί προχθές ότε έπήοας
καθ'οδόν, πάλιν &!·/.αιον εϊχες—"Ω,
eu
πάντοτβ εχεις δί¬
καιον— παι&ί μου
dir
ήζεύρω (!) πώς νά σέ οίκονομήσω"»
καί ο'ύτω καθ' εξής. Πάσα αυτή ή άπεραντολογία, ή των
άταζιών καταλογή, τα τραγούδια, αί σημ,αϊαι, τα πηδήμα-
τα κλπ. τίνα σχέσιν έχουσι πρός την χυθεΐσαν μελάνην ;
Καλόν θά ήτο αν έπεπλήττετο ό 'Ιωάννης μόνον δια την
χυθΰσαν μελάνην ή μάλλον αν κατεδειχ,νύετο αύτω ότι ή
απροσϊξία πάντιτε είναι έπιβλαβής είς τε τον εχοντα αυτήν
καί είς τού; αλλους. Τόοον μόνον, παν άλλο είναι κακόν
διότι δια τής- άπαριθμήσεως των πολ) ών άμαυροΰται μέγα
μέρο; τής έκ τής προκειμένης πράξεως έντυπώσεως. κ.αί
διότι {/.εταξύ των πολλών έπιπλήξεων υπάρχουσι καί τίνες
άδικ,αιολόγητο·, αϊτ'.νες φυσικώς προκαλούσιν άντ'.λογίαν ή
αντίστασιν. "Οθεν μή εχαγέρχον είς
jcaçtldàrta
οφαΛμ,α-
τα, αι'
à ir
αέογΐΐ επεβλήθη ηαη ή χροσήχουσα τιμωρία.
2 ) Ή ίΛίίί,Ιηζις
ôèoy rà r) aùrrofioç xal
εχφραστιχή+
Ή διά πολλών λέξεων έκφορά τής έπιπλήξεως παρέχε-. είς
τον έπ'.πληττόμενον την ευκαιρίαν να στσθυ,ίζτ^ την σημα¬
σίαν έκάστης λέξεως, ΐνα, δοαττόμίνο; τής άσθενεστάτης,
στηρίς
-rj
επ ' αυτής την απολογίαν τού. Ή έπίπλτ,ξις έστω
τοσούτον μακροτέρα ή βραχυτίρα καθ'όσον ό Ιπιπληττόμενος
είναι μάλλον ή ήττον εύαίσθητος η άντιληπτικός.
— 65 —
3 ) Άπόφενγε τονς δνειδιατικους λόγον; ίν γίνη, ιδία
δέ τονς άφορωντας είς σωματικήν τού παιδίον βλάβην.
Σκοπό; τού
oV,iact.
σχολείου είνα1. ή μόρφωσις των ΐί,αθη-
τών, αλλ' αυτή μόνον διά καλών λέξεων δύναται νά κα¬
τορθωθή, άφ '
eu
ώς γνωστόν αί καλαί λέξεις άνταποκρίνον-
ται είς τάς καλάς ίδέας, αί δέ κακαί εις τάς κακάς. Όνο-
(ΐάζων τόν μαθητήν β)άκα,βοϋν, ονον, κτηνος, κλπ. άφαι-
ρεΐ: άπ' αύτοΰ βαθμηδόν τίν άνθρωπ-.σμόν, καταστρέφεις
την φιλοτιμίαν
Tcuf
έξαλείφει.ς την αίοώ καΐ έςοικειοΐς αυ¬
τόν ταχέως πρός τα« λοιδορίας καί τας υβρείς, ώ«τε πλέον
καθίσταται ό παΐς 3)ως άίιάφορος καί άφ'.λότ'.αος.
'Εάν δέ ονομάσας τόν Δημήτριον τυφλόν, η κωφόν,
f)
χωλόν, ή κυφόν, λέγων ούτω την σωματικήν τού βλάβην
περιφρονητικώς, δέν νομίζεις δτι έξ=υτελίζεις αυτόν τελείως
καί δτι βυνάμα άδίκως προσβάλλεις αυτόν, σκώπτων οιά
«άθημα δ καί αύτός
cèv
ηθε7ε νά Ιυυ|, οεικνΰΐΐς ο* ούτω
περιφρόνησιν άντ' τ;ϋ οφειλομένου ο'.κ.".ου ; Ούτω φιρόμενος
δέν θά θίωρν,θί); χυδαΐός τις καί δέν χάνεις πρό τού σκω-
πτομένου καί πρό πάσης τής τάξεως τό άςίωμά σου ; Δέν
διορρηγνύε'ς κ.αί τόν έσχατον μϊτον τοϋ μεταξυ σοϋ κα,ί
τού προσβαλλΐ^,ένου ΰπάρχοντος σεβασμοΰ καί άγάπης; Δϊν
επισύρε'.ς κατα σεαυτοΰ τό μισο: τοϋ προσβαλλομένου και
τόν μυκτηρισμόν των συμρ,αθητών αυτού ;
"Οθεν φευκτή πάσα ατοπο; λέξις σκοποΰσα νά προσβά)
r(
την φιλοτιμίαν τού μαθητοϋ ή νά καιαιαχύνη αυτόν. Παρ*
ά^θρώπου στερουμένου φιλοτιμίας ού&έν καλόν πρέπα νά πε-
ριμένΥί τις. Ούτος άπολέσας τόν πρός εαυτόν σεβασμόν, τα-
πεινοΰται ηϋικώς, ουδεμίαν εχει πλέον είς εαυτόν πεποίθη¬
σιν" βλέπων δέ εαυτόν περιφρονούμενον κ.αΙ όνειδιζόμενον %ι
ρ.ή έλπίζων ότι Θά «ροσκτήβητα,ι την ευνοιαν των αγαθών
έκλέγε·. ώς συντρόφιυ; τού τοΰς καχοί-ς κα: ούτω γίνεται
καί αυτός κακός.
4) Ποτ'ί μή
ini6àJr}ç
σχοΜχη)" εργασίαν πρός τιμωρίαν.
5
_ 66 -
Ή έρ
facia
είναι καθήκον ό μαθητάς όφείλει
va
εργά-
ζητα'. (μελετα, γράφτ,). Ή προαγωγή τού καί ή εν τί] τά¬
ξει διάκρισίς τού είναι αποτελίσματα τής φ'.λοπονίας τού.
Πρέπει
va
αγαπήση την εργασίαν, 'ίνα καί κατα την μαθη-
τείαν τοιι προ·/.όιυτ·Γ| κ,αΐ
tic,
τόν μβτέχειτα χρόνον έθ'σθείς
διατελεί ών φίλεργος Ή έργασία σώ£ε'. άπό «ολλών κακών
άρα είναι άγαθόγ τι χρνμα. Είναι παραλογισμός
va
θέλωμεν
το άγαθόν νά [Λεταχειρισθώμεν ώς κακόν νά θέλωμεν
va
διεγείρωμεν την άποστροφήν καί τέ μΐσος πρός την εργασίαν
ήν διά παντός μέσου πρέπε'. νά τϊερ'έποψ.εν. Άλλα μη οέν
eivot'.
ατοπώτατον νά έπιβάλλωμεν ώς ποινήν σχολικήν εργα¬
σίαν (συνήθως άντιγραφήν ολν,ς σελίδος κειμένου ή έκμάθη-
σιν τΐθλυστίχου πο'.ήματος κ/π. ) οί' αταξίαν τού μαθητοΰ;
Τίνα σχέσιν εχε!. η άντ·.γραφή τής 23 σελίδος πρός τόν έν τΫ;
τάξ,ί'. θόρυβον τοΰ μαθητοϋ ;
Κατ' εξαίρεσιν μόνον δυνάμεθα νά έπιβάλλωμεν την έ/.τέ-
λεσιν της έργασία; ώς ψυσικην ποίτήγ, αν την εργασίαν
έπ'βληθ
-tcav
ώς χαθή
/.or
δέν εξετέλεσεν ό μαθητής ές ααε-
λίίας. Ώφειλε — ώς πάντες οί συμμαθηταί τού—νά ειχε
λελυμένα τα κατ' οικον πρός άσχολίαν κ.αί άσκησιν δοθέντα
«ύο προβλήμ,ατα. Δέν τα Ιλυσε, ό'χι διότι δεν ηδύνατο,
άλλά διότι δέν ήθελε' λοιπόν άς αναγκασθη νά έκττληρώστι
τό καθήκον τού* άς τα λύσγι έν τω σχολείω. Άλλά άς
γ.Ύ τω προστεθί, ή λύσις καί άΛ.Ιωγ πέγζε προβ/ημ,άτων ώς
ιτοινή διά την πρώτην παράλειψίν τού· έξ ελλείψεως Ιρωτος
πρός την εργασίαν δέν Ιλυσε τα δύο, πολλω μάλλον θά
αισθανθή αποστροφγ δια την λύσιν των προσθετων πέντε.
Όθεν
jcort
άς μη {ΐεταχειριζώμεθα πρός τιμωρίαν ό,τι χαθ
éevzb
θεωρονμεκον
eirai
καΛον.
ανίου, ή
Β'
Τοιαύται είναι ή ορθοστασία εντός ή εκτός τοϋ
ία καί ό δαρμός.
67 —
α' ) Ή όρθοστασία, είτε έν τφ θρανίω τελεϊται είτε έ-
ό-, αύτοΰ, πρός ττ| καταπβνήσει. τοϋ σώΐΛατος έχη ειτίορα—
•σιν καί επί τοϋ ήθικοΰ τοΰ μαθητοΰ. Ό είς όρθοστασίαν
τιμωρηθίΐς μ-αθητής δ'.ά της όρθίας αΰτοΰ στάσεως προκαλεΐ
■πρός εαυτόν τα βλέμαατα των «υμμαθητών. Παν ποός αυτόν
φ'πτόμενον βλεμμα θίγ;ι την ψοχήν τού καί γεννά έν αύτψ
λυπηρότατΐν συναίσθημα· θα πρΐίτίμ« νά ύπΐστίί οίανοή-
ιτοτΐ άλλην π;ινήν καί
oyj.
αύτην. Είναι οραστ'.κώτατον το
μέσον τουτο τής ποινής καί δια τούτο οέν πφέπε'. νά γίνηται
αυτού συχνή χρήσις, ουτε /.αί
vk o'-ap/ti;
επί πολύ. Ό είς
^ρθΐβτασίαν καταδικασθείς πρέπε·. μετά πάροοον λεπτών
τίνων τής ώρας νά παραγγέληται νά /.αθήΐϊΐ. Άναμφι.βόλως
παραγνωρίζουαι την οραστικ,ότνιτα τοΰ εΐοους τούτου τής
ποινής οί συχνάκις είς αυτέ ττροσρ·ύγοντες δ'δάσκαλοΐ"
είναι δέ σφοδρά αζ'.όμεπτοι οί δ'.δάσκαλοι έκιϊνΐΐ

κατα-
οικ,άζουσιν είς ορθοστασίαν μαθητήν επι ολοκλήρου; ένί-
οτε ήμέρα; η κ.αί έβοομάδας. Ουτο'. είναι αδύνατον πλέον
νά έπιδράσωσ'.ν έπωφελώς επί τής μορφώσεως τής ούτω άπο-
«τκληρυνθείσης καροίας τοΰ τιμωρουμένου. Ό θε'λων νά
άποφύγ/) την χρήσιν τοΰ εϊδου; τούτου τής ποινής, δύναται
ώς ήπιώτερον μέσον νά μεταχειρισθή την αλλαγήν τή; θί-
βεως τοΰ μαθητοΰ ΰποδει/.νύων άλλην θέσιν έν
ij
μένων ό
μαθητής δέν θά Εχ/| πολλάς αφορμάς είς τό άπροσεκτεϊν
η άτακτεΓν.
Ή ορθοστασί* ΐΑΐτά άνατάσεως των χειρών, ή ορθοστα-
*σία διά τοΰ ενός ποδ&ς, ή τ° γονάτισο,α, έπ'.βλαβή δντ«
«ίς την υγείαν,
xal
έξευτελ'.στικα συνάμα δέν πρέπει. νά
"λογίζωνται πλέον ώς σχολικαί τιμωρία1..
3' ) Ή νηστεία. Ή τιμωρία αυτή ουδέποτε — ρέττε'. νά έκλη-
ρθτ, υπο την κυρίαν σημασίαν τής λέξεως, διότι κατά ταύτης
έγείρει έντονον διαμαρτυρίαν αύτη ή Ύγιεινή. Δεν πρίπε·.
νά θελήσωμεν νά βλάψωμεν τέν οργανισμόν τοΰ μαθητοΰ,
Λνα δ'. ' αυτής τής βλάβης θεραπεύσωμεν ψυχικόν ΜΟσηΐΛα,
68 —
οΊότιουτω πράττοντες το εναντίον τοΰ ποθουμένου άπολαύο-
(*εν, γνωστής οΰσης τής άμοιβαίας σχέσεως μεταςυ σώμα-
τος και ψυχής. "Οθεν υπο την νηστείαν δέν πρέπει νά νοη-
βί) ή έντελής στέρησις τροφής ή ό μ,ετρι,ασμός τού ποσοϋ
αύτήί, η ή λιτότης αυτής, άλλ ' ή επί τίνα μόνον μικρόν-
χρόνον ίταβράνουνσ'.ς αυτής. 'Αρκούντως τιμωρεΐται ό μα-
θητή; αν (έν γνώσει πάντοτε των γονέων) κρατηθή επί μί¬
αν ώραν έν τΐ| σχολαί ντ,στις καί αν φθάστ) είς την οικίαν
τού μετα την άρσιν τής τραπέζης· αρκεταί δέ θά είναι καί
αι κατ ' οικον περ'.μένουσαι αυτόν έπιπλήξεις των γονέων.
Μή έντείνωμεν λοιπόν επί πλέον το σχοινίον.
Ό είς νηστείαν ό'μως καταοικασθείς (Ααθητής πρέπει νά
ύποοτ^) αυτήν πράγματι. "Οθεν πρέπει προηγουμένως νά
ληφθίτ) ή δέουσα προσοχή νά μή εχ
-rj
μεθ' έαυτοΰ μηδέν
τρόφιμον. Άλλά πρέπει νά ττροΐτέχτ, τις την τοιαύτην τι¬
μωρίαν νά μή επαναΛαμ6άη~ι
av%rà
μηδέ νά παρατείνη
επί πολύ, ετι δέ καί ά λαμβάνιτ) τα προσήκοντα μετρα
νά μή μένγ εντεΛώς
jioroç
ό
yt]cztv(i>r,
άλλά νά ύπάρχι;;
τις ό έποπτεύων
otà
παν ενδεχόμενον. Σημειωτέον δέ καί
τουτο δτι ή νηστεία φέρει άποτέλεσμα μόνον
sic
μικράς
ήλικ,ίας μαθητάς ούχι δέ είς προηγμένους κατα την ηλι¬
κίαν, οί όποϊοι πολλάκις δύνανται νά ΰπομείνωσι την νη¬
στείαν επί περισσότερον χρόνον ή έφ ' όσον δύνανται νά.
βλεπωσιν αυτόν νηστεύοντα οί έπιβαλόντες αύτψ την νη¬
στείαν. Διά τουτο πρέπει νά γί.ηται αυτής ώς σπαν.ω-
τοίτη χρήσις αν μή άδύνατος ή όλοσχερής αποφύγη
αυτής.
γ' ) Ό
âapfiôç
(ραβδισμός — ράπισμα). Τέ εΐδος τουτο
τϋς τιμωρίας είναι προχειρότατον καί εύχρηστότατον. Οί.
άσπαζ&μ,ΐνοι το εΐδος τουτο τής τιμωρίας, τό βάρβαρον καί
άπάνθρωπον, δέν διστάζουσι νά κυρώβωσι την σημασίαν καί
αξίαν αυτού προσάγοντες καί σχετικά τ1.
va
όητά, οϊα «ό·
μή δαρεί; ού πα'δεύεται», «παιαεύειε τούς άτάιιτους ινα μή
— 69 —
τα'.» καΐ «τέ ξΰλον έβγήκε άπό τον παρά-
δεισον !»
Προσΐττ'λέγουσ·. δέ ότι αν τα δαίρε'.ν
Slv
ήτο συντελε-
«τικώτατεν φάρμακον κατα
Jtarroç
κακόν, δέν θα εγίνετο
τοσαύτ·») αυτού χρήσις εν τε τ

οίκογενεία κ,αί τψ σχς,λείψ !
Ή συχνή τοϋ δαρμοΰ χρήΐ'.ς είνε ώμολογημέντ,. Άλλα
τίς ή αιτία τής πολλής αύτοΰ χρήσεω? ; Απλούστατον,
•είναι σύγτομος αιαδικασία δια των ραβδισμών άπαλλάσ-
σεταί τις πολύ ταχέως πάσης ένοχλήσεως ή σκέψεως. Τίς
ή άνάγκη
va
σκέπτωμα1. πώς νά μεταχειρισθώ το άμαρ-
τήσαν χαιοίον ; Άρπάζω την ^άβοον καί ο>.' αυτής εντος
ούο λ,επτών τελειώνω την ΰντ&Οΐσιν.
To
δαΐρειν (ΐϊλήν τού 5τ'. εΐνα1. λίαν έΐΓ·.κίνουνον μέσον
καί χολλά έξ αΰτοΰ τα λυπηρά συνέβησαν) είναι έκ πάν¬
των των πρός τιμωρίαν έν χρήσει [Λέτων τό μό^ςν ασύστα-
tîv.
"Αν ό Πέτρο; ψ-ύδητα·., οαίρων αυτόν
Slv
θά τον
καταστήσιτ,ς ©ιλαλήθ/;. "Αν χάριν των πα'.γν-οίων παρα-
μελγ τα μαθήματά τού, οαίρων αυτόν δέν θά τον κατα¬
στήση: έπιμελέστερον.
θά κατορθώσ·ος μόνον τουτο· επίΐδή φοβεΐτα'. τον (Ιαβδι-
(ΐμόν σου, θά προσπαθ·?, νά ανευρίσκτ) τρόττ:ν δι' ου καί
ψευδόμ-ίνος νά μή ανακαλύπτηταΐ" θά ύιτΐλογίζτ) αν τα
πρΐΐφιλή αύτω παιγνίδια είναι άντάςια ή Οπέρτερα των
^αβδισμών. Ουδόλως 8μ,ο>ς θα βίλτΐωθΐί κατά την επιθυμίαν
σου·
y.aî
ούτω καθ' έζής επ! πάντων των πζιδικών παρα-
πτωμάτων τό δαίρειν ουδεμίαν ωφέλιμον επιρροήν ε'χει.
Καί 5τ·. μέν δέν ώφίλιΐ", τουτο ουδέν σημαίνε·.· *λλά το
"λυπηρόν είναι ότι βΛάπτει. Είναι δέ εΐδεχθές «.αί μισητόν
τό εΐδο; τουτο τής ποινής, διότι κατά τή>( εκτέλεσιν αυ-
τοϋ λαμβάνει χώραν βάρβαρος χείρνσι;, έκτελουμέ-η υπο
τού ίσχυροτέρου κατά τοΰ άοθενεστερου. Εϊνα·. δέ φευκτόν
καί δ·.ά τούτον ετι τόν λόγον, δτ:
xal
τό κάλλιστον
πραγμα, αν θΐλήστι τι; νά τό επιβάλγ) δια [ΐαβδισμών η
— 70 -
ÎH
ραπισμάτων, βεβαιότατα θά καταστήση αύτό είς τον δαι-
ρόμενον μισητόν.
Άλλά καί τουτο δέν πρέπει να διαλάθβ την προσοχήν·
ημών. Κατά την εκτέλεσιν τοϋ εΐδους τούτου τίς ποινής
ή ανευ τινές άντιστάσεως (ώς συνήθωζ (Τυμβαίνει) θά υπο¬
κύψη ό παίς καί ούτω καθίσταται μιχρόψυχος καΐ
âovJi-
κός, ή θά αντιτάξη ζωηράν αντίστασιν καί ούτω θά ε¬
πέλθη ρήξις {/.εταξύ αύτοΰ καί τοΰ τιμωροϋντος, καθ' ην
βεβαίως ίά ήττηθ^) ό μαθητής, άλλ ' ο νικητής τού τότβ
οέν είναι πλέον ό ήρεμος καί γαλήνιος διοάσκαλος, άλλ ' ό
μαν.κός καί έ,ιτές έαυτοϋ χυδαΐος χειρώναξ. Τό άξίωμα
tsü
οιοασκάλου κατε'πεσε, την δέ θέσιν αΰτοΰ κατέλαβεν ή
προιωνυμία τοΰ σκλν,ροϋ τυράννου. Έν τφ σχολείω τού
τοιούτου δ'δασκάλου ό ζρόμ,ος άντικατέστησε την άγάκην,
καί κατ' ά/.ολουθίαν ουδέν καλόν είναι δυνατόν να επι¬
τευχθή. Οί ραβδισμΐί καί τα ραπίσματα θά παρασκευάσω-
σιν έξ απαντος άνθρώπους ταχεινους ζο φρόνημα,
svte-
Μϊς
Tor
χαρακΐηρα καί χαχιντρεχΕΪς, οί όποΐοι δταν έκ-
λίπτ, ό φόβος καί δοθΐ) αυτοίς εΰκα,ιρία θά παρεκτραπώσιν
είς λυσσώοη έκδίκησιν.
Δ·.α πάντας τούτους τοΐ/ς λόγους, έπειδή τα δαίρει,ν άν-
τιτίθΐται είς τέν σκοπόν τοΰ σχολείου, δια τουτο καί παν-
τάπασιν υπό τής παιδαγωγικής άπαγορεύεται· ό
tîj (Sioôw
χρώμ,ενος δ'δάσκαλος αποδείκνυσιν Ιναργώς £τι είναι άγευ-
στος παιδαγωγικής καί παντελώς ανεΛ'.τήδε'.ο: δι ' δ ειταγ-
γέλλεται έργον.
δ' ) Η άχοόο.Ϊή. Καί αυτή είναι παντάπασι φευκ,τή καί
όλως άσύστατος ποινή. "Αν άπίδωμεν είς τόν σκοπόν τού
σχολ=ίου, βεβαίως δέν εχομεν ανάγκην πολλών λόγων ίνα
καταδ.ίςωΐΑεν τό έπιβ) αβέ; της άποβολής επί τοΰ θυμικοϋ
τοΰ παιδός. "Οσον οήποτε κακεντρεχής, δΰστροπος, ένο-
χλητικό:, άμελής, κλ-. καί αν η ό μαθητής, πάντως είς
τό σχολείον φοιτών κ,αί παραμένων θ» ευρίσκη ολιγωτέρας
— 71 —
εύκαιρ'ΐα; ίνα έκ,οηλοΐ την αγρίαν αυτού φύσιν καί όπως
οήποτε ο'.ί τί τής οι&ασκαλίας καί τού καθ' ό'λου έν τφ
σχολείω οιήκοντος άγαθοϋ πνεύματος θά έπ'.νε'ηται κατευ-
ναστικόν υοωρ εί; την οιακ,αίίυσαν κακήν ψυχήν τού, θά
παρεχηται
S'.à
τής έπιβλίψίως ναρκωτ'.κόν εί: την ΰπερ-
ευαισθησίαν των νεύρων τού καί
o'à
τ?,; κατ ' ανάγκην
άποχής ».πό τής διαπράξεως τού κ,ακ,ςϋ θέλει κατορθωθή
τουλάχιστον ό περιορισμόν αΰτΐΰ 2ια τή; έλλείψΐω; τής έκ
τής εξεως άναπτύςεως αύτοΰ.
"Εχομεν υποχρέωσιν πρός τόν τοιούτον πανοα νά οει-
κνύμεθα έ-'.εικέστεροι
tî'j
οέοντος κ,οι. νά τταρέχωμ,εν ~ο/.-
λήν έμπιστοσύ'/ην, ϊνα ουνηθώμεν συν τψ χρόνω νά άνα-
καλύψωμεν το κύριον αΐτιον τής τοιαύτη: αυτού ψυγ·./.ή;
καταστάσίως καί οϋτω έν γνώσει έπιληφθώ|χεν τής ψυχι-
κής αύτοΰ θεραπείας. "Αν όμω;— όπως £υστυχώ; ογι απιχ-
νίω; συμβαίνε». κ,αί ιδία εί; τα ανωτέρα τοϋ 8ϊ;μ.οτ'.κοΰ
σχο'λεια — άπομακρύνωμεν αυτόν τοΰ σχολείου οιά τής ά-
ποβολής, 2έν είναι πρόδηλον Ότ·. άρνούμεθα νά πρ:σφέρω-
ΐΑΐν πρός τόν νοσοΰντα την αρωγήν μας, οτ: ΐξωθοΰμεν αυ¬
τόν οια τής απολύτου έλΐυθίρίας είς τή* εξάσκησιν καί
ανάπτυξιν των καί/.ι ών τού, ότι προσφερομεν είς αυτόν θ'.α
τής εί; αργίαν καταδίκη: κα'ι οιά τής στερήσεως πάσης
έπιβλέψίως πλείστας όσας αφορμάς ίνα £·.αρν.ώ; καλλιεργ·?,
καί έ-αυςάνη την πρός τό κακόν ρΌπήν αυτού ; Ο', είς την
άποοολήν πρ:σφεύγοντες οιοάσκαλθ'. άγνοοϋσΐ. πίντάπασ·.
την αποστολήν των, οιατρανοϋσι την π=ρ·. τό μορφονν ά-
ν.κ.ανότητά των καί πρΐσκτώνται εΰλόγως την προσωνυ-
μίαν τοΰ αατόργον.
Περατών ενταύθα τό περΐ σχολ'./.ών τιμωριών Α=φά-
λαιον έ'ν Ιτι ενω νά παρατηρήσω έφ ' ο·7ων έν άρχ-7, εΐ-ές
μοί. Τουτο :
- 72 -
Εΐπες δτι} ινα αί τιμωρίαν σου έχωσιν άποτε'λεσματι.κο'-
τητα, έ/.φέρεις αύτάς μετα μεγίστης έπιβολής καί οή όρ-
γίλης δ'.αθέσεως. Άλλά μή λησμόνει την προ των μ,α-
θητών θέσιν σου. Εΐσαι ό θετος των μαθητών πατήρ. Ως
δέ ό φυσικάς πατήρ υπό τοΰ φίλτρου άγόμενος λυπειται ο¬
σάκις τιμ,ωρτι τόν υϊόν, οοτω καί σύ τιμωρών τίνα πρέπει
νά οεικνύΐ}; ότι μετά λύπης πράττεις τουτο καί ότι πολυ
περισσότερον θα ηύχαριβτείβο &ν μ,ή εΰρίσΛΐσο είς την ά-
ναπόοραστον ανάγκην ν« λυπήσι^ς σεαυτόν καί τον παΓοα
οιά τής χρήσεως τής τιμ,ωρία;. Τό πνεΰμα τ?,ς άγάπης πρέ-
πει να -^ ό ϋύρ'.ος αςων τού σχολείου. Παν τ'.μωρητέον πα-
ράπτωμα είναι νόσημα ψυχικόν δΐόμ£νον θεραπείας. Καθ'
ώς λοιπον ρε'ρεται ήπίω: χ.αί μεθ' ΰπομονης ό ΐατρές πρός
τον σωματ'.κώς νοσοϋντα καί πείθει αυτόν ότι πρός ιασιν
χ ρφρ^
ζουσαν ποινήν (φάρμακΐν) υπό την πρόθίσιν της ψυχ'.κής
αυτού βελτιώσεως (ίίσεως). Λοιπόν μή τιμώρει μετ' ορ-
γίλης διαθέο:εως, άλλά μετά τής οιαθέσεως τής ηθίχής ά-
γα?αχτήσεως- πρόσεχε δέ μόνον ίνα μή μεταπέσγις εκ της
ήθ'.κής άγανακτήσεως είς την ρ.κραν αυτής απέχουσαν κα¬
τάστασιν τής άνί,αταλογίστου άψ'Λαρδίας.
Ευχοαα-., φίλε, ινα μοί όμολογήβτι; έν άλλη ημών συν¬
εντεύξει δτι τα σήμερον είρημένα ηυρε; έν τίί πράξει όρθά
ί
àa
Έν Ζακυνθφ
tij
Ι2ΐι 'Απριλίου 190^.
Γε^&αιμος Π. Κανδώρος.
3η(ΐοτικώ/ σχολβίων.
ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΩΣ
ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΘΗΛΕΩΝ
Ή θέαις της
H
άνα τα: διαφόρους ελληνικάς χώρας περ'.οδεία πρός
επιθεώρησιν σχολείων θηλέων, πλήν τής τέρψεως, την ο¬
ποίαν παρεχει είς τόν περιηγούμενον έκ τής έναλλαγής των
άιταραμίλλων τοπίων τής πατρίδος μας, δίδει εις αυτόν α¬
φορμήν νά μελετήση καί την θέσιν τής διδασκ,αλίσσης έν
μέσιρ των ποικίλου χαρακτήρος πληθυσμόν της ήμετέρας
χώρας καί τα προσκόμματα τα παρεμβαλλομενα είς την
εξάσκησιν τού βαρέως εργου της. "Αν καί οί χρονοι ημών
οί σημερινοί δέν είνε δυνατόν νά παραβληθώσι πρός τούς
ίγγΰ; τοϋ παριλθόντος ένεκα τή; προϊούσης των κατοίκων
ήμερίτητος, αν καί σήμ=ρον ίδρύθησαν ιις τοϋς πλείστους
δήμους τού κράτους παρθεναγωγαα καί έπομένως δέν εΤνε
σπανία ώς άλλοτε ή εμφάνισις θηλεω; οιδασκάλςυ, δαως
πολλάκις παρατηροΰνται καί σήμερον λείψανα της παρελ¬
θούσης δεισιδαιμον'ας, τής άπΐστροφης κατά τοϋ σχολείΐυ
των θηλέων καί έπομένως τΫ,ς άγροικίας, τής οποίας πί¬
πτουν θύματα πΐλλα των δυσμοίρων πλασμάτων, έφ' α
επέλαχε τέ εύγε^εοτερον άλλα καί άχαριστότερον των ε-
παγγελμ,άτων.
Ή ημετέρα κοινωνία συνηθως έΛτοξεύει τα εΐρωνα βέλη
της κατά τοϋ κλάοου των δ'.δασκαλισίών καί έπιρρίπτει,
κατά κανόνα επ' αύτάς την ευθύνην πσντός παραπτώμα-
τος, παντός «κανδάλου, χωρίς ποτέ νά σ/.εφθίί, χωρίς -ότε
νιά εξετάση τούς ορου; υ~ό τΐυς όπΐίου; ζούν, τάς πικρίας
— 74 -
μέ τάς οποίας ποτίζονται, τα δάκρυα, μέ τα όποΐα πολ¬
λάκις βρέχουν τόν άρτον, τόν οποίον μοχθούσαι πορίζονται,
τους αγώνας, τους όπούυς κατά ποικίλων πειρασμών άγω-
νίζονται, καί το μαρτύριον έν γένει, τό οποίον πολλαί τού¬
των υφίσταντο!'.. Διότι, εάν τό οιδασκαλικ,όν έπάγγελμα.
έν γένει είνε τό δυσχερέστατον καΐ τό πολυμοχθότατον
πάντων των λοιπών, τό τής διδασκαλίσσης έργον ΰπερ-
βάλλει πολυ κατα την δυσχέρϊ'.αν καί τους [χόχθους τό τοΰ
διδασκάλου. Καί ναί (/.έν είς τάς πόλεις τα προσκόμματα
ταυτα υπό πατάν εποψιν καί ολιγώτερα είνε κ,αί ευκολώ¬
τερον ύπερπηεώνται, άλλ ' είς τούς άγροτικεϋς πληθυσμους
ή θέσις τής οιοασ/.αλίσσης κατά τό πλείστον καί σήμερον
είνε καί έπίπονο; καί άνιαρά καί ουχί ολιγάκ'.ς καί έπι-
κίνουνος. Θά παρακολουθήσωμεν λοιπόν την οι.?ασ-.άλισσαν
άπό της στιγμής, άφ' ής καταλείπουσα τα μαθητικά βά-
θρα τρέπετα'. επί τόν έγώνα τοϋ βίου καί θά προσπαθή-
σωμεν νά οώσωμεν είκόνα τής θέσεώς της, όσον ενεστι
πιστήν.
Πλήν ολίγων έζαιρεσεων, αί 2ι&ασκάλ'.σσαι πρ&ερχονται
ές οΐκογενειών, των οποίων τα αρρενα μελη, Ιάν ύπάρ-
χωσι, οέν έπαρ/.ΐϋν πρός συντήρησιν έαυτων καί των θη¬
λέων τοϋ οικΐυ μελών. Μετά πολλών στερήσεων κατορ-
θοϋσαι νά περατώσωσι τάς τάξεις των διδασκαλείον λομ-
οάνουν ώς εφόδιΐν Ιν δίπλωμα καΐ ώχυρω|/.έναι μέ αύτό, το
οποίον φεϋ δέν πιστοπαεΐ την απόκτησιν καί κοινωνικής
πείρας, άρχίζουν νά έκλ'.παροϋν την εξεύρεσιν θέσεως
ανεκτής. Καί ενταύθα είνε τό πρώτον τοΰ αγώνος στά¬
διον διεξαγομενου δεινοϋ, άμειλίκτου είς αΰτά τα προπύ-
λαια τοϋ κοινωνικοϋ βίου. Καί τό κΰρ'ον τοϋ προάγω-'ος,
ούτως ειπείν, τούτου αΐτιον είνε ή πλ-ηθώρα των καθ' έ'-
— 75 -
καστον ετος άποφο'.τωσών καί ή ολ'.γότης καί έν γένει μέν
άλλά μάλιστα των καλών θέσεων.
Ή αντίληψις τού καλοΰ τής θέσεως είνε ποικίλη. "Αλ¬
λαι μέν των νεανίδων αγω-ηζονται. νά καταρτήσωσι θέσιν
τινά έντός τής πατρίδος η όσον Ινεστι πλησιέστερον ταύ¬
της, άλλαι είς τάς πόλεις καί χ,ατά προτίμησιν έν 'Αθή¬
ναις, άλλαι είς κώμας συγκοινωνούσας ευκόλως πρός 2ιά-
φορα κεντρα.
Ή κατάκτησις σήμερον καλής θέσεως είνε απερ ποτέ
δυσχερής. Διότι ένεκα τοΰ νομ,ου τοϋ προστατεύοντος σή¬
μερον τόν διδασκαλίαν κόσμον, είνε δύσκ,ολος ή μετακί-
νησις των χ.ατεχςυσών τάς καλάς θέσε'.ς £ι άλλους λό-
γους πλήν των ΰπηρίσ'ακών. Εντεύθεν βλέπομεν τόν ά-
γώνα τόν συναπτόμενον καί έν Αθήναις καί ίΐς άλλας πό¬
λεις αμα τ
/j
οημιουργία θέσεως νέας ή χ-7) χηρεύσε'. υ¬
παρχούσης. Δημοτικά κ»ί έποπτικά συμβούλ'.α, ττολιορκοΰν-
ται κυριολεκτικώς υπό των ενδιαφερομένων συγγενών καί
φίλων έντε'.νόντων πάσα; τάς δυνάμεις των καί έιαθετόν-'
των πάντα τα μ,έσα πρός επικράτησιν.
Είς τα γωρία ό αγών οέν είνε τοσούτον όςύς. Έλαττοΰ-
ται μάλιστα ή οξύτης αύτοϋ, κ7θόσον τό χωρίον είνε από¬
κεντρον, ολιγάριθμον, στερεΐται συγκοινωνίαν /.αί δεν άπο-
λαύει φήμης άγαθής ουτε δια την ήμερότητα των κατοίκων
τού, οίτε διά την φ'.λΐξενίαν των χωρικών οΰτε οιά την
αγάπην των πρός τ» γράμ[ί.ατα. Συμβαίνει μίλιστα τα
οχολεΐα χωρίων τινών ευρισκομένων υπό τούς δυσμενεστά-
τους των ανωτέρω ορους νά μένουν κενά, εάν δέν υπάρχη
εγχωρία δ'.δάσκαλος, παρά πάσαν την πλυθώραν των έξ
άλλων μερών »αταγομένων καί έν άργία διαμενουσών.
Καί ήδη κατέστησε την ποθητήν θέσιν, τέν σκοπόν πο-
λυετών μόχθων κ*1, στερήσεων, κα'ι ήμ-έραν τινά συνοδευο-
— 76 —
μένη συνΫίθως υπο τής μητρός της εγκαθίσταται έν τω·
χωρίω προκαλοϋβα ευθύς άπ' άρχτίς τα περίεργα καί άνι-
γνευτικα των κ,ατοίκων 8λέμ.ματα καί προσβλέπουσα πάν¬
τας μέ την άγνότητα των 16 ή
il
έτών της. Α? πρώ¬
ται ημέραι τοΰ βίου της έν τω χωρίω δέν είνε δυσάρίστοι
συνήθως, είς τα χωρία τουλάχιστον έκεΐνα, τα όποΐα την
δ'.δάσκαλον θεωροΰσ'.ν ώς σκ,απανέα τού πολ'.τισμοΰ καί ώς
κέντρον της ήμερώσεω: /.αί τού ανθρωπίνου. Είς τα χω¬
ρία ταύτα καΐ αί τοπικαί αρχαί καί οί κάτοΐκοι φιλοτι-
[Λοϋνται ν? καταστήσωσι τον βίον αυτής όσον ενεστι ευχά¬
ριστον καί νά μετρ'άσωσι την μ,ονοτον'αν την φυσικώς
γεννωμένην
it.
τής άποτόμ,ου μεταπτώσεως έκ τοΰ βίου
της πρωτευούση: είς τόν βίον των πίν.χρών χωρίων. Άλλα
ουστυχώς αί ημέραι, αυται κατα τα πλείστον είνε ολίγαι.
"Ο κύρ'.ος αγών άρχεται. Αγών έντος καί αγών έκτος τού
σχολείου. Προσκόμ[Αατα ύπηρεσιακά, προσκόμματα β'ωτικα
καί κοινων.κά.
Καί πρώτον έντό: τοϋ σγολείου. Ή νεαρά οιδάσκαλος
πρωτίστως ε'χει νά παλαίστι κατα τής ατελείας τής αορ-
οώσεώς της. Άπό των πρώτων της βτμάτων κατανοδΓ ότι.
τα τετράπτιγυ δίπλωυια, τέ οποίον ώνειροπόλϊΐσεν είς τόν
βίον της ώς την πηγήν πάσης σοφίας καί παντός άγαθου*
κ,αί ώς την τελικήν τής παιοεύσεώ: της σφραγΐοα, το οί-
πλωμα τουτο οέν παρέχε'. ούοεμίαν σχεοον έπΐΑουρΐαν ε'.ς
την πρακτ'.Λην τοϋ έπαγγελμ,ατός της άσ/.ησιν. Αί πρώται
στοιχειώδεις ύπηρεσιακαί γνώσεις, αί οποίαι., όσον άπλαϊ
καί αν είνε, προβάλλοντα'. είς την φαντασίαν της ώ; δύσ¬
κολον, καί πολύπλοκο1., δέν εδόθησαν είς αυτήν εν τω δι¬
δασκαλείω. Πώ; συντάττετα·. μία άναφορά, επί τινος χάρ¬
του, ποΰ κ,αί πώς άπευθύν = ται, πώς καταρτίζοντα·. τα υ-
πηρεσιακά βιβλία, τα κυρ'.ώτερα στοιχεΓα της διεπούσης
την δημοτικήν εκπαίδευσιν νομΐθεσίας ουδέποτε ήκουσεν,
ύδέ δδ
— 77 —
Ή έγγραφή τέλο; των μαθητριών ενεργηθή, αί τάξει;
κατήρτισθησαν. Ή ώρα, καθ ' ήν θά καθήσ-β επί τής οιοα-
σκαλικ,ής έ'δρα;, την οποίαν πολλάκις έζήλευσε κατεχομέ-
νην υπό των καθηγητών χ.αί των οΛθασκ,χλισσών της, επήλ¬
θεν. Άλλ ' ιδού νέα άπορία. Άγνοεί ταν χερσμον τού"
προγράματ:; ή ύπηρετοΰσα έν ήνωμένω σχολε'.ψ, Έχ«ι ενώ¬
πιον της μαθητρίας τεσσάρων τάζεων, είνε ΰποχρεωμένη να
θέσ·Λ| άς κίνησιν την μηχανήν ταυτοχρόνως 3) ου τού οργα-
νισμοΰ τούτου καί άγνοεϊ ποίον κομβίον νά ώθήατ). Ουχί
θ'.&τι οέν έφιλοτιμττ,θη νά το μάθτ|, άλλά £ιότ·.
cév
το εδι¬
δάχθη. Διότι κατά τάς πρακτικάς ίν τοίς διδασκαλείον α-
σκήσε'.ς δέν ωδηγήθη νά έφαρμόζτ, πρόγραμμοτ έν ήνωμένω
σχολείω, άλλά επεβλήθη μόνον εί; αύτην ή άσκησις έν
ot-rj-
ρημένφ το'.ούττρ. Καί νυν μή διδαχθεΐσα, μή άσκηθ;ΐσα πρέ-
πει. νά αύτο7χεδ'.άσΐ(]. Καί, εάν μέν έχη φύσ'.ν πως δεζιάν,
θά ου-τ,θή μετά πάροοον γρό^ου νά κατανοήση τον μηχα-
νισμ,όν τού έντύπου άναλυτικοΰ προγράμ[/.ατος, διαρκώς πο1.-
ουμ5νη &:κιμάς, μέχρις ότου καταλήξϊΊ είς σύστημά τι, όπερ
ή ίδιοφυία της θά κρίνγ, ώς ανεκτόν εάν 2μως δέν βοηθή-
ται έκ δεξιότητος τή; φύσεως, αί διατάξεις τοϋ έντύπου προ-
γράμματος θά μ,είνωσι. γράρ-ματα κατά τό πλϊΐστον νεκρά
ν.αί ή δ'δάσκα/ιο;
aTrcpoùia
καθ' εκάστην κα'ι άπό δυσχε¬
ρείας είς ουσχέρειαν μεταγομένη καρπόν των ρ.αταίων άγώ-
νων της θά εχτ) το ολιγώτερον την έπιτίμησ'.ν τού Επιθεωρ*)—
τοϋ. Κα'ι τουτο, διότι ή πολιτεία δέν εφρόντισε νά παρά-
σνη είς αύτην έπαρκη τα έφόδια τα προ; το ε'ργον της άνα-
γκαΐα.
Άλλά δέν είνε μονον αί πικρίαι αύται, τίς οποίας έντος
τοΰ σνΐλείου δοκιμ,άζε'. Αί μαθήτριαι εί; τα πλείστα χωρία
φο'.τώσιν είς τα σχολεΐα άτάκτως. Ό χωρικο; ή μάλλον ή
μήτηρ ή χωρική καί δια την ελαχίστην αφορμήν παρακω-
λύει την τακτικήν φοίτησιν τού κορασίου εί; τό σχολειον.
'Εάν ή μήτηρ εξέλθη πρός εργασίαν είς τού; άγρούς, ή θά
- 78 —
παραλάβη ώς έπίκουρϊν κ,αί την θυγατέρα της, ή θα κατα-
λίπγ) αυτήν κ,ηδεμόνα των άνηλίκων τέ/.νων της, ή τελ:ς
τ)α την διατάζτι νά ίπιμ,ελήται των κατο'.κ,'.δίων ζωων. Δι'
ο 2έν £ΐν» σπάνιον /.ατά τας εργασίμους τού σχολείου ώρας
νά βλέπιρ τις την μαθήτρι.αν ονηλατοϋσαν ή βοηλατοΰσαν
ή κ,αί συνωθοΰσαν μικράν αγέλην χοίρων είς βάαχησιν. Αί
πολλαί αύται καί συνενεΐς ■πολ'λάκ.'.ς άπΐυσίαι των μαθητρ'-
ών παραλύουν την τάζ'.ν τοΰ σχολείου, οιακ.όπτουν· την κα¬
νονικήν των μ.αθημάτων πορείαν καί παρεμβάλλουν είς την
Ο'.οάσκαλον απειρα κωλύματα γιγνόρ.ενα πρόξενα πολλής
στενοχωρίας. Καί άρχεται, τής Πηνελόπης ό ίυτός. "Ο,τι
προσεΛαθησαν αί
ciSae/.a>oi
νά δ'.δάξωσ'. κατα τόν χρόνον
τής τακτικωτέρας φοιτήσεως, αί μ,αθήτρ-αι κατα τάς συνε-
χεΐς απουσίας αχεδον άπομανθάνουν καί έπανεργ_όμ.εναι πάλιν
ϋποβαλλουν είς νέους κόπους, είς νέα μαρτύρ'.α την διδά-
(ΐκαλον. Διότι πλήν τής φ'.λοτιμίας, ύφ' ής έμπνεΕται ή
Ο'.δάσκ,αλος νά καταρτίστι σχολείον όπω(τοΰν εύπρόσωπον,
ά—ε'.λίϊται καί έκ τού φάσματος τής έτΕΐθ;ωρή(7ει>>ς, ενώπιον
τής οποίας δέον νά επιδείξη Εργασίαν αρτίαν. ΙΙολλάκις,
έπικΐΐμένης τής έ-ιθεωρήιεω; τοΰ σχολείον), ή διδάσ/.αλος
τρέχει άνά τάς οικίας των μαθητριών καί ού* όλιγάκ'.ς κ,αί
είς τους άγρούς, εκλ'.παρεΐ νά φΐιτώσιν τακτικώς αι άπου-
βιάζουια1., έξευτϊλίζεται, /.αί ταυτα, διότι δέν είνε απίθανον
ή αταξία τής οο'.τήτεως των μ,αθητρ'.ών νά αποδο6ϊ| ε'.ς
αυτήν.
Καί θά έρωτήσγ;, τις· καί ό νόμος ιτερί τή; υποχρεω-
τ-.κής φοιτήσεως ; "Ω ! ό νόμος ούτος θά βραδύνη νά έ-
θαρμοσθίΐ παρ' ήμΓν προκε'.μένου περί των θηλέων. Είνε
αληθές, ότι εγένετο είς τινάς νομούς άπόπειρα πρός εφαρ¬
μογήν αύτοϋ- άλλ ' εάν δέν προαχθώσι τα ήθη ημών είς
πλείονα ήμ=ρότητα, εάν δέν έχ,ριζωθώΐϊ'. προλήψεις τινές
επικρατοΰυα1. ετι πολλαχοϋ κατα των σχολών των θηλέων,
*ίς ουδέν θά ισχύση ή έφαρμογή τςυ. Έπίοκέφθην πρό ό-
— 79 -
λίγων έτών χωρίον τι νήσου τινος τής Έπτανήσου.
To
χωρίον ήτο πρωτεύουσχ τού οτ,μου καΐ ίκ,ανώ; πολυάν-
ύρωπον συντηροΰν σχολειον αρρενων περιέχον υπέρ τούς
100 μαθητάς. Είς το χωρίον τουτο ΰπΫΐρχε κ,αΐ αρτισύ¬
στατο; ιχολή θηλέων. Ή σύστασις τοιαύτη; σχΐλή; ε¬
θεωρήθη υπο των κατοίκων ώ; προσβολή θανάσιμος κατά
τής ήθ'.ϋής τού χωρίου. Έπειδή διά πολλών μέσων δέν η¬
δυνήθησαν νά παρακωλύσωσι την σύστασιν αυτής, απεφά¬
σισαν διά τής καταφρονήσεω; νά προκαλέσωσι την κατάρ¬
γησιν της. Κ*1, όντως δέν εύρον έν τω σχολείω τούτω
ή έζτά μόνον μαθητρίας, θυγατέρας παρεπ·.£ημούντων ξέ-
νων, ίατρου, ίερέως κ. λ. π. Τό οέ παραδο^ότερον ότι καί
οί γονεΐς των μαθητριών τούτων φοβούμενοι μή περιπέσω-
σιν είς την μήνιν των κατοίκων ή μή προκαλε'σωσι την κα¬
ταφρόνησιν χ,αί την ύποψίαν αυτών χερί τή: ήθικης των ά-
πεστελλον τα τέκνα των εις τό σχολειον κρΰφα Εια πολλών
έλιγμών άνα τάς όοους τοΰ χωρίου καί ούχι κατ' εύθιΐαν έκ
τοΰ οίκου των εί; τό σχολείον.
"Ινα
Se
τέλος άναγκάσωσι την διδάσκ,αλον να άπελθιτ; έκ
τοϋ χωρίου των, κ,αιροφυλακτήσαντες οί φανατικώτϊροι των
νωρικών νύκτα τινά, καθ' ην ή οι&άσκαλος κατήλθεν είς την
πρωτεύουσαν τής νήσου, ο'έρρηξαν την θύραν τοΰ σνολείου,
κατέττρεψαν πάντα τα ΰπηρεσιακά βιβλία καί τό χείριστον
καί αΰτά τής πτωχης οιοασκαλίσσνις τα ένδύματα,. Ταυτα
£έ συνέβησαν μ,όλις προ τετραετίας καί έν χωρίφ άπέχοντι
μόλις μίαν ώραν άπό τή; πρωτευούσης τής ευαν&οϋ; νήσου.
Είνε λοιπον δυνατόν, τοιούτων όντων πολλαχΐΰ είσέτ1. των
ήθών, νά εφαρμοσθτΐ νόμο; περ'. υποχρεωτικός έγγραφής καί
φοιτήσίως ;
Άλλ ' οί άγώνε; καί αί δυσχέρειαι τής διδασκαλίσσας
έντός τού σχολείΐυ δέν περιορίζονται μόνον είς τα είρη-
μένα. Αί πλείσται των χωρικών μαθητριών προσέρχονται
«υνήθω; εις τα σχολεϊα Ιχουσαι έξ άνατροφής αΐσος άδιάλ-
— 80 -
λακτον πρός τε τό ύδωρ καί μάλ'.στα πρός τον σάπωνα,
την /ρήσιν τοϋ όποίου ένίοτε τίλείως άγνοοΰν. Ή διδάσκα,-
λος καί χάριν τής εύττρεπείας τοϋ σχολείου της και
yâp'.v
τής Ιδίας της οσφρήσεως καί ινα πρό παντός έξανθρωπίστ^
τα πλάσματα έ/.εΐνα, τα όποϊα ένεπιστεύθησαν είς αυτήν,
δοκιμάζει απείρους ένοχλγίσεις καί πικρίας καί ένίοτε καί
επιΟέσΞΐς συμβΐυλεύουσα, όδηγοΰσα είς τϊ)ν κ,αθαριότητα,
απειλούσα. Ποσάκις ανδρώδεις μνιτέρες μαθνιτρ'.ών, είς άς
άπηυθύνθηο·αν παρατηρήσεις τ^ρος εύπροσωποτε'ραν παρά¬
στασιν είς τό σχολειον, έργιζόμεναι ή πειραζόμεναι είς τό
φ'.λότιμον, δέν είσεργονται είς τό σχολείον καί έκεϊ κινοΰ-
σα1. άπειλητικώς τ όν δείκτην τής δεξιας οεν έκτοξεύουν
τάς βαναυσοτε'ρας των υβρ;ων κατα των διδςσκαλισσών,
διότι ετόλμησαν να διανοηθώπ καί νά πο>ρατηρήσωσιν δτ'.
αί θυγατέρίς των δέν προσέρχονται καθάριοι είς τα σχο¬
λειον ! Ό αγών των διδασκάλισσα« κατα τής ^υπαρότη-
τος σωμάτων, ένδυμάτων, βι£λίων, τετραδίων είνε όντως
ό εξ'.λεών αύτάς δια πάσαν αδυναμίαν των, ην ώς ανθρω-
ποι καί αύται Ιχουν.
Καί ή δυσκολία περί την προμήθειαν των άναγκαίων
βιβλίων καί τής γραίκης υλης καί δή τής ϋλης πρός κατα¬
σκευήν χειροτεχνημάτων ούκ ολίγα προσκόμματα παοέμ-
βάλλει είς την κανονικήν λειτουργίαν των σχολείων.
Προκειμένον περί των χειροτΐχ-.ημ,άτων παρατηρητέον τα
εξής πιρ'.€ργότατα. Πολλάκις παροτ-ονούμεθα κατα των
διδασκαλίσσας, δτι αυται παραμίλοΰσαι των άναγκαίων
έργοχείρων καί δή τίς δαπτ-.χής καί κοπτική; δι&άσκουν
τάς μαθητρίας μόνον την κατασκευήν έργοχείρων πολυ¬
τελείας πάντη περιττών είς άγροτι/.ους μ,άλιστα πλη-
θυσμοΰς. Δέν ΐρνοϋμαι δτι πολλαί δ'δάσ/,αλοι μ.ή οιαϊ^θεϊ-
σαι έν τοίς διδασκαλείον; την κατασκευήν πρακτικών έρ-
γοχείρων προτιυ.ώσι τα πολυτελή ειδή. Ά)ίλα γνωρίζω
πρός τούτο'.ς δτι είς πολλά χωρία αί διδάσκαλοι έπι.θυ-
- 81 -
νά διδάξωσι ραπτικήν ευρίσκουν άρνησιν απόλυτον
ίκ μερους των μητέρων πρός προμήθειαν τίς άναγκαίας ΰ-
λης, διότι προτιμοΰν την κατασκευήν είδών πολυτελείας.
Μάτην ή διδάσκαλος παριστα τό περιττον τούτων καί την
άναγκα'.ότητα των πρώτων. Αί μητίρες άρνοΰνται προβάλ-
λουσαι ώς έπιχείρημα δτι «τό ρ'άψιμο τέ μαθαίνει καί άς
τό σπίτι της.» Δέν είνε λοιπόν πάντοτε σφάλμα τής διδα¬
σκαλίσσας ή άσκησις των μ,αθητριών είς είδη πολυτελείας,
άλλ ' αΐτιον τούτου είνε ή δυστροπία των μητέρων, καθ'
ής ή διδάσκαλος διαρκώς παλαίε·..
Τα έκτός τού σχολειΌυ προσχόματα είνε πολύ μείζονα
καί σοβαρώτερα, ώς θίγοντα πολλάκις κ?ί αυτήν τής διδα-
σκαλίσσης την υ—όληψιν. Ή διδασκάλισσα — νεανις συνήθως
άγαμο;—μεταφυτευομένη έκ τής κοινωνίας τής πρωτευούσης,
εν
TTJ
όποία ό βίος καί ήμερώτερο: καί έλευθεριώτερ:ς καί
πΐΐκιλώτερος είνε, εις την άσφυκτικήν τοϋ χωρίου άτμόσφα'.-
ραν ίχει ανάγκην καί χρόνου καί παρατηρήσεως οςείας καί
μάλιστα καρτερίαν κα'ι αύταπαρνήσεως,
"va
έςα'.κειωθί) πρός
τό περιβά'λ'λον αυτήν. Κατά τοΰς πρώτους μήνας όμοιάζε1.
πρός τό άποπλανηθέν πτηνόν, τό όποΓον πτερυγίζον μάτν,ν
άναζητεΓ την σύντροφον αγέλην ή την οίκείαν καλιάν. Τό-
πος, ήθη καί Ιθιμα, τό παν εΐν» ξένα πρός ούτήν.
Πώς λ;ιπόν νά κανονίστ) την συνπεριφοράν ττ,ς έν μέσω
ποικίλων χαρακτήρων, ποικίλων μικροφιλοτιμιών των χω-
ρ'.κών αμφοτέρων των φύλο^/ ; Ή διδάσκαλος έν τοΓς νω-
ρίοις εΐνϊ τό πρόσωπον τό οποίον κυριολεκτικώς κατασχ,:-
πεύεται υπό των χωρικών. Πάσα κ(ντηο·ίς της, πάσα Εκ¬
δήλωσις συμπαθείας ή άντιπαθίίας, πας της λογο:, ή -/.ό-
μωσίς της, ή ένδυμασία της, ή συναναστροφή της δέν
δ'αφεύγει τόν αύσττηρότατον των χωρ'.κών έλεγχον.
Kai
6
— 82 —
Ιν άρχ·7, μ,έν ή κρίσις αυτών περΐ της συμπεριφορας της
περιορίζεται είς μυστικάς πρός αλλήλους άνακ,οινώσιις,
άλλά βραδύτερον την μυστικότητα διαδέχετα!, ό ψίθυρος
καί τον ψίθυρον ή κατάχρησις καί ή κατακραυγή. Δέν άρ-
νοϋμα1. ότι είς πολλά χωρία αί διδασκάλ'.βσαι ένεκα τής
παρο'.μιώδους εύγενείας καί φιλοζενίας των κατοίκων περι-
βάλλονται έκ στοργής καί σεβασμόν έκ. μέρους των χω-
ρικ,ών άπ:φευγόντων νά παράσχωσιν είς αύτάς καί σκιάν
λύπης* δέν άρνοΰμαι ότι είς άλλα ή συμπερ'.φορα της οι-
δασκαλίσσης παρέχει ένίοτ? άφορμ,ήν είς ψόγον κ,αί κατά-
κρ'.σιν αλλ' ό έπ'.σκεφθ-ίς πολλά
«yp^TiKa
σχο^εΐα εχε>.
πε'.σθΐ) δτι αί ένοχλήσεις αί παρασιιευαζόμενα'. είς την δι-
δάσκαλον συνήθως αρχήν ίχουν ή την παρεξήγησιν ή την
βαναυοότητα. Ή συμπεριφορά τής διδασκαλίσσης παρεξη-
γίΐτα'. τοσούτον πολλάκις, ώστε ή ταλαίπωρος ευρίσκεται
έν τελεία αμηχανί^ περί τής δ'.ακανονίσΕως αυτής. Εάν
π. χ. μετά ιτολύμογθον εργασίαν έντός ατμοσφαίρας ά-
ποπνικτικής θελήσιτι νά άναπνεύσ-β ολίγον καθαρόν αέρα,
θά παρατηρηθγ, ότι έζέρχεται είς περίττατον συχνά, θά κα-
τασκοπευθ?,, θά δ-.υλισθί, ή στάσις της, θά εριυννιθτ, τίνα
συνήντησε, πρός τίνα άιτέτεινε τον λόγον ή απηύθυνε χαι¬
ρετισμόν. Εάν ώς κοινωνικόν άνθρωπΐς έπ'.ζητήστ^ νά
βυνίψγι σχεσεις πρός οικογενείας, ίνα ποικίλγι πως τόν
μονοτονώτατον
ßicv
της, αί σχέσει; αυται πολλάκις γί-
νονται πέτρα σκανδάλου κ,αί άφορμή συνεχοΰς θλίψεως καί
πολλών ένοχλήσεων κατά τής διδασκ,αλίσσης. Ή ζηλΐτυ-
ΐίία περΐ προτιμτ,σεως ταύτης ?, έκ,ίίνης τής οικογενείας καί
■»1 κΐμματΐκή άντιζηλία έγείρουν τόν πόλεμον κατ' αυτής,
■πόλεμον πολλάκις δεινόν κ,αΐ άμε'.λικτον. 'Εάν ήτο δυνα.-
τον νά συλλεγώσι τα έπεισόο'.α των οιοασκαλ'.σσών τα προ-
καλούμενα έκ. των προειρημ.ένων άφορμών, θα άπετελοϋντο
τόμο1. ογκ,ωοέστ-ατοι, επί των όπΐίων θά ήζιζεν ή έπιγραφή
«Μαρτυρολόγΐΐν των διδαβκαλισβών.»
— 83 -
To
χηριστον 3μω; πάντων είνε ή συστηματική επίθεσις,
την όποιαν οί δ'.άφοροι των χωρίων Δόν
Z;j«v
ένεργοΰν
κατά των διδασκ,αλισσών. Ή διδασκάλισσα συνήθως είνε,
•ώς είπομεν, τό έπιφανέστερον της κοινότητος θήλυ [Αΐλος.
Έν πάσττ) κοι.νο'τητι ύπάρχουν έπίσης έπίλεκτοί τίνες νέοι,
«'τε έγχώρΐίΐ είτε παρεπ'.δημοΰντες, άμιλλώ[Χ.ενςι τίς να
—ροσβλκ,ύσ-^ τα συμπαθη τής διδασκαλίσσας βλέμματα, ή¬
τις, ίνα διασώση την άκ,ρως εύαίσθητον φήμην της έν τφ
-χωρίω, άναγκάζετα1. να άμύνεται αποφεύγουσα τάς συνε-
χεΐς καταδιώξεις καί πολλάκι; επί ημέρας όλας κλειομένη
έντός τςϋ οί*ου της πρός άρσιν πάση; ύ-ονοίας. Άλλά
μήπω; καί αύτη ή έκουσία κάθει,ρξις δύναται να διαφύγη
την εγερσιν ΰπονοιών ; Καί ταύτης ή άφορμή ανϊζητεΐται
χα,ί ταύτης ή αΐτία παρεξηγεΐτοι. Τροφήν £έ άφθονον είς
τάς παρεζηγτ,σεις παρέ/^ει των διωκτών ή έκ ματαΐότητος
σπερμΐλογία, ή φαντασία των οποίων πλάττει ο,τι. ριάτην
ή πραγματικότης επεχείρησε. Δ'.οτι οφΐίλομεν πρός τιμήν
τοΰ κλάδου των Έλληνίδων διδασκαλισσών νά όμολογή-
βωμεν ότι σπαν.ώτατα παραδείγμ,ατα υπάρχουν καθ ' α
εδόθη πραγματική πρός δυσφήμκτιν τοϋ κλάδου άφορμή. Αν
καί έν τ;σ:ύτψ
vsapà
ήλικία ευρίσκονται έκτ^θϊΐμίναι είς
(Λ,υρίους πειρασμ,ΐΰς κ,αΐ κ'.νδύνους,αν καί είνε εριομοι συνήθως
καί άπροστάτευτοι καί της άρωγής των ΐσχυρων τοϋ χω¬
ρίου έχουσι συχνάκ,ις ανάγκην, κατορθοΰν νά προβάλλων¬
ται ώς ύποδείγματα /ρηστότητος άξια τώ ζιτι θαυμασμοϋ.
Δ'.ότι πολλάκις ή καταδ(ωζις είνε αμείλικτος κα'ι βάναυσος.
Δέν είνε σπάν.ον π. χ. ό δημοτικός άρχων ή άλλος τις
μέγα
wap
' αύτω ίσχύων να ά—οκόπτωσς μίρος τής ρ,ισθ:-
δοσίας τής διδα,σκ,αλίσση; επί ττ^ προφάσει μέν ότι αυτή
ήργησε κατ ' εργασίμους ημέρας, πράγματι ομω: έξ άλλων
έλοιτηρίων. Δέν είνε σπάνιον δ:ά την αύτην αιτίαν

έπι-
€ραδύνηται ή Ικδΐσι; τοϋ έντάλματο; τή; μισθοοοσίας τής
- 84 -
αδασκ,αλίσστ); κ,α,ί άλλαν ποικ,ίλα έκβιαστικ,ά κατ ' αυτής
μέσα να έπινοώντα1..
ί
Ταυτα καί τοιαϋτα είνε τής διδασχ,αλίσσης τα προσκ,όμ,-
[/.ατα τα παρεμβαλλόμενα εί; αυτήν έντές καί έκτός τού·
σχολείου. Καί πολλαί μέν των έν τφ σχολείω δυσχερειών
δυνατόν να αρθώσι. Καί πρωτίστως φρονούμεν ότι άναγ-
καιότατον είνε νά καταβληθ^ εν τοίς διδασκαλείον; μείζων
προσοχή, ώστε νά αποκτοϋν αί διδασκάλισσα^ τας αναγ-
καίας υπηρεσιακάς γνώσεις περί ών εγένετο λόγος ανωτέρω.
Δεύτερον ή πρακτική άσκησις των μ,αθητριών ανάγκη νά
γίνεται πληρεστερα καί προ ιταντός έν ήνωμένφ σχολείφ.
Ας λνιφθΐί ύπ' όψει 8τι τα έννέα οέκατα των σχΐλείων-
των θηλέων είνε ήνωμένα. "Ας γίνωνται λοιπον συνεχεΐί
άσκήσεις έν τοιούτφ σχολείψ, ίνα μ.ή ταλαντεύηται καί
ά
-opTJ
ή διδάσκαλος κατά τα πρώτα ετη.
Καί ταυτα μέν τής πολιτείας ή μέριμνα. δύναται νά
θεραπεύση. Πρό; ανακούφισιν δέ καί διευκοόλυνσιν τή; οι~
δασκαλίσσης έν τί) κοινότητι, εί καί τουτο, ώς είπομεν,
κατά τόρ πλείστον έξαρταται έκ τής ήμερότητος, τού ~ο-
λιτισμοϋ καί τοϋ ανθρωπισμοϋ έν γένει των κατοίκ,ων τής
κοινότητος, παρ' γ, ή διδάσκαλο; υπγιρετεΓ. δμως δέν κρί¬
νομεν άσκοπον νά διατυπώσωμ-εν γνώμα; τινάς χάριν κυ-
ρίω; των* νεαρωτέρων διδασκαλισσών, αί οποίαι το ιΐρώτον
εΐσερχονται είς την δημοσίαν υπηρεσίαν.
Ή νεαρα διδάσΛαλος προκαλεΓ πλίΐστάκι,ς την οργήν
καί την κατάκρ'.σιν των κ,ατοίκων έκ παρεξηγήσεω; τ/;;
συμπϊριφορ5ς αύτη; πρός τάς μαθητρίας τού σχολείου,.
Μαθήτριαι είνε κατατεταγμέναι είς τα σχολεΓα καί ευπό-
ρων καί άπόρων οϊκογενε'.ών. Πάσα έξαιρετική περιποίη¬
σις τή; εύπόρου μαθητρίας ή ιταράβλεψι; των παιδ'κώ>
της άμαρτημάτων, κ,αΐ πάσα φαινομένη άδιαφορία προ; την
- 85 -
άπορον μ,αθήτριαν ή έπαίμησ'.ς
vj
τιμωρία σκληροτέροτ ά-
ποδίδεται έκείνϊ) μέν είς την έπιφανή κοινωνικήν θέσιν τής
πρώτης, αυτή δέ εί; την ε'νδειαν τής δευτέρα;. Ή απο~
ρος μαθήτρια παραπονείται είς την οικογένειαν της καΐ
έκ τούτου διατίθεται δυσμενώς πρός την διδάσκ,αλον όλό-
κληρος οίκογένεια κ,αί αί συγγενικ,αί Ιτι. Ή δ'δάσκαλος
λοιπον καΐ αν δέν έχη πρόθεσιν νά κάμτ, τοιαύτας δ'.ακρί-
«ε·.ς μεταξυ των μαθητρ'ύν άπαγορευομένας υπό των στοι-
χειωδεστάτων τής παιοαγωγικής κανόνων, οφΐ'Λει προ;
τούτο·, ς κ αί νά
TtsÎog
περΐ
îpôJv
είλ'.κ,ρ'.νών της διαθε'σεων.
Δεν άρκεΐ νά είνε πρός πάσα: ίοη, άλλά πρέπει καΐ νά
φαινηται
"ni],
άγων.ζομένη νά Ιμβάλλγι είς τάς μαθητρίας
τίος την πεποίθησιν ότι έν τω σχολειό) κράτει άπόλυτος
ισότης καΐ ότι έπα'.νεϊται καί άμείβεται καί βραβεύεται
αόνον ή άκριβής εκπ/ήρωσ!.ς πάντων των μ,αθητικών κα-
^ηκόντων. Ή το'.αύτη τής διδασκαλίσστ,ς μέριμνα καί τον
σεβασμόν των μαθητρ'.ών πρός αυτήν θά έπιρρώστ·, καί πολ¬
λάς ένοχλήσεις θά άποτρέψιρ.
Πολίι δέ μείζονα την προσοχήν τη; ή διδάσκαλΐς πρέπει
κατά την συνπεριφοράν της πρός μαθητρίας οΐκο-
ί ί
φ νρφρ
γενειών ανηκουσών είς οΐ'.σταμένας κομματ'.κά; φατρίας.
γνωρίζουν αί νΐαρα'ι
S'.oa5ica/oi ôv.
πλεΐστοι ένοχλτυ
δύνανται νά καταστήσουν 'τον βίον των έπώουν:ν αρχήν
Ιχοντα την κομματικήν των κατοίκων οιάστασιν.
Oi
ψ.6-
νον λο'πόν δέν πρέπΐ1. νά παρέχωσ'.ν ούδ-μίαν άφοραήν πρός
γέννησ'.ν τοιούτων παρεζηγήσεων. άλλα καί νά έπιμελώνται
νά πείθωσι διά τής συμπερ'.φοράς των ότι πάντες οί κάτοι-
κοι άνεζαρτήτως κομματικής αποχρώσεως είνε είς αυτήν
σεβαστοί, δταν την σέβωνται. Ίοία πρό; τάς μαθητρίας ή
συμπεριφορά των Ιστω τοιαύτη, ώστε νά άφοιτλίζη πάντα
|λεμψίμοιρον, πάντα εχοντα τάσιν πρός παρεξήγησιν.
Περί των λθ'.πών σχέσεων καί τής στάσεως αυτής άπέ-
τής κοινότητος δέν είνε δυνατόν νά όιατυπωθώσ'.
— 86 —
κανόνες. Ή φρόνηβις τή; διδασκάλου θα υπαγορεΰσ
-Q
είς
αύτην την αναγκαίαν επιφύλαξιν κ,αί θά χαράξϊ| την όοόν
αναλόγως των περιστάσεων, "ήν οφίίλει νά ακολουθήση.
Τουτο μόνον άς εχγι προ όφθα/μών ότι, εάν ποτε συμβγ^,
ωστε να παρεζηγηθίτι ή συμπερ'.φορά της, εχει ανάγκην
νά άναζητήσγι το αΐτιον τής παρεςηγήσεω; ταύτης καί δια
πάσης θυσίας νά αργι αύτό, ώστε νά καταπνίξη ευθύς έν·
άρχΐΐ τον πρώτον ψίθυρον. Ή άμέλεια περί αρσεω; τοί>
αΐτίου έκτραχύνει τα πράγματα καί τότε ή θεραπεία τοϋ
κακοΰ είνε &υΐ7;ρής.
Έν τέλει α; θαρρήσωσιν αί νεαραί οιδάσκαλοι αναλογι-
ζόμεναι, δτ·. ή εϊλ'.κρινής είς τα καθήκον άφοσίωσις καί τέ
άμεμ,πτον ηθός των είνε δύο ΐσχυρότατα προπύργια, καθ*
ών αμβλύνωνται ούχι όλιγάκις τα βέλη τή; κατακρίσεως
καί τής συκοφαντίας.
Έλίνη Γ. Μ«ο«κο«64λ«.

imm:i: mm mm
Είνε δυστνχώς γεγονδς ότι πολλαί οικογένειαι εί¬
νε τόσον πτωχαί, ώοτε δεν δύνανται νά στέλλωσι τα
τέκνα των εις τό δημοτικόν σχολείον. Οντω βλέπο¬
μεν πολλους παϊδας νά τρέπωνται ήδη εκ τρνφερας
ηλικίας είς το βιοποριστικδν επαγγελμα τοΰ νποδη-
ματοκαΰ'αριστοϋ ή τοϋ δψοκομιστον, καθ* ην επο¬
χήν επρεπε ούτοι νά κά&ηνται επι των θρανίων τοο
δημοτικόν σχολείου.

— 87 —
Ή φιλανυρωπία προ πολλοΰ επελήφύη τον ζη-
τήματος τούτον και ούτω ίδρνΰηοαν ίν τί] πρωτεν-
ovarj
και εν άλλαις πόλεοι τα λαμπρά έκεΐνα έσπε-
ρινα σχολεΐα, είς τα δποΐα οί μικραι ούτοι βιοπα-
λαισται λαμβανονσι μόρφωσιν εκπλήττονσαν τον επι-
οκέπτην δια το τέλειον αυτής, αναλόγως των ολίγων
ώρών τής διδασκαλίας.
Ή 'Ελλάς, αν δέν δύναται άκόμη
va
καν-
χηθ?/ διά τα δημοτικά της αχολεΐα, πάντως δύναται
νά νπερηφανενΰ"ή δια τα ολίγα εσπερινα της σχολεΐα
των άπόρων παίδων. Τοιαύτη είνε τουλάχιστον ή κρί¬
σις επιφανών ξένων. Πλήν δέν δύνανται αί πό^ς
va
περιλάβονν δλονς τονς άπόρονς παΐδας δλων των ε-
ξοχών και άλλως τε πάνν ενλόγως διατάζονσι πολ-
λοι πτωχοΐ αγρόται νά χωρίζωνται των τεκνων των
φοβούμενοι ν' άποστέλλωσιν αύτά εις την τύρβην
των πόλεων.
"Ενεκα τούτον βλέπομεν μικρονς παΐδας και
μικρά κοράσια εν
zfj
έξοχή κατατρίβοντας τον χρό¬
νον των ήκιστα επικερδώς, όδηγοϋντας είς την βο-
σκήν την μονάκριβον αιγα ή ολίγα πρόβατα, ινα
οντω κερδίσωσιν εν μέρει τον άρτον των.
Έν τούτοις είνε γεγονός άποδεδειγμένον, καίτοι
άγνοούμενον γενικώς, ότι ή γεωργ'ια δύναται νά πα-
ρέχτ] εργασίαν διαρκή είς παιδία τής ήλικίας τον
δημοτικόν σχολείον άρκετα επικερδή και αννάμα ε-
λαφράν και ούχι άνΰνγιεινήν, επιτρέπουσαν είς αντα
νά κερδίζονν τον άρτον των δι' εργασίας έξαώρον
τα πολύ την ημέραν, ώστε νά νπο)χίπηται άκόμη
καιρος πρός διδασκαλίαν δίωρον ή τετραωρον.
[ » "τι
i
— 88 —
Φυαικά δεν δύναται τις
va
ψαντάζεται γεωρ-
γικας επιχειρήσεις, είς τάς οποίας παιδία δεκαετή
va
διενϋ'ύνωσι ζενγος αροτριώντων ή
va
σκάπτωοι
τονς αμπελώνας, όντε τρυψερα κοράοια ήλικίας 8 έ-
τών να εργάζωνται εν ώρα $έρονς εν πλήρει μεσημ-
βρία υπο τάς κανστικάς άκτϊνας τού ήλιον. Άλλα
δεν πρόκειται περι τούτον, καϊ εν γένει δεν πρόκει-
ται όντε περι κερδοοκοπικών έπιχειρήσεων γινομέ-
νων πρός εκμετάλλενσιν νεαρών εργατών. Έκεΐνο
το οποίον έ'χω νπ' δψει είνε κατι τι ανάλογον πρός
. τα γεωργικα δρψανοτροψεΐα τού Καναδα, τα δποΐα
είνε ώς το τής Μανετόβης ψιλανΰρωπικαί οπιχει-
ρήαεις, είς τάς οποίας το μέν δημόσιον παρεχει πε-
ρίπου δωρεαν τας γαίας και την δημοτικήν εκπαί-
δενσιν, ή δέ φιλανφρωπία παρεχει την εγκατάστασιν
και τα γενικα εξοδα διεν&ύνσεως κ. τ. λ. Έκεΐ οί
παϊδες εργαζόμενοι επι έξάωρον π. χ. κερδίζονν μό¬
νον τα πρός τροφήν και ενδυμασίαν άπαιτούμενα, τα
δέ τυχόν περισσεύματα (κερδη) διανεμονται εις τονς
εξερχομενονς ώς « αποκατάστασις » ή ώς « προιξ »
διά τον μετεπειτα βίον.
Έν Ελλάδι θα είχομεν πρός πραγματοποίησιν
τοιαύτης ή ανάλογον ίδέας ενα κλάδον γεωργικον
τόσον κατάλληλον πρός χρησιμοποίησιν παιδικής ερ¬
γασίας, ώστε νά ψαίνηται επίτηδες πλασμενος δι ' αυ¬
τήν. Είνε δέ όντος ή καλλιέργεια καπνον πολυτε¬
λείας.
Kai
Ιδού διατί.
Ή ψύτενσις τον καπνον εν γένει, το σκάλισμά
τον και ή σνγκομιδή των φύλλων τον είνε εργασίαι
γινομέναι εν νπαίΰ-ρω βεβαίως, άλλα πάντοτε με κα-
— 89 -
Χον καιρόν, ουδέποτε εν ώρα βροχής
y
κακοκαιρίας.
Ή σνγκομιδή τού μάλιστα γίνεται κατα προτίμησιν
τάς πρωϊνάς ώρας καί τας εσπερινάς καί ουχί υπό
τόν ψλέγοντα ήλιον τής μεσημβρίας- Είνε δέ όλαι
αύται αί εργασίαι έλαφραι καί άτταιτοΰν ενκινησίαν
μάλλον
y
δύναμιν, ώσιε οί πάϊδες τας εκτελονν εν
είδει παιδιας αδοντες καί τρέχοντες.
Ειδικώς δέ ή καλλκέργεια των λεπτών καπνών
πολυτελείας των λεγομένων τουρκικών εχει δνο πρόσ-
θετα πλεονεκτηματα (εν αντιθέσει πρός τους κοινονς
καπνονς) α') ότι εύδοκιμεϊ σννηΰ'ως εις τοπο~&εσίας
μάλλον όρεινάς ή τουλάχιστον λοφώδεις, άπηλλαγμε-
νας ύγρασίας και πυρετών, δηλ. είς κλίμα ενκραες
και ευχάριστον. β') ότι τα φνλλα των δεν ψέρονται
εις το εμπόριον οΐα συγκομίζονται, άλλ' νφίστανται
διαλογήν (επεξεργασίαν), ήτις άπαιτεΐ αχεδόν τόσα
ήμερομίσύια, δσα αύτη ή καλλιέργεια. Δηλ. κατά
τονς χειμερίνονς μήνας, εν καιρώ βροχης ή κακο¬
καιρίας. ?] ψύχονς την ύπαιθρον εργασίαν άντικα&ι-
στα
y
εργασία όντος εργοστασιον. Και αυτή είνε ε-
λαφρά, ούχι κοπιώδης, μή απαιτονσα δύναμιν, ή δέ
άτμοσφαϊρα όντος των ενρυχώρων Καλαμων τής έ-
πεζεργασίας δεν είνε διόλου επιβλαβης και πάντως
υγιεινοτερα τής των πληκτικών τάζεων των περισ¬
σότερον δημο-.ικών σχολείων. Πρός παραγωγήν
μιας όκας τοιούτον καπνοϋ και επεξεργασίαν αυτού
ατοιχειώδη ίπαρκονσι συνήθως 3-4 ήμερομίσθια γυ-
ναικών ή 6-8 μισά ήμεξομίούια παίοθίν, ή κατ' α¬
νώτατον όρον και δέκα ήμερομίσθια παίδων (με
-πεντάωρο" μόνον εργασίαν). Ή άξία τού καπνοϋ
— 90 —
τούτου είνε τουλάχιστον 6 Δρ. κατ' οκάν.
εν περιπτώσει παροχής γαιών υπό τοϋ δημοσίου ή
υπο της φιλανυρωπίας καί παροχής μισθών ενός
διευθυντού, ενός εργοδηγοϋ τεχνιτού, ενός δημοδι¬
δασκάλου κ. τ, λ. υπο τοϋ Δημοσίου ή νπο τής
φιλανϋρωπίας, τοιούτον γεωργοδημοτικον σχολείον
ηδύνατο τα πεντάωρα ήμερομίσαια μικρών άπόρων
παίδων και κορασίων
va
τα πληρώνη πρός 60 λε-
πτά την ημέραν και συνάμα νά παρέχη είς αύτά δη¬
μοτικήν εκπαίδευσιν δια τετραώρου διδασκαλίας η¬
μερησίως.
Ουδέν κώλυμα ΰπάρχίΐ όπως αί ώραι τής εργα¬
σίας γίνωνται το θέρος κατά την ανατολήν και δύ¬
σιν τοϋ ηλίου πρός αποφυγήν τοϋ καύσωνος, και δ-
πως ή εργασία διακόπτηται καθ' ώραν δια δεκαλε-
πτων διαλειμμάτων πρός ανάπαυσιν κ. τ. λ^
Ή δίαιτα των χωρικών είνε τόσον λιτή, αρτος-τυ-
ρ6ς-λάχανα, ώστε με ημερομίσθιον 60 λεπτών οί
πτωχοι αγρόται στελλουσι τα τέκνα των πολν προ¬
θύμως είς τοιούτον γεωργοδημοτικον σχολείον, ένθα
ταυτα ούτω πορίζονται τα πρός το ζήν.
Δι' εκείνους οίτινες τυχόν θεωρούσι τας ανω Ί-
δεας δυσπραγματοποιήτους εύρίσκομαι είς την ευ¬
χάριστον θέσιν νά δηλώσω, ότι προτοϋ συστήσω τα
γεωργοδημοτικά σχολεΐα δι' απόρους παϊδας άγρο-
τών, τα εδοκίμασα μόνος μου εσχάτως, ώστε δμιλώ
εκ πείρας.
Κατοικώ είς έξοχικόν τι μερος τής χώρας μας,
ένθα δ λαος δίν γνωρίζει την δρασιν και ύπαρξιν
τοϋ Δημοσίου και τοϋ Δή μου ακόμη εκ τής νπάρ-
— 91 —
ξεως ταχνδρομικής σνγκοινωνίας ή δημοτικής εκ-
παιδεύσεως, άλλά μόνον εκ τής είσπράξεως φόρων
υπέρ τού δημοσίου καΐ ίτροσθέτων έκατοστών των
φόρων υπέρ τού δήμον, δηλ. ή πατρίς ένσαρκονται
είς ημάς μόνον υπο μορφήν εισπράκτορος και ούχι
υπο μορφήν δημοδιδασκάλου. Οί δέ περισσότεροι
κάτοικοι τού χωρίον μας και των πέριξ χωρίων δεν
εχονν την χρηματικήν ενμάρειαν νά στέλλονν τα
τέκνα των είς το τρείς ώρας απέχον « πλησιέοτερον »
δημοτικόν σχολείον.
Διενΰύνω εν τω τόπω τούτω μίαν εύρεΐαν καλ¬
λιέργειαν τονρκικών καπνών άνήκονσαν είς την Οί-
νογεωργικήν Εταιρείαν (πρωην Ζάννον Ρώς), ήτις
παράγει εκεϊ τονς καπνονς πολυτελείας, εξ ών γ'ι-
νονται τα πασίγνωστα εκεϊνα εκL·κτà σιγαρεττα της,τα
άμιλλώμενα πρός τα τούρκικα και αίγνπτιακά.Λοιπόν
εκανόνισα ήμερομίσΰ·ια πεντάωρα μικρών παίδων-
και κορασίων πρός 50 εως 80 λεπτα αναλόγως τής
ήλικίας και δίδω επιχορήγησιν είς τίνα εκ των ύ~
παλλή?.ων, όπως όντος διδάσκη επί τινάς ώρας μ.μ.
τα στοιχειώδη γράμματα είς τονς μικρονς τούτους
βιοπαλαιστάς. Οί μεγαλείτεροι των παίδων εκτος
τής δημοτικής εκπαιδενσεως λαμβάνονν και μίαν ε¬
παγγελματικήν εκπαίδευσιν, δηλ. διορίζονται ώς βο-
ηθοί των εκ Καβάλλας είδικών καπνεργατών και
ούτω έντος τριετίας γίνονται και ούτοι είδικοι τεχνί¬
ται γρήσιμοι είς ημάς και είς τον τόπον.
'Ομολογώ ότι εϊμαι γνώστης τής άγγλικής γλώσ¬
σης και ότι ιδίως παρακολον&ώ τα πράγματα τής
Βορ. Άμερικής μετ' ενδιαφέρονσος και εκ ταύτης
— 92 -
ενεπνεύσΰην τας ίδέας μόν περΐ δημοτικής εκπαι-
δενσεως άπόρων άγροτών. Πάντως δμως τό άμερι-
κανίζον μικρόν πείραμά μόν μέχρι τούδε φαίνεται
λίαν ενθαρρυντικόν, καί τα παιδία ψαίνονται ηνχα-
ριστημένα εν τί} εργασία τανττ "Επρεπε
va
βλέπητε
με πόοην προθυμίαν τα μικρά κοράοια ώς ψίλεργοί
Πηνελόπαι βελονιάζονν τα φύλλα τον καπνον, σχη-
ματίζοντα εξ αυτών πρασίνονς δρμαΰ·ονς έν ώ σνν-
οδενονσι την εργασίαν δι' άπλον ασματος Έν τω
μεταξν καταφ&άνει μικροοκοπικος παίς δδηγών ά-
ρειμανίως ε'να ονον φορτωμένον καπνόφνλλα. Ή ύ-
περηψάνειά τον κάί ή χαρά τον είνε εΰλογος, διότι
οί παΐδες οί οδηγοΰντες εκ τον αγρόν είς την επαν-
λιν φορτωμενονς δνονς δικαιοννται κατα την απι-
κρατοϋσαν αννή&ειαν
va
επιτρέψωσιν είς τον ά¬
γραν επιβαίνοντες των όνων των. Ή δέ ίππασία
αντ?], καίτοι γίνεται επι στενον αάγματος λίαν άμ-
ψισβητησ'ιμον άναπαντικότητος, είνε είς τα όμματα
των μικρών παίδων ίπποτικωτάτη διασκέδασις. Ό
μικράς όνηλάτης νπερηψανενεται, διότι διοικεΐ τον
ονον τον, δηλ. δν, όπερ, καίτοι σωματικώς ισχυρότε¬
ρον αντοΰ, τον νπακονει. Συνηΰίζει
va
μεριμνα υ¬
πέρ
toy
ζωου τού, νά προβλέπτ),
va
προσέχη και
va
νπερνικα άπρόοπτα εμπόδια δια της άποφασι-
οτικότητός τον και δια τής έτοιμότητος πνενματος.
Πάντα δέ ταυτα, ιδίως η εξάσκησις της πρωτοβον-
λίας και της έτοιμότητος πνενματος, είνε η βάσις
απονδαίων άρετών διά τον μέλλοντα ανδρα, υπό τον
όρον εννοεΐται
va
συνοδεύωνται υπό τινος εγκνκλο-
παιδικής μορφώσεως και πρό παντός υπό της ήθι-
™ ■■
y
ό " ■
κης μορφώσεως διά της διδασκαλϊας τής χριατιανικής
ήϋικής και τού καλοΰ παραδίίγ ματος των προϊοτα-
μένων τού.
Ρ.
γΐωπόνο;
TO
ΤδΣ ΔΔΙΚδΣ ΕΝ ΤΟΙΣ ΔδΚΟΤΙΚΟΙΣ ΣΧΟΛΕΙΟΙΣ
Ή 'β&ική, τό θείον τουτο £ώρον, ή κοινή γλώσσα συμ¬
πάσης τής ανθρωπότητος, εΐνϊ εμφυτος καί προσφ'/ή; είς
τον άνθρωπον.
« "Εχει γάρ ή μουοική την ήοονήν φυσ'.κ,ήν, οιό
πάσα'.ς ήςκικίαις και πάσιν ίΐθίσιν ή χ^ρίίσ'.ς αυτής
έστι πρΐσφιλής». ( Αριοτ. πΐ'λ.).
"Οπως ή λέξις είνε ή έζωτερίκευβις των έννοιών, ούτως
ό τόνο; των συνα'.σθημάτων. Κα'ι πάλιν όπως ό άνθρωπος
νηπιόθεν αίσθάνετα1. την ανάγκην τοΰ λογου, οΰτω κ,αΐ τλ,ν
τοΰ τόνου. Τό παιδίον καταγοητευμ,ένον ακροατα1. των
άσμάτων τής μητρός τού, απαστράπτον ο' έκ χα,ρας α-
κούει καί πρΐαπαθεΐ ν' άπομ'.μηθ^ πάσαν απλήν καΐ ω¬
ραίαν (ΐ.ε'λ,ωοίαν, ήτις προσβάλλει. τα ώτα αύτοΰ.
"Ιοωμεν νυν τί ή Ώοική τοιαύτη ούσα έπ'.&'.ώκει έν τώ
2ημ5τ'.κί|) σγολείω.
Έν πρώτοις οιά της Ώοικής,ώς καί διά των λΐ'.πών τε-
χνικων μαθημάτων καί τής ποιή^εω; έπ'.τυγχ^νετα1. ή α>
οθητική μόρφωσις των παίοων. Καθίστανται τουτέστι,ν οί
νεαροί μαθηταί, τα πρώτα στοχεΐα των κχλών τεχνών
διδασκ&μενοι, ί/.ανοί νά. οιακρίνωσί πως καί νά αΐοθάνωντα'.
τό έν ττ, τεχ-νΥ) καί φύσει καλόν
xal
ουνεπώς νά ρυθμ.ίζωσν
τον βίον αυτών καλλιπρεπώς· τοΰθ'
S~eç,
ώς γνωστόν,
καί ·όθ*πο'.όν δύναμιν ού «μικράν ένέχει. ,
— 94 —
Δεύτερΐν ή 'Ωοική,
δ ί
καί προσφιλής ούσα, πληροΐ
r
f'vl
•m
ι
"την καρδίαν των παίδων χαρίς καί εύφροσΰνης καί άνα-
—αύει αύτούς έκ των κ,όπων. 'Ιδού τί περί τούτου όρθό-
τατα, λέγει ό Άριστοτελης έν τοίς Πολιτικοίς "
«Την δέ μουσικήν πάντες φαμ.έν είναι των ήδίιτων
«καί ψ'.λήν ούσαν καί [λετά μελψδίας, . . . διό
καί είς τα; συνουσίας καί διαγωγάς εΰλόγως παρα-
λαμβάνουσιν αυτήν ώς δυναμίνην εύφραίνειν, ώστε
καί εντεύθεν ΰπολάβοι αν τις παιδεύεσθαι. δεϊν αυ¬
τήν τους νεωτέρους».
«Τής γάρ δ'·ά των πόνων λύπης ιατρεία τίς εστίν
ή μουσική».
Τρίτον τό ο^σμα, ώς σύνθετον έκ ποιήματος καί
μέλους, είνε έπαγωγότερον τής ψιλής ποιήσεως καί έ^φρά-
ζει την έν τω ποιήματι. περ'ε^ομ,ένην ιδέαν ζωηρότερον καί
έμφαντικώτερον. Τούτω/ ενε*α καί βαθύτιρον κινεϊ τας
ψυχάς των παίδων καί έπιτ-δειότερον έξεγείρε1- εν αύταΓς
τα δ'.άφορα συναισθήματα.
Ti
οίσμα πρός τοίς άλλοις έιτα-
γωγότερον δν, ώς ελ τοϋ έν αύτφ διπλοΰ καλοΰ, δύναται
va
επαναληφθή καί έπαναλαμβάνεται ιυλειστάκις χωρίς νά
έπιφερΐΓ) κόρον'κατα πάσαν δ' επανάληψιν ένσταλάζε1. απλώς
«ν τί( ψυχΐί των άδόντων καί μόριον τής έν αύτφ περιεχο-
μένη: ίοέας. Άλλά πρός τούτοί,ς τό οίσμα άδόμ.ενον έν χο-
ρφ, έξαγγελλόμενον τουτέστΐν άρμονικώς καί συμφώνως ώς
εμπνευσις καί πεποίθησις ούχι ενός άτόμου μόνον άλλά πολ-
λών όμοϋ, συναρπάζε'. τάς ψυχάς των παίδων απάσας όμοϋ
καί στροβιλίζει καί μ:τεωρίζει αύτάς (Λίτά δυνάμεως άκατα-
γωνίστου έντός τού κ,όσμου των συναισθημάτων,ούτως ώστε
va
τρέφωντα1. μέν έν αυτοίς,νά αΐσθάνωνται δέ εαυτάς οίονεί
αοελφάς. 'Ιδού πώς την έ» τής τοιαύτης παιδεύσεως έγγι-
γνομένην τοίς παισίν ωφέλειαν περιγράφει ό πολύς Στα-
γειρίτης :
«Έστι δ' όμ,οιώματα μάλιστα παρα τάς άληθι.
- 95 —
νάς φύσει; έν τας ρ"υθμοϊς καί τοίς μέλεσιν ορ-
γής καί πραότητος, ετι δ ' άνδρείας καί σωφρο¬
σύνη; καί πάντων των έναντίων τούτοις καί
των άλλων ήθικών, δηλον δ* έκ των έργων με-
ταβάλλομεν γάρ την ψυχήν α*ροώμ.ενοι τοιού¬
των, ό ο' έν τοίς όμοίοι; έθισμός τοϋ >υπ^ϊσθαι
καί γαίρίΐν έγγύς έστι τω πρός την αλήθειαν
τον αυτόν εχειν τρόπον. ... έκ μέν ούν τούτων
φανερόν δτι δύναται ποίον τι το τής ψυχής
ηθο;
"h
μουσική π?ρϊσ)«υ:ζειν, εί δέ τουτο δύ¬
ναται ποιεΐν, δήλον ό'τι προσακτέον καί πα'.δευ-
τεον έν
aùrr]
τού: νέους».
Άλλα καί συμπληρωματική /.αί ΰποβοηθητική ιτολλών
αλλων μαθημάτων καί σχολε'.ακών άναγκών είνε ή Ώδι*ή.
Δια των θρησκευτ.κών υμνων λ. χ. έδραιοϋνται μέν καί
έγγαράσσονται βαθότερον τα έν τω θρησκευτικω μαθήματι
οιδασκόρνα, κατανυκτικώτεραι δέ καί έπ-.βλητικώτίραι.
καθίστανται αί έν τφ σχολείω «ροσευχαί- ωσαύτως διά
των έμβατηρίων καί πατριωτ'./.ών ^χσμάτων ζωογονοΰνται
καί φαιδρύνονταΐ αί γυμναστικαί άτκήιεις, παιδιαί καί
έκδρομαί. Δέν μενουσι δέ άμέτοχΐι ωφελείας τ ό" τε φυβιο-
γοαφικον μάθημα,τών πρός την φύσιν άσμάτων ίκανών καί έ-
ΙΓ-Ίτηδείων οντων νά ένσταλάζωσιν είς τοϋς παΐδας την πρός
αύτην αγάπην, καί ή άπαγγελία έν τψ γ>.ωσσ-.κψ μαθή-
ματι των φωνητικών όργάνων καθισταμέ'νων δ
-.à
τής 'Ωδι-
κης ίσχυροτέρων καί έπιτηδειοτέρων πρός την προφοράν.
Πολλαπλή λοιπόν είνε ή διά τής Ώδικής έγγιγνομίνη
τβΐς μαθηταΐς ωφελεία. Εξετάσωμεν νϋν^ τί έκ τής "Ωδι-
κής καί πώς πρέπει νά διδάσκηται αυτή όπως επιτύχη τόν
«κόπον αυτής.
Περιεχόμενον και
notôv
των αομάτων.
Πρώτον τα όμματα δέον νά είνε περιεχομένου θρηοκιυ-
ί'ί-
JW"
«Hi
— 96 _
τικοϋ, πατριωτικόν, ήοικοϋ, φυσικοΰ, ίστοριχ.οΰ εκ τοϋ έθνι-
κοΰ ημών βίου, να εινι δέ πρός τούτοις άπλα μέν καί ευ-
ληπτα την τε ποίησιν καί τό μέλος, άλλ ' άληθοϋς ποιη-
τικής καί μουσικής εμπνεύσεως. Μακράν λοιπόν των άνου-
σίων κ,αί πεζών στιχουργημάτων των έπίτγ)δες υπο ϊχολαστι-
κών καί άμούσων διά τους παίδας κατασκευαζομένου. Καί
ενταύθα ΐφαρμόζεται τα γνωστόν 2τι τα έςαιρέτω; καλόν
είνε μ,όλι; επαρκές διά τούς παΓδας.
Κατα τα ανωτέρω
césv
νά τυγχάνωσι πολλης καλλιερ-
γείας τα οημώίη καί έκκ7ησ'.αστικα ασματα, έκ τούτων
οέ ΐ&ίως τα γνησ'ως εθνικα καί μή νενοθευμένα μετά τής
ανατολικώς μουσικης. Διότι δυστυχώς ώς έκ των ίστορικών
ιτεριπετειών τοϋ εθνους ήμ,ών πολλά τα όθνεΐα παρεισε-
φρησαν εις τε την οημώδη καί έ/.κλησιαιΐτι/.γιν ημών μου¬
σικήν, Ιτι πλείονα δέ μουσικ» έξαμβλώματα, ώ; έκ τής
τελείας παραμ,ελήσε^ις τής μουσικής τέχνης καί τής έγκατα-
λείψΐως αυτής είς άνθρώπΐυς άμούσους καί άποχειροβιώτους.
'Ενταύθα έγείρεται. τό ζήτημα έο-ν πρέπει νά οιοάσκη-
ται ή πολυφωνία έν τοίς οημοτικοΐς σχολείοις. Βεβαίως
ουδερ.ία άμφιβολία δύναται νά υπάρξη, ότι. ή πολυφωνία
είνε στοιχείον τής μουσ'.κή-, λίαν άρεστόν είς τ:ί»ς παΐεας
καί λίαν συντε) εστικέν είς την μουσικήν μόρφωσιν αυτών
γνωστόν είνε ό'μως έ-ίσης, ότι ή άμεμπτος καί ή ανευ
παραφωνιών έκτέλεσ'.ς τής πολυφωνίας εΐνϊ έκ των δυσκο-
λωτάτων δ1' αύτούς" διό πρέπει νά προβαίνϊ) τις μ=τα
πολλής περισκέψεως καί βραούτητος είς την εισαγωγήν
αυτής εν τφ δημ. ιτχολείψ. Έν ταίς δύο πρώται: τάξεσι
νομίζομεν ότι πρέπει νά οιδάτκωνται μόνον μονόφωνα
ο;σματα, έν τ^ τρίτ^ καί τετάρτι^ τάξει δύνανται νά είσα-
χθώσι δίφωνα, μόνον δέ έν ταίς δύο τελευταίας τάξεσι
va
διδάσκωνται τρίφωνα. Έννοΰται ότι ή διοασκαλία των
πολυφώνων άσμάτων δ'.ευκολύνεται μεγάλως διά τής πα-
ρασΎΐμ,αντικής, ήτις δύναται Ααί πρίπει νά διοάβκηται άπ»
— 97 —
τής τετάρτης τάςεως τού δημοτικοΰ. Διά ταύτης οί ~α?-
δε; ού μόνον ευκολώτερον θά έκμανθάνωσι τα ασμ,ατα, άλλά
καί ανα/υτ!κώ; καί έν επιγνώβει, θά έχωσι 8έ έν ταύτη
καί έφόδιον πολύτιμον διά την περαιτέρω κοα έκτό; τ;ΰ
δημοτικοϋ σχολείου μουσικήν μόρφωσιν αυτών.
Τε^νικίι εκτέλεσις των αίίιιάτων.
Δεύτερον : πρός επίτευξιν τοΰ υπο τής 'Ωδικής έπιδιω-
κομένου σκοποϋ »νάγκη να διδάσκωντα'. τα όμματα όσον
ενεστι τ5χνικ.ώτ£ρον. Συνίσταται οέ ή τεχνική εκτέλεσις
αυτών εν τώ οημοτικω σχολείω πρώτον : είς την νπο
γλωοοικήν, ποιιμικψ καί Ιστορικήν άποψιν βαθείαν κατα-
νόηαιν των ποιημάτων, οεύτερον : είς την δρΰήν προφο¬
ράν καϊ απαγγελίαν αυτών, τρίτον : εις την δια φωνης
ψναικής, καϋαρδς
y.ai
ζωηράς ώδην των μελών, τέταρτον :
είς την ακριβη τήρηαιν τοΰ ρνΰμον καί πως καί της δν-
ναμικής, πίμπτον : εις την μετα ψνχικον πάϋονς ώδην
των ααμάτων.
Ούτω καί μόνον ούτως αδόμενα τα άσματα καί ιδίως
τα πατρΕγονικά ημών πολυτιμότατα κειμήλια, δημώδη
κάς έκκλησιαστικά, δύνανται νά συγκινήσωσι μέν κχί νά
έζευγενίιωσ!. την τρυφεράν καρδίαν των νίων, νά έ;υψώ-
σωσι δέ τό πνεΰμα αυτών εί: τό θίΐον καί νά έμβάλωσ-.'ν
είς αύτους αίσθήματα έλληνο-ρεπή καί πατριωτικά. Ά-
περγάζονται δέ παν τουναντίον αδόμενα κατά την άτε-
χνοτάττ,ν μέθοδον των πλείστων παρ' ημίν ίερςψαλτών.
Ούτοι διά των άξέστων καί άγροίχων καί έρρίνων καί
i-
χοκο'.μιστ.χών καί κτιτι»ωδών, ούτως ειπείν, άνάρθ:ων φω-
νών αυτών, πάσης έννοίας καί παντός αίιθήαατο; κενών,
άποβαρβαροϋσι ρ.έν τελεον τό μουθΊκόν αιοθηΐΛα των άκρο-
ατών, ά-:κοψ.ίζου(;'. δέ καί ϊίς λήθαργον έμβάλλουσ·. τό
πνεϋμα αυτών, άντί οέ ά-ολεπτύνσίω: καί ρ-ΐρφώσίως κ,α—
— 98 —
ταπνίγουσι καί έκ,ρ'.ζοϋσι πάσας τας εν ταίς καρδία'.ς αυτών
εύγενίΐς όρμάο
Μεγίστης όθεν ωφελείας πρόξενοι θά άποβώσιν εί; το
ημέτερον εθνος οί δημοδιδασκάλου έκεΐνο'., οΐτινες θά φι-
λοτιμηθώσ1. νά διοάξωσι πλήν των άλλων άσμάτων κ,αί τα
έκχ,λησιαστικ,ά' καί δν,μώδη ίμών το'.αΰτα τεχνικώς καί ώς
ανωτέρω έν
oXivctç
υπεδείχθη. Διότι ούτω ού μόνον τούς
μαθητάς αυτών θά ώφελήσωσιν, άλλά κ.αΙ τον ώς έκ τής
άτέχνου εκτελέσεως επ'.κρίμάμενον κίνουνον της απωλείας
τοΰ έθνικ,οΰ ημών [Λ&υσιχ.οϋ πλούτου θά άποσοβιόο-ωσ'.ν.
Έκ των ανωτέρω έδιίχθη ότι τό μ,άθημα τής 'Ωδικής
μόνον τεχνικώς διδασ/.ό(λενον δύναται νά έττιχύχτι τόν ύ-
■ψηλόν αυτού καί έξευγενι.στ'.κόν σκοπόν, άλλως βλαπτικον
μάλλον καί έκχυδαϊστικον καθίσταται. Εξετάσωμεν νυν
όποϊα μουσικά 7Γροσόντα - όφηλει νά εχτι ό δημοδιοάσκα^ος,
Τνα δυνηθτ] τεγνικώς τό μάθημα τουτο νά δι,δάζγ; έν τω
•δημοτ'κψ σχολείω.
Πρώτιστον καί άπαροίτητον προσόν πρός τουτο είνε ή
ξπιτηδειότης αύτοΰ εί; τό τετράχορδον. Πρέ—εί νά ε'.νε εις
β ώ ίζ υ θ ί
η ρχρ ρ
βέσιν, ώστε νά παίζτ, επ' αυτού έμ|.ΐλώς, ρυθμικώς καί εκ.
τοϋ προχείρου τούλαχ'.στον πάσας τας με7νψδίας τας δια το
Οημοτικόν σχολείον προωρισμένας καί τάς άναλόγους ταύταις.
Δια τζϋ τετραχόρδου, ούτινος οί τόνο'. συνδεόμενοι ομαλω;
πρός αλλήλους καί έχοντες πολυ τό λιγΰ καί έ/.φραστ'κόν
—ροσομοιάζϊυτι πολύ την φωνήν τοΰ άνθρώπου,δύναται ό δη-
δ δδ ί
φ ρ
^ νά δ'.δάςιρ επιτυχώς την *Ωδι/.ήν έν πάσαις ταίς
—ερ'.στάσεσιν, είτε έστερημένο: ό ΐδιος παντελώς φωνής, είτε
Ιχων αύτην κεκ[Ληκυϊαν καί έςησθϊντπμ,ένην ώς 6» τοΰ εογου
τού καί αλλων παντοδαπών αίτίων. "Άνευ δμ,ως τοΰ οργα-
■νου τούτου—καί. επί τίί υποθε'σει ότι ?χει τοσαύτην μουβικήν
μόρφωσιν, ώστε νά δύναται νά δ'δάξγ) [/.έ μόνην την φωνήν
τού— καθίσταται αδύνατον είς αυτόν νά συνεχίση επί μα¬
κρόν καί τακτικώς τό έ*ργον τού, ατε τής φωνή; έλλειπού-
- 99 —
■sffi
συχνότατα. ένεκα των κ,όπων καί των καιριχών μΐταβο-
Τ,ών. Άλλά πλήν τούτον τό τετράχορδον είνε απαραίτητον
χαί δια την έν γένει μουσικήν μόρφωσιν των οημοδιδασκ,ά-
7ων. Τουτο όξύνει την χκοήν, άναπτύσσει τό αίηθημα τού
τόνου χ.αί τού ρ'υθμοϋ καί έθιζη είς την καλήν μουσικήν ά-
παγγελίαν. Άνευ αυτού
ce
καί διά μόνης τή; διδασκαλίας
τής Ώδ'.κ,ή; έν τοίς διδασ/.αλείοι; είνε αδύνατον τα απο¬
κτήση ό δ'.οασκαλιστής τοιαύτας καί τοσαύτα; μουσικάς
γνώσις, ώστε νά δ'.δάξτι βραδύτερον την 'Ωδικήν επιτυχώς
«ν τοίς δγιμΐτ'.κ-οΐ; σχολειό·.;.
Δεύτερον προσόν των δημοδιδασκάλου πρός την τελικήν
-διδασκαλίαν τού μαθήματο; τή; 'Ωδι»ή; είνε ή δ'.ά μακράς
άσχήσίως έν τοΐ; διδασκαλείω; κτϊΐθεΐσα έπ·.τ7)δειότης τού
αδειν, ή τεχνη αυτών είς τό νά άναπτύσσωσ-. τάς πα-δικάς
>φωνα; καί ή υπ ' αυτών άπόκτησ'ς έν τοίς διδασκαλείον έ-
αατόν τούλϊΧ'.στον μονοφώνων καί πολυφώνων αισμάτων.
Δια τούτων των μ,ουσικών ποοσόντων θά είνε εί; θέσιν
οί δ/μοδιδάσκαλο'. νά άναπτύσσωσ'. μέν βαθμΐαίω; τάς φωνάς
των παίδων καί τό μουσικόν αίσθημα αυτών, νά δ'δάσκωσι
δέ εκάστοτε τό άρμόζον εις έκάοττ,ν τάξιν άσμα μεθ'ίκανής
έπ'.τυγίας. Έν τοιαύτη δέ π£ρ'.πτώσε·. καί πάντων των άλλων
■«χολειακών παραγόντων συντελούντων θά εχγ) ό διδάσκαλος
την ύψίστην ηθικήν απόλαυσιν νά βλέπΐ(ΐ τού; φ'.λους αυτού
|Λαθ/,τά; ήμέρους, προσγινεΐς, γλυκείς, φιλαλλήλου;, γεναιο-
ιΐίύγου;, ένθουσιώδει;, ρέποντα; προ; τό καλόν καί τό άγα-
τ)όν καί π>ήρεις φα-δρότητος κα'ι εύθυμίας'εις δέ το
J;
ξένους θ«
έαποι.ΐί τό σ/ολεΐον αυτοϋ οίαν εύφροσυνον έντύπωσ-.ν έμποιεΐ
δ'άσο; 'χλοερον, καταρρυτον κα·. πλήρι; ζωηρών, φαιδρών,άει-
*ινήτων, γλαφυρών /.αί λιγυφθόγγων πτηνών έν έποχή εαρος.
Δυστυχώ; τό γε νυν ή τεχνική διδασκαλία τής 'ϋδ'.κής έν
τοΐ; δηαοτ'.κοΐς σχολείοι; είνε άνέφ·.κτος Ενεκα τής άνΕπαρ*οΰς
•μ,ουσι/,η; μορφώσεως των ήμετέρων δημοδιδασκάλου. Είνε όϊ
«νεπαρκή; »αί άτελή; ή μουιική ρ.έρφωσ·.ς αυτών, μΐθ ' όλον
— 100
ί " ϊ «■
' Ιΐί
τέν ζήλον κ«ί την προθυμίαν αυτών, τέ μέν ένεκα ελλεί¬
ψεως μουσ'.κοδ'δα,σκάλων ικανών καί εχόντων έπίγνωσιν τού
ύψηλού αυτών Ιργου,τό δέ ώς έκ τού πλημμελβϋς οργανισμόν
των διδασκαλείον*. Νομίζομεν ότι ή είς αύτά φοίτησις Ιπρε-
πε νά είνε τετραετής άντί τριετοϋς. Τ ό τοιούτον ού μόνον
θά έπήρκει εις ικανήν των δ'δασχ,αλ'.στών μουσικήν μόρφωσιν,
συντελουμένην διά της διδασκαλίας τοϋ τετραχόρδου
cal
τής
"Ωδικήί^ άλλά καί άλ)ως θά καθίστα την μόρφωσιν αυτών
πληρεστέραν καί εύρυτέραν. Διότι, τετραετοϋς ουσης τής φοι-
τήσεως, θά ήτο δυνατόν ν» διδαχθίί κάλλιστα έν αυτοίς καί
ή γερμανΐ
/Oj
γλώσσαί Δια ταύτης δέ καί έλληνομαθέβτεροι —
βαθεΐα έλληνομάθεια φαίνεται ημίν σχεδον άδύνατο: άνευ τής
βοηθ:ίας της γερμανικης γλώσσης— θά καθέσταντο οί διδα—
σκαλισταί, θά εϊν/ον δέ καί πηγήν ανεξάντλητον πα'.δαγωγι-
κής σοφίας καθ ' όλον αυτών τό μακρον στάδιον καί δέν θά
έστεροϋντο, ώς συμβαίνίΐ νυν, των στοιχειωδεστέρων παι-
δαγωγικων βοηθημάτων διά το Ιργον αυτών.
Έπίαης φαίνεται ημίν άντικρυς πρός
côv
ειδικόν σκοπόν
των διδασκαλείων βαίνουσα ή διάταξις, καθ ' ην επιτρέπεται
ή εΐσαγωγή μαθητών είς την δευτέραν τάξιν τοϋ διδασκα¬
λείον. Τό άτοπον καί έπιβλαβές τ?ις διατάξεως ταύτης ώ;
καί τής αλλης, καθ' ψ τό μάθημα τοϋ τετραχόρδου κατέ¬
στη πρό τίνων έτών πρΐαιρετ'.κόν, είνε τόσον καταφανές εις
πάντας, ωστε πας περί τούτου Ιπεξηγηματικός λόγος φα1'-
νεται ημίν περιττός. Ευχόμεθα μόνον έν τέλει όπως ώς
τάχιστα ευρεθή φιλότιμος καί φι'λοπρόοδος ύπουργός, όστις
νά άρβ μέν τα άτοπα ταυτα, νά καταστήστ) δέ τετραετή
την εις τα διδασκαλεΐα φοίτησιν καί νά φροντίση πΐρί έζϊυ-
ρέσεως ικανών μ.ουσικοδιδασ/.ά/ων έν τοΐς δ'.δασκαλείοΐί· Διά
των μέτρων τούτων, Ιχομ,εν την πεποίθησιν, θά ανύψωσις την
ήοη πολλά ύπι.βχνουμένην δημοτικήν παίδευσιν είς σημειον-
ΐϊερίβλεπτον.
Λάζαρος Κίτσος
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΔΑΣΚΑΛΚΙΩΝ
Ώς το ετος 1818 ΰπηρςε σταθμός σπουδαΐο; προόδου
εν τί?, σταδιοδρομία τοϋ ήμετέ^ου εθνους δια της ιδρύσεως
Διδασχαλείου έν Αθήναις, ούτω καΐ το ετος 1892 υπήρξε
ίεύτερο; τοιούτος έπίσης σπς,υδαΐος δια τής ιδρύσεως των
Υποδ'.δασκαλείων εν τω Κράτει, άνευ των οποίων μέγα
μέρο; κα'ι ιδία των λαϊκών έκείνων τάξεων, παρ' αίς υ¬
πήρχεν ή μάλλον έπιταχτι.κή ανάγκη ΰγι·στέρχς χ.αί αρ-
τιωτέρας παιδεύσεως, θά έστερεΓτο των αγαθών των προσ-
δοκωμένων δια τή: (Αεταρρυθμίτεω; τοϋ παρ ' ήμΤν έπικρα-
τοΰντος μέχρι τοϋ χρόνου εκίίνου νοσηροϋ έκ,παι&ευτ'.κοϋ
συστήματος. Καί όντως δ'.ά τής ίδρύσε«ς των Δ'.δασκα-
λείων αύςηθέντων έντός τετραετία; εις τέσσαρα ετέθησαν
έδραΐα'. βάσεις, δι' ών θάττον ή βραδύτερον θά έξησφαλί-
ζετο ή έν πυκνοΐς όπωσδήτεοτε συνΐ'.κισμοΓς κατφκημένη
χώρα δια δημοδιδασκ,άλων αρτίαν εχόντων μόρφωσιν καί
ίκ,ανών πρό: εκπλήρωσιν τϋς ϋψηλή: αυτών άπ;στ;)ής.
Άλλ ' οί άγροτικοί πληθυσμοΐ οί κατα κώμας καί χωρία
β-.οϋντε;, οί πληθυσμΐί τοϋτ ' εττι έκεΐνοι, οΐτινις άπ:τέ-
λουν /.αί απετέλουν δχι μικρόν μερος τοΰ ημέτερον Κρά-
τους, εμενον καί αύθις υπό την άνηεή μίβτιγα των γραα-
{λατοδ'.δασχ,άλων. Καί ναί μίν ό π£ρΙ Δ'.δασκαλείων νόμος
αφινε νά ΰπονοηθί) δτι εν άπωτερφ μέλλοντι ήθελον ταυτα
έφοδ'άση »αί τάς μικρά; κοινότητας δια των προσηκόντων
οημοδιδασκάλων, αλλα τέ μελλεν τουτο ήτο τόσον μακράν
καί τα οϊκονομ'.κα τή; χώρας εύρίσ/ΐςντο /.αί ευρίσκονται ετι
είς τοιαύτην κατάστασιν, ώστ£ ουδέ σήμερον άκόμη, ουτε τί
Δ'.δασ.ίαλίΐα μετα εΪΑθσιπινταετή σχεδέν λειτουργίαν ηδυ¬
νήθησαν νά ιταράσχωσ'.ν έπαρκή αριθμόν δημοδιδασκάλων
— 102 _
πρός κανονικήν λειτουργίαν των ανεγνωρισμένου δνιμοτ.
σχολείων, ουτε ή «κονομική τής χώρας κατάστασις έ—-
τρεπει τουτο. Πολλάκις μ.ί/ 'ττα τοσαύττ, γραμματοδιδα-
σκαλικ,ή έπ'ίρομή υπήρξεν έ'νίκεν ελλείψεως 2/,ι/.οδι£»σκά-
λων, ώστε τα πλείστα δτ-μοτ' ά σγολεϊα κατελήφθησαν
υπο γραρμοιτοδιδασκάλων, οπ=ρ ηνάγκασε τό αρμόδιον -Υ¬
πουργείον όπως εκδώση επ-ννεθνμμένως αυστηράς έγκυ-
κλίους διατΐγάζ πρός τους εΛασταχοΰ τοϋ Κράτους Νομάρ¬
χας προ: περιορισμόν τοΰ κα/.ου.
Τααύττ) ήτο ή κατάστασις
ors
τφ 1892 ψηφίζίται ό
περί Ύποο'.οασκαλείων νόμος, έ/,πονηθε'ις υπο τού εΐση·τι-
σαμένου την γνώμ,ην ταύτην ίκαταπονγιτου καί π=ρί τα παΐ-
δαγωγικα έντρ'.βεστάτου άνορος /.. Χ. Παπομάρκου. Άλλ *
ώ;
é
θ-σμος ούτος εύρε προ της ψηφίσεως σφοδροτάτην αν¬
τίστασιν, οΰτω καΐ μετά την ψήφισιν. Έξεγείρεται σύμ¬
πας ό παρ' ημίν παιοαγωγ'κος Λαί οιοασκο'λικ.ές κόσμος
πρωτοιτατοϋντος τοΰ άρτισυ·7το τ:υ τότε συν&έ/ΐμ,ου των
Ελλήνων Δημοδιδασκάλου, όπως παρακωλύσγ) τή-/ έφοτρ-
μογήν αΰτοϋ. Άλλ' ίδη ομτο; ό σοφο; άνήρ, παρ' φ ίίχε
σχηματ'.ιοή ακράδαντος πεποίθί'ϊ'ς, ότι έξσιρετικώ; ή Ελ¬
λάς έϊχε μργίστην ανάγκην τον νόμον τούτον, όστις εξαιρε-
κιχώς εΐπερ τις κα.1 αλλος ι?« ώφέί,ει τα μέγιστα τό εΰνος
ημών, στερρώς άντεχόμενο; ι,ς έθνοσωτηρίου ταύτη:
Î-
δέα; τού, μΟΜθς σχεοον κ^θ' ο)ών παλϊίων κατο'ίρθοισΐ νά
ύπερισχύσίί των άντιδράσεων κσι ούτως ίορ.θησαν τω 1893
τα ες πρώ-α Ύποδιδασκαλεΐα εν Κοντοβαζαίνιτ), Πανίτζτι,
Δαδίφ, Βελ = στίνφ, Ναυπίχ,τω /αί Λευκάδ:. 'Οφείλομεν'
δέ νά όαο) ογήσωμΐν ότι κ?Ί οί =ξεγερ(έντες κατά των 'Υ—
ποδιδασκαλείων οέν προήχθηιιζν είς τούτο εκ των συν/,θων
παρ' ημίν σκοπών, άλλ εί -σφαλμΐνων ύπολογ.σμών^
φρονούντες ότι συν τω χρόνω
6ôt
ηδύνατο τέ Κράτο: νά.
αποκτήση
ix.
των Διδασκαλί'.ων έπαρκεϊς δημοδιδασκάλου
καί ή οΐκονομική αύτοϋ κατάσταιις θά έπέτρϊττεν έν έγγυ-
— 103 —
τάτψ χρόνω νά —
c
/ράτχτ) καί είς τα χω:ία τοιούτους, ότε
ούδεμία διχογνωμία ηδύνατο νά χωρήσγι, 2τι ούτοι θά
ήσαν πολυ ώφελιμώτεροι των έκ των Ύποδ'.δασκαλείων, ό¬
σον δήποτε καί αν έπετύγχανον ταυτα. Άλλά καί εν¬
ταύθα φαίνεται πόβον οςυδερκέετερος τούτων υπήρξεν ό
συλλαβών την φαε'.νήν ιδέαν της ιδρύσεως των Ύποδ'δα-
σχ.αλείων, αφ' ου καί σήμερον Ιτι, μετά πάροδον μ'.ας
δλη; δεκαιτίας, ού μόνον έπαρκεΐς δημοδιδασκάλου; διά
τα ήδη δημοτ. σχΐλΰα δέν εχομεν, άλλ» καί ή χώρα ευ¬
ρίσκεται είς μϊίζονας η τότε οικονομικάς δυσχερείας. Ή
λειτουργία τούτων ήρξατο υπό τούς οϊσιωτέρου; οίωνΐυς
τή; υπηρεσίας, ήτις κατέβαλεν είιγενεΐς φροντίδας δ'.ά την
εκλογήν τού καταλλήλου προσωπικού δ-ω; έζασφαλίσττ, την
επιτυχίαν των. Ώς έκ τού έγ=ρθίντο; ό'μως θορύβου κατ'
αυτώ/ καί τής δημιουργηθείσης εντεύθεν άβεβαιότητο: «ερΐ
τής τύχη; των έκ τούτων ίςελΕυτομενων γραμματ'.ιτών,
παρατηρεΓται άπροθυμία τις ττερί την χροσέλίυσ'.ν είς αύτά
νέων. Έν τούτοις έλειτΐύργησαν επί τρία ετη, εν
et
μά-
λκττα, τό τής Κο·»τοβαζαί·νης, καί τέταρτον, μιθ' δ εκλεί¬
σθησαν παθόντα έξ ατροφίας, ώ; μή κατο:θώσαντος ουδε¬
νός νά συμτΓληρώστι τόν ελάχιστον
opev
των 15 μαθητών,
αφ' ου παρέσχον
uavèv
αριθμόν γραμματιστών είς τό Κρά-
τος καί πλείσται των κωμών άπίκττ,σαν όπωσδήποτε ίχ,α-
νούς διδασκάλους καί αΣίους τίς αποστόλη; των, άντΐ των
αποτυφλούντων τα τέκνα τοΰ λαοΰ γρομματοο'.οασκάλων.
Τα πράγματα δέν έβράδυναν νά δικαιώσωσι τάς πρ:σδο-
χίας των ίδρυιτάντων τα Ύποδιδασκαλεΐα, οιότι έντο; βρα¬
χυτάτου χρον.κοΰ διασ-Γήματο; κατώρθωσ»ν οί άπόφοιτοι
τούτων δια της φιλοτίμου εργασίας των, ώς άλλοτε οί
δημοδιδασκάλου νά έπισΰρωσι την εκτίμηΐ'.ν της κοινω-
νία; /.αί τή; πολιτείας.
Οί γραμματισταί στεροϋνται ττϊς ευρείας μορφώσεως των
οιτμοδιδασκάλων καί άπολείπονται πολΰ της έγχ,υκλϊπαι-
- 104 -
δικής άναπτύξεως τούτων κατέχοντες ομ,ως καί ούτοι κα¬
λώς τού{ τρόπους τής δ'δασκ-αλίας καί καταλλήλως ασκν)-
θέντες είς αύτούς δύνανται έκεΐνα, τα όποϊα γνωρίζουσα,
ασφαλώς καί λίαν έπωφελώς να μεταδίοωσιν είς τούς τρο-
φίμους αυτών. Έμπεφορημένοι δέ ένθεου, ζήλου, δν μ.ετα-
δίδουσιν αυτοίς τα Ύποδιδασχ.αλεϊα, καί «αφή έπίγνω'πν
Ιχοντες τής ΰψηλής των αποστολάς είνε άφωσιωμένοι εί:
τό έπάγγελμά των —
epl
ενός μόνον φρ2ντίζοντ6.ς, πώς να
φανώσιν όσον οίον τε ωφέλιμον είς τούς μικρους παΐδας,
οος ένεπιστεύθη αυτοίς ή πατρίς. Πρός τούτο'.; δέ μ,ή πε-
ρισπώμενοι άιτο άλλοτρίας τού έπαγγελματός των βλέψεις
μένουσι λίαν εΰχαρ'σττ,μένοι έν τφ ταπε'.νψ κύκλφ τής
ενεργεια;, ένθα Ιταξεν αύτους ή πολιτεία, καί αισθάνον-
ται εαυτούς εύτυχεΐς, δταν βλέπωιτι. την εργασίαν των α-
ναγνωριζΐμένην υπό των προϊσταμένων των καί των ϊ_ω~
ρί,κών μεθ' ών βιοΰσι. Τοιοΰτο·. δ' όντες εδείχθησαν πολλψ
ΰπέρτερβι των παλαιών δημΐδιδασκ,άλων των υπό των δύο έπι-
τροπεκον αναγνωριΐθέντων καί έν πολλοϊς ηύδοκίμησαν μάλ¬
λον πολλών νίων. Οί χωρικοί είνε κατενθουσια5μένοι εκ
τής εργασίας τούτων καί οί έκασταχΐΰ επιθεωρηταί τής
δημοτ. εκπαιδεύσεω; εν ταίς εκθέσεσιν αυτών ποιοΰνται
εύφημοτάτην [/.νείαν περί αυτών. Τα 'Υποδ'.δαΐϊκαλεϊα έπο-
μένως επέτυχον τοΰ σκοποϋ των καί παρά τούς φόβους τώκ
άντιφρονούντων άπέοτισαν Έϋνικα ΐδρύματα «εκ των ώ-
φελψωτάτων και εύεργετιχωτάτωτ» ώ; εΐχε προείπει ό κ.
Παπαμάρκου.
Τα άποτΐλέσματα ταυτα έχων πρό οφθβλμών πρό τρ'.ε-
τίας ό τότε 'ΐπουργόί ττ,ς Παιδιίας κ. Άθ. Εύταζ'.ας,
είσηγουμένου τοΰ Γεν.κοΰ έπιθΐωρητοϋ τής δημοτικάς εκπαι-
δεύσεως κ. Φ·.λ. Γεωργαντά, άνίδρυσε ταυτα( είς
â
συρρέ-
ουσιν ήδη κατ' ετο; ϋπερδιπλάσ'.οι τοϋ άπα'.τουμένου αριθ—
μοϋ πρός εισαγωγήν. 'Αρκετόν κέρδο; καί τουτο εν σχε-
βει πρός την -ρογενεστέραν εποχήν. Παρέχεται έν τούτοις
— 105 —
ή γλυκερά ελπίς μέ την αθρόαν προσέλευσιν ήδη πολλών φι-
λοτίμων νέων είς τα Ύποδ'.δασκαλεϊα όπως έντός ολίγων έτών
ού μόνον άντικατασταθώσι πάντες οί γραμματοδιδάσκαλος
δια γραμμ,ατιστών, αλλά καί α', πολυανθρωποτέρας των κω¬
μών των στερουμένων ήδη δ'.δασκάλων άποκτήσωσι τΐιού-
τους καί ούτως απόλαυσις καί 6 λαος τούτων των ζωογό-
νων άκ,τίνων τής Παιδείας.
θά ήσαν πολυ άδρότερα τί άγαθά άποτελέσματα των
παρατηρτιθέντων, αν ή λε'.τουργία των Ύποδιόασκαλείων
δέν προσεκοπτε κατά τίνων ουσιωοών έλλείψεων, αΐτινίς έζε-
δηλώθησαν έν τί) Ιοαρμογΐί.
Καί έν πρώτοις ή καθορ'.ζομένη υπο τοϋ προγράμματος
οιδακτέα υλη είνε ουσανάλογος καί λίαν π·πυκνωμένη δ'.ά
το βραχύ χρονικ,ον διάστηαα,οπερ έχουσι νά διαθέσωσι πρός
τουτο τα Ύποδιδασιιαλεϊα. Άγωνίζονται ο ' ώ; εκ, τούτου
καί μαθηταί καί διδάσκαλοι κατ αυτής, όντες ΰποχρεω-
{Λένο·. δ,τε Διευθυντή; καί ό διοάσκαλος νά έργάζωνται. καθ'
εκάστην 5 ώρας, μάλ'.στα δ' ό δ'.οάσκαλος, ώς Ιχει ή
διάταξις τοΰ ώρολογίου προγράμματος, καί επί 7 ώρας καθ'
εκάστην, οί δέ μαθηταί πάντοτε 7 ώρας, ώστε ουτε είς
τούς διδάσκοντας μένε1. έπαρκής χρόνος πρός παρασκευήν,
ουτε είς τού: μαθητάς αταπονουμένους καί έζαντλουμένςυς
έκ των πΐλυώρων παραδόσεων.
Α'ύττι είνε ή ούσιωοεστάτη των έλλείψεων. Πρός θεραπείαν
δ' αυτής τρία τινά ένοείκνυνται, ή νά ελαττωθή ή υλη, ή
νά προστεθί) καί άλλΐς διοάσκαλος, ή τελο; ν' αύςηθί) ό
γρόνος τΐίς φοιτήσεως. Περί ελαττώσεως τής δλης ΐΰτε λό-
γος πρέπει νά γείνη, δ-.ότι άντίκειται τουτο πρός αυτόν τόν
σκοπόν των Ύποδιδασκαλείων. Δια τής προσθήκης καί ϊλ-
λου διδασκάλου όντω; θά πϊριωρίζοντο αί πολλαί έργάσ'.ΐΑθ1.
ώραι των δ'.δασκόντων, θά Ιμενεν αυτοίς άρ/.ϊτος π:ό; προ¬
παρασκευήν χρόνος, ώστε νά μή καταπονώνται, καί θά ή-
ούνατο νά προστεθ?, κα'ι μί-α Ιτι ώρα καθ' εκάστην δια την
— 106 —
διδασκαλίαν τοϋ προτύπου" οΥλλά διά τού; μαθητάς τοΰ'Υπο-
διδασκαλείου ούδεμία άνακούφ'.σις 6α έπήρχετο,ατε των ώ:ών
τής δ'.δασκαλίας διαμενΐυσών των αυτών. "Οπως πότ'αν τ) θα
έπήρχετο 8μω; ίκανή θεραπεία. 'Ελαχίστη δ ' εΐ·»ε καί ή
άπαιτηθησομ,ένη πρός τουτο δαπάνη είς 12 —15 χιλ. δραχ.
ετησίως δι.' άπαντα τα Ύποδ'.δασκαλεΐα. Διά τής αυξή¬
σεως ομως τής φοιτήσίως έπέρχεται πλήρης θεραπεία καί
επιτυγχάνεται αρτιωτέρα ν) μόρφωσις των μαθ/τών.
Διότι ού μόνον ή διδασκαλίαν δέν θά ήτο βεβιασμένη ώς
σήμερον καί ή έργασία των τε διδασκόντων καί διδασκομέ-
νων τόσον επίηονος, ά7λα καί το τόσον σπουδαίον μάθημα.
των φυσικών, όπερ ελλείψει χρόνου ενει τε>εΐν αποκλει¬
σθή έκ τοΰ πρΐγράμματος, ηδύνατο νά πρΐστεθ^ καί, δπερ
βιτουδαιότατον, πΐρί τα τεχνικά μαθήματα θά εγίνοντο πο¬
λύ έπιτηδειότεροι οί μαθηταί. Αί δέ επί πτυχίω έζετάσεις.
νά ένεργώνται ανά πάν δεύτερον Ιτος κατά Μάϊον, ότε ενε-
?ια των προσεγγιζουσών έξετάσεων δ'.ακόπτουσι τα [Ααθήμα-
τα τα Διδασ#ιαλεί"α. Πρ;ς πρόληψιν τής απειλουμένης εντέυ¬
θεν άραιώσεως τοΰ άριθμίΰ των προσερχομεων είς τα Ύ-
πο&ιδασκαλεΐα, νά δοθτ) ώς άντισή/ΐωμα είς τοΰς πρωτοβαθ-
μίους γραμματιστάς τα δ'.καίωμα νά προσέρχωνται μετα τε-
τραετίαν αυτοδ'κα'ως εί: τα Διδασκαλεΐα κατατασσομενοι
είς την α', τάξιν αυτών, ^ καί μετα ευδοκίμους έξετάσε'.ς εί?
την β' .Είνε δέ αναμφισβήτητον, ότι
ci
τοιούτοι οΰτω προπο-
νηθέντες θά γείνωσΊ πολύ δοκιμώτεροι δτ,μοδιδάσ/.α'λοι η οί
έκ. της α' . τάξεως των γυμνασίων προερχόμενο1.. Ή ούτως
ή1 άλ>ως δε'ον νά επέλθη ή δυνατή θεραπεία.
Άλ>Υ] ούσιώδης έλλειψις νοΰ νόμου είνε ότι παρέχει τέ
δικαίωμα είς τ:ύς δημοδιδασκάλους μετά τριετη υπηρεσίαν
νά καταλαμβάνωσι την έδραν των Ύπίδ'δασ/.αλίίων. Άνάγ-
κη αυτή ν ' αυξηθή είς δεΛαετή μέν πρωτοβαθμίου δια τούΐ
διευθυντάς, ή πενταετή διευθυντού πλήρους δημοτ. σχολείου
^ καί απλώς διδασκά) ου προτύπου εκ των προσηρτημένων
myi
— 107 —
είς τα Διδασκαλείω, καθ' όσον ή διοίκησις ενός τόσον σπου-
δαίου ίδρύματος, οίον τό Ύποδ'.δασκαλεΐον,έκτός των γνώ-
σ«ω^ Ζχΐ'. ανάγκην καΐ πείρας ού σμικρας, είς πενταετή δέ
διά τούς λοιποϋς διδασκάλους. Τα 2έ τεχνικά μαθήμ,ατα
να διδάσκωνται ούχι υπο τού Διευθυντού,αλλά υπό τού τα-
κτικοΰ διδασκάλου τοϋ προτύπου γραμματείου, όστις συν ττ]
απαιτουμένη ΰπηρεσία νά κέκτηται καί ενδεδειγμένην ίκανό-
τητα περΐ τα τοιαϋτα, όπως δ'δάικωντα'. ταυτα προσηκόν¬
τως καί έν τφ προτύπω,οπιρ δέον νά παρουσιάζη παοαν την
δυνατήν τελειότητα εις τους μαθητάς
tcû
*Υποδιδασ·/.α/είου.
νΟχι σπα·.ιω; δέ συμβαίνει ώατί οί δ'.ευθύνΐντες τα .'Υπο-
διοασκαΐ,εΐα να άγωίΤ'.ν ηλικίαν 23, ένφ οί πλεΐστ:1. των
μαθητών πολυ τούτων ανωτέραν,
r,
νά δ'.ορίζωνται διευθυν¬
ταί τοιούτοι, οΐτινις ουδεμίαν ίκανότητα διο'.κτιτικήν έχου¬
σιν, ήτις μόνον διά μακράς πείρας κτατα·..
Έπί'ϊης δέον να περ'.οασθί; και ή κλίμα,ς των ήλικιών
των παρ;χουσών τα δ'καίωμα νά καταγράφηταί τι; εν τοίς
μαθηταΐς των Ύποδ'δασχ,αλείων, ήτις εχει επεκταθΐ) κατά
6 δλα; ήλ'.κίας επί τ;λέον ή είς τα Δ'.δασκαλεΐα, χατά 5
δηλ. πρός τα άνω καί μίαν πρός τα κάτω, ώστε συμβαίνε!.
νά παραχ.ίθηνται εν τοΓς έδωλίοις τ:ΰ Ύποοιοασκ. μείρακες
μετά τελείων ανδρών. "Ισως άλλοτε τό τής έχεκτάσδω; των
ήλικιών να εΐχε λόγον τινά, Τ|δη δμω; μέ την αθρόαν προ¬
σέλευσιν νέων εχόντων την προσήκουσαν ήλικ,ίαν έκλειπει
πας τοιούτος καί καλόν νά συνεκλείψ·Λ( /.αί τό Μωσαϊκόν,
όπερ παρουσιάζει ή τόση ποικιλία των ήλικιών έν τοίς Ύ-
ποδιδασ*αλείοις.
Πρός τούτοις καί ή θέσι; των γραμματιστών δέον νά προσ¬
ελκύση την νομοθετικόν μέριμναν τής Κυβεονήοεως, όπως
συμπεριληφθώσ'. καί ούτοι έν τφ πίρί συντάξεων νόμφ. Εί¬
νε όλως άδικον άνθρωποι,οΐτινες προσφέρουσιν ΰψίσττ,ν υπη¬
ρεσίαν είς τό Κράτος καί κατατρίβουσΐν είς αυτήν τα πολυ-
τιμότερα ετη τής ζωής των, νά μή δικ,α'.οΰνται εύτΐλοϋς πε-
— 108 -
ριθάλψ-ως, ήτι: ανεξαιρέτως παρε'χεται εις πάντας τοός λοι-
πούς ύπαλλήλους.
Και. τέλος νά καθορισθή ο' βαθμός των γραμματείων ώς
πρός τα άλλα τού κράτους σχολειό,
ôtOTi
ή επί τούτου σι-
ωπή τού νόμου έδωκεν αφορμήν είς διαφόρους έρμηνείας αύ-
θα'.ρέτους υπο των προΐστα|Αε'νων των έκαστΐκχοΰ Έλλ.
σχολείων, άλ>ων μέν οεχομένων είς εΐσιτηρίους έίετάσεις
τούς φέροντας απολυτήριον γραμματείου, 5λλων ο ' άξιούν-
των δπως έπικυρωθώσ-. ταύτα πρότΐρον υπο δημοδιδασκάλου.
Τ» Ύποδιδασκαλεΐα σκοποΰντα την μόρφωσιν διδασκάλων
τού »ατά κώμας βιοϋντος Έλλ. λαοϋ, όστι:, ώς καί αλ¬
λαχού είρηται, αποτελεί την κρηπΐδα της ιύ^μερίας τοϋ
Ιθνου:, άπεργάζονται τους μικροσκαπανεις τοός προωρισμέ-
νους νά αανοίίωσιν είς τόν λαόν την οδόν πρό: την εθνι¬
κήν πρόοδον καί άκμ,ήν. Συνεπικΐυροΰσι,ν είς τέ μέγα έργον
των Διδασκαλείον, δπω; τίθώτ-. στερεα καί άδ'.άσηστα τα
βεμέλια τοΰ οίκοδομήματος τοΰ έθν.κοϋ μ,ΐγαλείου Ώς τοι-
αυτ« δέον νά τύχωσι τής ένδελεχοϋς προσ:χή; καί μερίανης
των ΐθυνόντων τα τής χώρας, ινα άρθώσ'. πάσαι αί ΰττό των
πραγμάτων ένδε'.κνυόμεναι άτέλεια'. καί έλλείψεις αί δυσχε-
ραίνουσαι τό έργον αυτών.
Κ. Καρκντζινας
Διευθ τοϋ έν Λαγχαδιοις Τποδιδασχαλβίου
:nc:vn:.:::
mim
mm
ΕΝ ΤΗ ΙΚΤΠ ΤΑΞΕΙ
TOT
ΠΑΒΡΟΪΣ IBM- ΣΧΟΑΕΙΟΥ
Έριιηνεία τμή|ΐατος έκ τΛς Κν-
ρον Άναβάίίεως.
Βιβλίον Α'. Κεφ. Γ', (ι-8).
Ένταΰϋα εμεινε Κνρος και ή ατρατια ημέρας είκοσιν
οί γάρ στρατιώται ονκ εφασαν ϊέναι τον πρόσω' νπώπτενον
γάρ ηδη επι βααιλέα Ιέναι' μισϋωϋήναι δ' ονκ επι τούτω
εφασαν. Πρώτος δέ Κλέαρχος τους αυτόν στρατιώτας ίβιά-
ζετο ιέναι' οί δ' αυτόν τε ίβαλλον καΐ τα ΰποζνγια Ικα¬
νόν, επεϊ αρξαιντο προϊέναι. Κλέαρχος δέ τότε μέν μικρόν
εξέφνγε μη καταπετρωϋηναι, ύστερον δ Ι.τεΐ εγνω ("τι ού
δννήαεται βιάσασϋαι, αννήγαγεν εκκλησίαν των αύτοι' στρα-
τιωτών. Και πρώτον μέν Ιδάκρνε πολύν χρόνον έστώς'
ο« δ' δρώντες εϋανμαζον και εαιώπων είτα δ' ίλεξε τοι-
άδε. α"Ανδρες στρατιώται, μη ϋανμάζετε ότι χαλεπώς
φέρω τοίς παρονσι πράγμασιν' εμοϊ γάρ ξένος Κνρος εγέ¬
νετο και με φεύγοντα εκ τής πατρίδος τα τε αλλα ετίμησε
και μνρίονς έδωκε δαρεικονς' ούς εγώ λαβάη> ονκ εις το
ίδιον κατε&έμην εμοι ουδέ καϋηδνπάϋησα, αλλ' είς υμάς
εδαπάνων.
Kai
πρώτον μέν πρός τους Θρακας ίπολέμηαα,
και νπ'ερ τής 'Ελλάδος έτιμωρονμην μεθ' υμών, εκ τής
Χερρονήαον αυτοίς ίξελαννων βουλομένους άφαιρεϊα·&αι
τους ενοικονντας "Ελληνας την γήν. Έπειδή δέ Κνρος ε-
κάλει λαβών υμάς ίπορενόμην, ϊν* εί τι δέοιτο ώφελοίην
. Ί
— 110 -
βυτόν
äv&'
ών εν επα&ον νπ' εκείνον. Έπει
ôf
νμεΐς ού
βονλεσΰε ονμπορενεοΰαι. ανάγκη δή μοί ή υμάς προδόντα
τχΐ Κύρου φιλία χρηαΰαι η πρός εκείνον ψενοάμενον με&'
υμών ϊέναι. ΕΙ μέν δή δίκαια ποιήού) ονκ όϊδα, αΐρήοομαι
δ' ουν υμάς καϊ συν υμίν δ,τι αν δεί] πείοομαι. Καϊ ον-
ποτ* ερέΐ ουδείς ώς εγώ "Ελληνας άγαγών είς τους βαρ-
βάρονς, προδονς τους "Ελληνας, την των βαρβάρων φι¬
λίαν ειλόμην, άλλ' επει υμεΐς εμοι ούκ εαέλιτε πείϋεοΰαι,
εγώ συν υμίν εψομαι και δ,τι αν δεί] πείοομαι Νομίζω
γάρ υμάς εμοι είναι και πατρίδα και φίλονς και ονμμάχονς,
και ουν υμίν μέν αν οΐμαι είναι τίμιος δπον αν ώ, υμών
δ' ερημος ών ονκ αν ΐκανος είναι-' οντ' αν φίλον ώφεληααι
οντ' αν εχ&ρον άλεξααϋαι. Ώς εμού ουν ιόντος δπον αν
και νμεΐς ούτω την γνώμην εχετε». Ταυτα είπεν' οί δέ
ατρατιώται οί τε αντοϋ εκείνον και οί αλλοι ταντ' άκον-
οαντες επ>}νεσαν. Παρα δέ Ξενίον και Πααίωνος πλείονς ή
διαχίλιοι λαβόντες τα δπλα και τα οκενοφόρα εατρατοπε-
αεύααντο παρα Κλέαρχον.
Τό προκειμένον χωρίον θά έρμηνευθ";, ώ; νέον μάθημα,
ύποτιθιμένου δτι οί μαθηταί έχουσιν ήδη οιοαχθτ, τα δύο
πρώτα κ,εφάλαια τοϋ πρώτου β'βλίΐυ τής Κύρου Άναβάσεως
και ότι γνωρίζουσα τους τύπους των ένομάτων καϊ των είς
■Ω βημ,άτων ένεργ. κ,αί παθ. φωνής, ότι δ' έπϊσης έχουσι
γνώσιν έκ τοΰ συντακτικόν τού τί ΐΐνε υποκείμενον, αντι¬
κείμενον, ποιητικον αίτιον, κατηγορούμ,ενον, προσδιορισμοί,
οευτερεύουσαι προτάσεις, τε/ι·λόν καϊ ειδικόν άπαρεμφατον,
των ειδών των μετοχών, τής γενικής απολύτου χαί τού
■πώς τίθίται. τό υ—
ex..
τοϋ άπαρεμφάτου επί έτεροπροσωπίας.
To
μέρος τουτο τοΰ συντακ,τιχοϋ πρεπει γενικώτατα. να
ιιοαχθτ| κ,ατά τοί»ς πρώτους μήνο;ς τοϋ σχολικςΰ Ιτους επί
—ροτασεων τής νέας έλλτινΐΛτϊς γλώσσης.

Ill

To
περί ου ό λόγος χωρίον αποτελεί μεθοδικήν ένότητα,
ήτο·, ε'.νε μέρος τού ό'λου κεφαλαίςυ τελείαν έννοιαν ένέ'χον·
«τ·, άνάγκ,η πολύ νά προσέχη ό οιοάιτχ,αλ:; ίνα τό εκάστοτε
έρμϊΐνευόμενον π;ριέχΓ, σχετικώς τελείαν τι νό(ημα, όπως
τό ενδιαφέρον των μαθητών
yj
πλήρες καί άκμαΐον, παντί
τ5ηλον.
Ποοπαρασκευή.
Έν τψ γ' χ,εφαλαίω θά ίοωμεν δτι οί Έλληνες άρνοϋνται
νά προχωρήσωσιν ΰποπτΐύοντε; ότι βα&ίζουσι κατά τοΰ
βασιλέως- τελευταίον 8έ πείθονται νομίζοντες ότι πορεύονται
κατα τοϋ Άβροκόμα.
'Ενταύθα άνάγκη νά δειχθΐ) επί τοΰ χάρτου, ή μέχρι
τοϋ&ε πορεία τοΰ Κύρου μεχρι τής πόλεως Ταρσοΰ τής
Κ'.λικίας καί ότι ή Κιλικία είνε πέραν τής Πισιοίας, ήτις
έν ττΐ έχκινήσόΐ τοϋ στρατοΰ ελέχθη ώ; ό βκοπός τή; έκ-
στρατΕΪας- εάν τα σχολείον στερεϊταί τοιούτου χάρτου, πρέ-
πε1. νά ΐχνογραφηθ·?, ούτος υπό τοΰ οιοασκάλου επί τοΰ
■πίνακος.
Νυν 2έ προ πάσης άλλης εργασίας άναγ/.αΐον νά γίνβ
γνωστόν τεϊ; μαθηταϊς περί τινος προκειται έν ττ, μεθοοικ.·?)
ταύτγ) ένότητι" πρός τιϋτο 8έ έζαίροντα» άναγινωτκόμενα1.
υπό τοΰ οιοασΛάλου. ύπογραμμίζονται £έ υπό των μαθητών
καί μεταφρίζονται ϋπ* αυτών αί "λίξε'.ς τοΰ κειμένΐυ, αίτ1.-
νες έν όλως γενικαίς γραμμαί; εκφράζουσι τό περιεχόμενον
τοΰ έρμηνευτέου τμήματο;· τοιαύται δέ ενταύθα είνε αί
λέξεις: « οί στρατιώται ού* ε'φασαν ίέναι τοΰ πρόσω,
Κλέαρχος
Se
τό μέν πρώτον έβ'.άζετο ίέναι είτα 2' ελεξεν,
έγώ συν υμίν έ'ψο[Λα'.».— Δ'.ά τοΰ μέσου τούτου αποβλέ¬
ποντες οί μαθηταί ~ρός τόν ωρισμένον καΐ έπιο'.ωκόμενον
σκο-όν
ôèv
ποοσκολλώνται είς την μορφήν καί τό γράμμα,
αλλά ιυντόνως προσέχΐυσιν είς τόν νοΰν τοΰ μεταφραζομέ-
νου'ΰπογραμρςίζονται δέ αί λεςεις τοΰ κειμένου, ινα ο'.αρχ,ώς
οί μαθηταί έχωσιν ϋπ' όψει την
cùoiav
τοΰ περ'.εχομ,ένου.
— 112 -
Άφ' ού οί μαθηταί γνωρίσωσι περί τινος μ,έλλουσι να
άσχοληθωσιν, ό διδάσ^αλος συνιστά είς αυτους να προσέ-
ξωσιν είς την ανάγνωσιν τού έρμ.ηνευτέΌυ καί έννοήσωσιν,
ιΐ δυνατόν, μόνοι των πώς δ Κλέαρχος όστις έβ'.άζετο αύτούς
ίέναι νυν μεταβάλλει γνώμην. Άναγινώσκει λοιπον ό διδά-
σκαλος ορθώς κατ ' έννοιαν το περί ού προκειται τμήμα.
Ι. ΓραμΜατικη έρμηνεία.
α ) Έρμηνεία άγνώατων λέξεων.
Μετα την ανάγνωσιν έρωτά ό οιδάσκαλος ποίων λέζεων
την σημασίαν έν τφ άναγνωσθέντ· τμ.ί)ματι άγνοοΰσ'.ν οί
μαθηταί. Ούτοι φυσικ,ώτατα θά ζητήσωσι την έρμ,ηνείαν των
λεξεων
eux
Ιφασαν, χαλεπώς φέρω, δαρε!./.0£, καθηδυ-ά-
θησα, εύ Ιπαθον, οιδα, αΐρήσΐματ., πείσομα1, έρεΐ, ε'.λόμην,
οιμαι, άλέξασθαι κλπ. "Ισως δέ να παραλίπωσί τινάς, —
epi
ών έρωτά αύτος ό διδάσκαλος, άν νομίζη ότι άγνοειται υπο
των μ,αθητών ή σημασία. Γίνεται δ' ή έρμηνεία ώς έξη::
οίικ εφασαν=Ιλεγον όχι, ηρνούντο' ου φημΊ=αρνοϋμα'· το
έναντίΐν τούτου; φηυ·ί, στέργω, συναινώ· λέςεις έκ, τί;
αυτής ^ίζτ,: : φήμη, φ-ημ,ίζω, πΕρίφημ,ος. Διά πολλής δέ
επαναλήψεως έντυποϋνται αί σειραί: φηαί, ρήμ·η, φημίζω,
περίφηαος—ού φημί, αρνοΰμαι—
pv(fJL£
, συναινώ, στέργω.
Άποτείνοντα'. είτα καί τοιαύται έρωτήσεις πρός τους μα.-
θητάς· πώς θά είπωμεν δι' άλλης φράσεως το : ημείς
ού φαμέν , έ/ΐεΐνο'. ού φασιν; πώς το στέργουσιν; κλπ.
— Εν επα&ον = εύηργετήθην εύ πάσχω = εύεργε-
τοΰμαι· το ένεργ.
su
πο'.ώ = εύεργετώ- τα άντίθετα .
κακώς παώ, κακώς πάσγω.— Έντυποΰται ή σϊ'.ρά
îj
ποιώ, κακώς ποιώ, εύ πάτχω, κακώς πάσχω. Ερωτήσε'.ς:
είπατε δί.' άλλης φράσΐως το εύίργ;τεΐς, το εύεργίτε'.σα1.,
καχως πάσχομ,εν, εύ ποιοΰμε/, κακώς έπάθομεν κλπ.—
- 113 -
Olda,
γνωρίζω, γνιγνώβκω, έπέβταμαι, αγνοώ—ειβήμων,
είδησις κλπ. Ο«μα=νομίζω, ήγοΰμαι (μετ' άπαρεμφ.),
ϋπολβμβάνω κλ. κλ.— Καθτ,Συπάθτ,σα (κατα—ήδΰς—πά-
οχω).— Καθ' ομοιον τίνα τρόπον ερμηνιύοντα·. καί οί λο>.-
παί.— Αί κατά τόν προδιαγραφέντα τρόπον έρμηνευθεΐσαι
άγνωστοι λέξεις έπιτρέκετα'. νά σημειώνται υπο τοϋ μβθη-
τοϋ μετα τής άνηκούσης εκάστη λέξει σειράς των έτυμολο-
γικώς τ) συωνυρ.ικώς ουκδεοεμίνων λίξεων έν τετρα&ίω πρός
τουτο ώρισμένω, όπερ τετράο'.ον απομνημονευτέων λέξεων
έπιγράφετβι, οπω; κατ ' οικον έπανα7ηφθώσι καί κάλλιον
•ντυπωθώσ'.. Παραγγέλλει ο' ό διδάσκαλος ·/ άπομνημο-
νευθώσι κατ ' οίκον κατ ' αύτην την ημέραν τής οι&ασχα-
λίας καί κατά την πρωίαν τής έπιούσης. Κατά το επόμε¬
νον οέ μάθημα γίνεται έζέταβις καθ ' έχατέραν των ειευ-
θύνσεων, ήτο1, λέγει ό διΣάσκαλος την αρχαίαν λέξιν, ό δέ
ρ.αθητή: την αντίστοιχον ταύτνι, νέαν καί τανάπαλ-.ν πρός
αποφυγήν 8έ τοϋ μγιχα,νιβμοϋ καί τής
u
-ονοτονία: «χγ,υ,α-
τίζονται καί φράσεις μικραί
ix.
τε τής άρχαίας είς την
απλήν καί τάνάπαλιν, έφ' δσον αί γραμματικαί περί τό
τυπ'.κόν γνώσει; των μαθητών επιτρέπουσι. Σημειωτέον προσ¬
έτι ότι πρός στερεωτέραν μονιμΌποίηβιν /.ατ» χρονικα δια-
στήματα κατά το μάλλον καί ί,ττον μακρά γίνεται =πα-
νά>τ,ψ·.ς έν τω σχολείφ δ'λου τού κεκττ,μένου λεξικο'λογιχού
θησαυροϋ, βυχνότιρον δέ άνάγνωσις παντός τού τέως έρμη-
νευβέντος, συχνότατα δέ σχηματίζονται πρΰτάσεις εκ τε
τής άπλής είς την αρχαίαν καί τάνάπιλιν διά των άπομνη-
αςνευθειοών λέξεων. Έν γένε·.
Ik
καταβάλλεται πάσα
φροντίς όπως άποβκορακισθτ} ό μτ,χαν.σμός καί το άν.ορόν,
απερ Ιγκεινται έν
ttj
φύσει τοϋ πράγματος, τοϋ άπομνη-
μ,ονεύειν δηλ. λέζεις καί φράσεις- πρός τόν σκοπόν δέ τού¬
τον καί ή έτυμολογική σύνδεσις επιζητεΐται καί τα συνώ-
νυμα άνευρίσκονται Λαί αί άντίθετοι την — μασίαν λέξεις
Mil
— 114 —
καταγράφονται καί πακιλία προτάσεων καΐ φράσεων
μα,τιζεται.
β'. Έρμηνεία άγνώοτων η δνοχερών τνπων.
Μετά την έρμηνιίαν» των άγνώστων λέςεων ό διδάσκων
προβαίνει είς την κυρίω; γραμματικήν έρμ,ηνείαν. 'Ρτ,τέον
ενταύθα 8τ·. έν τί) βαθμίδι τής άναπτύξεως,εΐς ην ευρίσκον¬
ται οί μαθηταί έν τί) τάξει ταύττ,,, πρεπει μέν νά επικρατή
ή γραμματική έρμην=ία άλλ ' απολύτως φΐυκτέαι αί γραμμα-
τικαί παρεκβάσΐΐς, άνάγ*η δηλ. τόσον μόνον νά διδαχθγι,
όσον συμβάλλεται είς την όρθήν κατανόησιν τοϋ άε'ι έρμη-
νευο[Λέν5υ τμή[Αϊτος τού συγγραφέως' άλλως ό συγγραφεύς
γίνεται άπλοϋν ιι«σο> γραμματικών έφαρμ,ογών, το δέ υπέρ
αύτοϋ ενδιαφέρον τοΰ μ,ιθητοΰ παραλύΐται καί χ,αταπνίγεται..
Έσφαλμ,ένω; με'χρι τούδε προτιγεΐτο τής γραμμ.ατικής έξετά-
σεως
tsù
χωρίου ή μετάφρασις* ούτω γινομένη ή γραμ,μα-
τική έςέτασις ούίένα λόγον εχει* τουναντίον πρέπει νά προ-
ηγηται της μεταφράσεως το μέν όπως διά ταύτης διευκολύ-
νηται ό μαθητής είς την μετάφραιιν, το δέ όπως εχΐβ ενδι¬
αφέρον υπέρ των γραμμ,ατικών γνώσεων έχων ϋπ ' όψει ότι
αύτάς εύθ^ς θά χρησιμοποιήστ,· άλλα καί μονιμώτεραι αί
γραμμ,ατιχ,αί γνώσις διά τής έρμηνεία; άποκαθίστανται.
Ούτως έν τω προκε'ΐιένω τμή|/.ατι θά έζετασθώσιν οί τύ-
ποι : εφασαν, ΐέναι, εγνω, έστώς, κατεθέμ,ην, έ'παθον, ψευ-
σϊμενον, οιοα, αιρ:σθ(/.αι, πείσομαι, ερει, αγαγων, προθΐυς,
είλόμτ,ν, έψομαι, οίμαι, ώ, ών, άλέξασθαι, ΐ6ντος, πλείους.
ΠβρΙ τοΰ εφαααν λ.χ.
Oi
$τβή (αν πρότερον έρωτήσας ό δι¬
δάσκων πεισθί, δτι δέν αναγνωρίζουσι τέν τύπον τούτον οί
μαθηταί) ότι είνε γ', πληθ. παρατατ. τοΰ δή|χ.!χτος φημί,
θά ^ηθώσι δέ κ,αί οί χρόνοι τού &ό(Αατος τούτου: φημί, εφην,
φήσω, Ιφ/,σα, εΐρηκα καί θά κλιθ^ η όριστική τοΰ παρατα-
τικοΰ· ταυτα δέ θά γραφώσιν επί τοΰ πίνακος »αί θά έν-
— 115 -
τυπωθώσιν εί« την μνήμην των μαθητών περί τού"
livat
δτι
είνε άπαρεμφ. ένστ. τού ερχομαι, ψιν,
eï(X·.
καί έλεύσομ,αι,
ήλθον, έλήλυθα· περί τοϋ εστώς ό'τι είνε μετοχ. παθ. πα-
ρακ. τού ίβταμαι καί οδτω καθΐ'ής. θά καταγράφωνται
ce
πάντες οί τύποι επί τοϋ πίνακος καί μβτά τό πέρας τού
μαθήματος θά άντιγραφώσιν υπό των μαθητών είς το επι
τούτω τετράδιον των άγνώστων τύπων, δπω; καί κατ' οί-
χ,ον επαναληφθώσ·. καί μονίμω; διατηρηθώ σ>.. Την επιοϋσαν
δέ άπό μκήμης θά γνωρίζωΐ'.ν αΰτους οί μ,αθηταί καί ού
μόνον προφορικώς θά είπωσιν, άλλα κα'ι επί τοϋ πίνακος θά
γράψωιτ'. τινές έξ αυτών ούτω : γράψον τον μέσον άορ. 6'.
τού αΐρονμαι, τον μ. αόρ. β' . τοϋ Ιπομαι, τόν ένεργ. άόρ.
β' . τού δίδωμι, τον μέλ. τού πάαχω κλπ. κλπ, Καί περί
των άλλων των μή ανωτέρω καταγεγραμμε'νων τύ-ων θά
έρωτηθώσιν οί άσθενέστεροι των μαθητών. Όταν, ώς ενταύ¬
θα, συμβίτί οί άνώ|Ααλοι τύπο'. νά είνε πολλοί, δέν διδάσκον-
τα1. δλοι οί χρόνοι των ^ημάτων, άλλα μονον ό ενεστώς καί
ό περί ου πρόκειται χρίνος' λ.
y
. προδίδωμ·., προέδωκα, μετ.
προδούς. 'Απολύτως άναγκαΐον είνε ενταύθα νά μή
«poÉïj
*ε-
ραιτέρω ό διδάσκων,πρίν ή βεβαιωθ/, δτι πάντες, εί δυνατόν,
οί μαθηταί κατεχουιτιν έπακριβώς τους διδαχθέντας τύπους,
έχων 6π' 5ψη δτι, αν δέν γίνιτ, τούτο, βραδύτερον κ,αί εί;
την μετάφρασιν θά προτ/.όπτωσιν οί μαθηταί γ.&. ιίς τας
(Αίτά τό πέρας τής δλη: έρμηνείας γενησομένα; γραμματικας
άσκήσιις.
Μετά τό τελος δέ τής γραμματικής έζετάσεως τού έρ-
μηνΐυομένου γίνεται καί δευτέρα υπο τού διδάσκοντος άνά-
γνωσι; αυτού, έκ τής οποίας άναμφιβόλως πλαότερον τ
κατά την πρώτην θά εισδύσωσιν είς τό νόημα τοϋ συγγρα¬
φεύς οί μαθηταί μετά την γενομένην πρΐπαρακτκευήν. Τ-
πενθυμίζεται μάλιστα είς αύτους δτι πρέπίΐ. νά προσέζωβι
καλώς, όπως μόνοι των έννοήσωσι τέ άναγινωσκόμενον.
— 116 —
γ' . Σύνταξις.
Άργ'όυ.ενο·. ίί'πομεν ήδη ποΐαι γνώσίΐς προαπαιτοϋνταΐ-
ενταύθα καί δτι αύται πρέπει να διεοχβώσιν έν τγ^ διδα-
βχαλία τής νεοελληνικής καί επί προτάσεων εκ της νεαζ.
έλλ. γλώσσης ειλημμ,ένων. Ήδη δέ λαμβάνομεν ώς παρά-
δειγμα περίοδον τίνα τοΰ έρμ/»|νευτέου τμήματος, όπως επί
ταύτης γνωτθ^ κατά ποίαν μέθοδον είνε δυνατόν να κατα-
νοηθί, υπό των μαθητών ή κατά φυσικήν σειράν κ,αί λογι¬
κήν σύνδεσιν τοποθέτησις των λίξεων.
Επ εί δέ *ϋμεΤς ου βονλεοϋε ονμπορενεοϋαι, άνάγκη
δή μοί ή υμάς προδόντα
zfj
Κύρου φιλία χρήαϋαι ή πρός
εκείνον ψενοάμενον μεϋ' υμών ίέναι.
Πρώτον παραττ,ργιτίον ότι ή περί;δος αυτή οέν διαιρεϊ-
τα>. είς κώ>.α ά77/ είς προτάσεις, &ς οί μαθηταί ΰποβοτ,-
θούμενοι άνευρίσκουσι καί αΐτινες €ΐνι οί εξής : έπεί δέ
ΰμεϊς ού βούλεσθε — συυ,πορεύεσθα!. — άνάγκη δή μοί
εστίν — ή χρήσθαι τ^ Κύρου φιλίίϊ — προδό-,τα υμάς —
fi
ΐένοϋ. μΐθ' υμών—ψευσόμενον πρός έκείΎον. Αυται ούτω κ,ε-
χωρισρ-έναι έπαναλαμβάνονται ύφ' έ^ός ή π>.ειόνων ετι μα-
Οητών. "Ηδη έρωτώνται τίνες είνε οιυτερεύουσα1.· άποκρί-
νονται δέ ότι ή μέν επεΐ όν βονλεσΰε είνε αίτ'ολ., διότι
εχει τόν αίτιολ. σύνδ. έπεί, το ουμπορενεοϋαι είνε τελ'.-
κον άπαρέμ,φ., διότ-. έζτ,γεΐτοι, δια τοϋ νά, ώ; καί τό χρη-
οϋαι καί Ιέναι καί ότι αί υ,ετοχαί προδόντα κ«ί ψενοάμε-
νον είνε χρονικαί, διότ'. εξηγοϋνται δια τοϋ άφοΰ.
'Tuse-
λείπετοι έπομένως ώ; κυρία πρότασις ή €ύδϊνα έχουσα βύν-
δεσμον, άνάγκη δή μοί εστίν.— Άλλά τό δυκολώτερον εί έ
ήδη ή εδρεσις τής άμοιβαίας των προτάσεων έξορτήσεως'
πρός τουτο δέ αναλόγως τής άναπτύξεως των μ,αθητών κα·.
τής προόδου αυτών καί αναλόγως τής έποχτ,ς τοϋ σχολικού·
ετους άλλως πρέπει νά έρωτώνται οί μαθηταί· έν γεν»'
ομως τοιούτον τίνα τύπον πρέπίΐ νά Ιχωσιν αί προ; τον·
- 117 -
σκοπόν τούτον διδόμεναι ερωτηθείς : διατί είνε άνάγκη νά
κάμω έγώ ό Κλεαρχος ή τουτο ή έκεΐνο ; Άπ. έπεί ύμεΐς
ού βούλισθί.
Ms xciav
λοιπόν πρότασιν συνδέεται ή δευ-
τερεύουβα ίπεϊ ού βονλεσ&ε ; Τή: όρθής απαντήσεως είς
τας δύο ταύτας ερωτηθείς άνευρεθείσης υπο των μαθητών,
ίπ-:ρ πολύ αμφίβολον, ή λίχθΛσης υπο τού ^ διδασκάλου,
λέγει ό δ'.δάτκαλος · διίζατε την σύνδεσιν · ό δέ μαθητής
η έν άνάγΛτ, ό δ-.δάσκαλος λέγει είς την απλήν γλώσσαν :
είνΐ άνάγκη νά κάμω ή τούτο
j
έκεΐνο, έπΐΐδή σεϊς δέν θί-
Χετε.— Τί δέν θέλετε, Άπ. βυμπορεύεοθαι· έξηγήσατέ το.
Μέ τί συνδέετα-. λοιπόν τέ συμπορεύεβθ«·.; (μέ τό ού βού-
λβθε). —Έξηγήβατέ τα μαζί.— Τί είνε άνάγχη νά κάμω ;
(ή χρήσθα·. ή ίένα·.)— Έξηγήσατέ τα—Π-θεν λοιπόν έξαρ-
τώνται ; Έ;ηγήσατέ τα μετά τής προτάσ.ως έξ ής έζαρ-
τώντα·..— Πότε είνε άνάγκη νά μεταχειρίζωμαι την φι¬
λίαν τού Κύρου ; (προδόντα).— Έξηγήσατε τέ προοόντΐ,
καΐ ούτω Ααθεξΐ); μίχρ·· τέλους.—Μετ» ταϋ-.α εί; μΐθητής
έπΐναλαμβάνει τα; συνδέσεως ούτω : ή δευτερεύουσα έπβι
ου
ßovha&e,
βυνδε'εται τί; άνάγκη Ιοτί, τό άπαρέμφ.
συμπορενεοΰαι έςαρτατα'. έ* τού βούλεααε, ή μετοχή προ¬
δόντα προσδ'.ορίζε-. τό χρηα&αι χλτ:. κλπ. "Εάν έν τή^-ε-
ριόίψ τύχτ^ νά εΰρεθώσι καΐ άναφορικαί πρίτάσε-.ς, αυται

συνδεθώσ. πρός την δεικτικήν άντωνυμίαν ή1 τό οΰβια-
βτικόν ή τό έπίρρημα, υπάρχον ίν τψ κειμένφ % ΰπονοού-
μενον, είς δ άναφέρονται. —■ Μ-:τά τόν άποχωριιμόν των
δευτεριυουσών καί κυρίων προτάσεων καί την εδρεσιν τή:
άμοιβαίας αυτών έζαρτήσεως, γίνεται εν έκάσττι προτάσει ή
βύνταξις. Κατά την σύνταξιν πρέπει νά άκολουθ^ ό δ·.δά-
σκαλο; έν ταίς αυτού έρωτήιεσι σταθεράν σειράν προβαί¬
νων άπβ τοΰ Αήματος είς τό ΰποκ., άντικ. καί είτα είς
τοΰς προσδιορισμούς, ώς έπίση; «ν»γ/.η νά έθ-.σθώσιν οί
μαθηταί νά ύποβάλλωσιν αύτοι είς εαυτούς τας άναγκαίας
«ρές ανεύρεσιν των ορων έ/.άστης προτάσεως έρωτήσεις, νά
— 118 —
άποκρίνωνται δέ ούχι δ'άμιας λέξεως, άλλα δια πλήρους προ¬
τάσεως' γίνεται δέ τουτο κατά τόν εξής τρόπον : εστί—£
είνε· ποίον είνε άναγκαΐον ; (ή' χρτίσθαι ή1 ιέναι)— εξηγή-
σατέ τα μετα τού έστ{· τί είνε τό χρήοθαι καί ίεαι είς το
έστί ; (ΰποκ).— τό : ή νά εχω τον Κϋρον φίλον ή1 νά έ*λθω
μαζί σας, τί είνε ; (άνάγκη).— Έξηγήσατέ το μετ« των
προηγούμενον. — Τί είνε το άνάγκν) ; (καττ,γ.) Είς τίνα
είνε άνάγκη νά.....; (μοί) Έξνΐγήσατέ το μετ« των
πρβηγουμε'νων.— Τί είνε τό μοί ; (δοτ. προσωπ. είς τέ
έστί). — Ποίος ν« μεταχειρίζεται ; (έγώ)—Ευρίσκεται τό
έγώ έν τώ κειμένω ; τί εΰρίοκεται άντ'
oujtcu
; (μοί). Τί
είνε λοιπόν το μοί είς το χρήσθαι ; (ΰποκ). — Κατ' αυτόν
τον τρόπον έξακολουθούσης της συντάξεως θά έρωτηθώΐΐν οί
μαθηταί πώς ουντάσοεται τό χρώμα·., κατά ποίαν άλλην
πτώσιν θά Ϋ*ιούνατο νά τεθτ^ το προοόντα κ. τ. τ. — Έκ
των εΐρημένων καταφαίνεται πώς πρέπει νά γίνεται ή σύν¬
ταξις καί ότι τα άπλούβτατα συντακτικά φαι>(!μενα έμπει-
ρικώς τρόπον τινά μεταδίδονται τβΐς ρ.αθηταϊς. Κατάδη'λον
έπίοης γίνεται είς πόσον μέγαν κόπον πρέπει νά ΰπΐβάλλί-
ται ό δάάσκαλος ιδίως κατά την αρχήν τού σχολικοϋ Ιτους,
ότε οί μαθηταί δέν είνε ίκανώς ήσκημίνοι. νά άποτείνωσιν αύ-
τοΐ είς εαυτούς τας κ,αταλ'λήλους ερωτηθείς· ά"λλ'άς παρη-
pîjTot
άποβλέπων είς την (χιγάλτ,ν ωφέλειαν, ήτις, ούτω
γινομένης τής συντάξεως, προσγίνεται τοίς μαθηταί";. Μετά
την σύνταξιν πασών των περιόοων γίνεται άνάγνωσι; κατα
σύνταξιν.
II.
α1.) Κατά λέξιν μετόφραοίς.
Μετά την γρο;μματικήν προπαρασκευήν προκα/Λεϊται είς
υ.«θητής νά προβή είς την πιστήν κατά 7-έξιν (χετάφρασιν (ί.ή
- 119 -
διακοπτόμενος υπο τού διδάσκοντος ειμή μόνον είς τάς εξής
τρείς περ'.πτώσεις· ά) οταν βραχιΐα αυτού όδγ,γία δύναται
νά προλάβγ, μϊγάλα τού μαθητοϋ σφαλματα. β1 ) δτάν έ-
ιφαλμένα, λέγΐβ ό ααθητής· τότε δέ ό διδάοκαλο; έπαναλαμ-
βάνων μετά τόνου έρωτηματ'.κοϋ τό έσφα'λμ,ΐ'νον δίδιι εϊς αυ¬
τόν νά ίννοήαϊ), ϊτ·. είς σφά).μα ΰπέπεσε καί $ ό ΐδιος ή άλ-
>ος μαθτιτής οιορθοΐ τό έιφα/μένω; λεχθέν. γ') 8ταν ό μα-
θητής άπορών δ).ως σιγα· τότε ο διίάσκολος Ιρωτςί αυτόν τί
δέν έννοεϊ *.ο πολλάκις βυμβαίνει ό μαθητής νά άνεύρττ_| το
ορθόν μόνος. Έμ γένει 8μως πρέπει πολυ νά προσέχη ό δι-
δάσκαλος νά μή λέγιρ αύτός την μετάφρασιν,άλλά, δταν ίέν
δύναται νά προβτ; ορθώς είς την μετάφρασΐν όύπ' αύτοΰ όρι-
αθείς, ν' άπευθύνηται πρός οιόρθωσιν των εσφαλμένως εΐ-
ρτμίνων πρός δλην την τάξιν. Μϊταφρόζων δ'ε μόνος ό μα-
θητής άποκτηϊ ι;εποίθηβ·ν ΐφ* εαυτόν, αύτενεργει καί χαίρει
Ιπί τω (ΐ,ανθάνΐ'.ν.
Ούτως ενταύθα ή π'.στή κατά "λέξιν μετάφρασις τής ανο>-
τέρω μ>ημ:νευομέντις περιόοου γενησεται ώς έζής : έπειδή
δέ σεΐς δεν θιλετε νά πορεύίσθϊ μαζί μου, άνάγκη βεβαίως
είνε είς εμέ ή
jÔt;
άφιΰ προδώσω την φιλίαν τοΰ Κύρου νά
υ,εταχε'.ριζωμα1., ή πρός εκείνον άφοϋ φανω ψϊύστης μαζί σας
νά
/S*
. ) Πιοτη κατ ' έννοιαν μετάφραοις.
Ενταύθα ά»άγκτ, οί μαθηταί,πρίν 9 αρχίση ή πιστή κατ'
έννοιαν μετάφρασις,νά είπωοι δι' ίδίων'λε'ξεων τόν νοΰν έκά-
στης περιόδου, νά ΰποβΐηθη δέ αύτους ό οιδάσκα/Λθς είτε δί-
οων τάς καταλλή>.ους έκφράσεις, είτε διασαφών, είτε δι' έρω-
τήσεων ΰπομ'.μνήσκων πάν δ,τι ίβτορ'.κόν, γΐωγραφικόν, άρ-
χαΐΐλογ'.κον, μυθΰ'λογ'.ΛΟν κ/π. χρήζει άνβπτύξεως, είτε ά-
πλήζ υΐΓου.νήιεως πρός έντελεβτίραν κ,αί βαθυτέραν κατανό-
ηβιν τοΰ περ'.εχομένου έκάοτης περιόοου. ΆΧλά καί έν
ttj
— 120 —
ργτι ταύτΐ(| ώς καί προηγουμένως έν τ$ γρ?μματική"
έρμηνεία πρε'πει να άποφεύγωνται αί ίιτορικαί, γίωγραφικαί
κλπ. παρε,ιβάσεις, όπως μ,ή τό υπέρ τού συγγραφέως ένδια
φέρον των μαθητών καταπίπτ^. Έν τώ προχ,ε'μένψ πρός έρ-
μηνείαν τμήματι δητέα μόνον τα εξής, &ν έν προηγουμένας
(Λαβήμασ-. δέν εδόθη άφορμή τότε νά ρ"ηθώιιν. Ίατορικά :
οί« ποίαν αιτίαν ήτο έξόριβτος ό
KXéapxoc U
τής πατρίδος
τού· τί γνωρίζουσιν
U
των ήδη δεδιδαγμένων πιρί Ξενίου καί
Παβίωνος—περί των άΐΐοικιών—περί
tyU
μεταξύ Έλλήνων
καί βΐρβίρωνάντιθέσεως- π;ία ή τότε κατάστασις τής'Ελλά¬
δος ώστε τόσαι χιλιάδες Έλλήνων νά ΰπηρετώσιν ώς μισθο-
φόροι. Γεο)γραφικ& περί θράκης καί περί των δύο Χερρονή-
σων θρα/.ικής καί Χαλκιδικής- πώς ιιχον τότε κο: πώς έχουσι
νυν περί Ταρβών. Να δειχθώσι δέ ταυτα επί τού χάρτου.
'Αρχαιολογικά- περί δαρεικοϋ· νά έπιδϊΐχθί;,εί δυνατόν, εικών
αύτΐΰ.
Νυν δέ χωρούμεν είς Τήν πιστήν /.ατ ' εννο-.αν μετάφρα-
rtv sic
γλώσσαν καθαρώς νεοΐλληνικήν ουτε άπ:μ.ακρυνομ,ένην
πολύ τοϋ πρωτοτύπου οΰτε καί δουλικώς παρακολουθοΰσαν
αυτψ. Πρός τουτο προι*αλοϋνται οί μαθηταί νά εΰρίσκωβιν
αυτοίς τήν κατάλληλον φράσιν ότε καί πολλάς τοιαύτας δια
τό αύτό χωρίον, ό δέ 8ι8άτ«ιλος ή άποδε'χεται τάς ορθας ή
διορθο? τας μή τοιαύτας, τήν δέ ούτω σχηματισθεΐσαν καλίιν
μετάφρασ'.ν έκάστης περιόοου έπαναλαμβάνουσι δύο ή πλειό-
τεροι (ΑβθηταΙ μέχρι τελεία£ άπορημονεύσεως. 'Ενταύθα πα-
ρατηρητ«:ν ότι μεγάλη άνϊπτύτσεται μεταζύ των μαθητών
δμ'.λλα είς τό νά εύρίσχωσι ποικιλίαν φράσίων χαΐ πολλάκις
καταπληκτικώς είς τουτο έπιτυγχάνουσι. Περατωθείσης δέ
κατά τόν είρημένον τρόπον τής τοιαύτης μεταφράσεως έκά-
στης πβριόοου, έπαναλαμβάνετα- αίΐτη ή καλή μετάφρασ-.;
ev
συνεχεί« υπό τοϋ διδασκάλου καί γίνετα-, αν είνε ά-
νάγκη, υπό τοΰ αυτού καί "τρίτη καλή άνάγνωσ'ις τοΰ έρμτι-
νευβέντος. Ε·ς τού; μαθητάς ίδη θά δοθ^ ώς κατ ' οίκον
- 121 -
έργασία ή τελεία έκμάθησις τής καλής ταύτη; αναγνώσεως
καΐ μεταφράσεως, άπαγορευομένων των γραπτών έζηγήσεων.
Τώρα δέ πρώτην φοράν έπιτρέπετα·. εις τους μοθητά; ή άνά-
γνωσις τού άρχαίου κειμένου. Ώς διΓγμα παραθέτομεν τή;
καί *ατά λέξιν μ,εταφρασθΐίσης περίοδον την κατ ' έννοιαν
μετάφρασις : Έπειδή δέ ΰμεΐς δεν θίλετε να προχωρήιητε,
ιϊμαι ή'/αγκαβμένος ή πρός υμάς νά φανώ πρΐδοτης καί την
φιλίαν τβϋ Κύρου νά προτ'.μήβω, ή πρός εκείνον να βειχθώ
ψεύβτης καί υμάς νά άκολουθήβω.
γ' Νοημάτα)ν άχολονϋία.
Οί μαθηταί κατατέμ,νουσ1. τό έρμηνευθέν είς τμήματα
άλλοι άλλως καί άνευρίβκουσ1. την έν εκάστω τούτων κυρίαν
έννοιαν. Μετί πολλάς έκ με'ρου; αυτών αποπείρας καί
διορθώσεις έπιτυγχάνεται ΐπί τέλους τό ορθόν. Σχτ,ματί-
ζεται λοιπόν υπό των μαθητών ύποβοηθοΰντος τοϋ διδα¬
σκάλου δι' έρωτήσεων ή εξής σειρά :
1 ) Οί στρΑΤ'.ώτα1. ίζαναγκαζόμενΐ'. νά προχωρήσωσιοτα-
2) Συγκαλοϋνται είς συνέλευσιν, ό δέ Κλέαρχος ίιτά-
μενος ένώττιον αυτών σιωπό^ καί
ôaxQvei.
3) Άπαρ'.θμεΐ τάς εύ·ργεβία;, άς παρά τού Κύρου έλαβε
κ,αί τάς θυσίας αύτοϋ υπέρ των στρατιωτών καί τής Ελ¬
λάδος, ΰποοεικνύει ϊέ τού; κυνδύνους, οδ; οιατρέχ»'., αν ά-
τ,θίι τόν Κΰρον (καί δ,τι αν δέβ πείσου,αι).
4) Λέγει απεριφράστως ότι θά προτιμήσιτ, τού; στρα¬
τιώτας καί όν_'. τόν Κϋρον, άναφέρει δέ κα'ι διά ποίους λό-
γους θα πράζτ> τούτο, οΐτινες είνε τρείς: α' ) διότι
cèv
θέ¬
λει νά τόν κατακρίνη ό κόσμος. β' ) διότι δίν ίΐνε καλόν
νά εγκαταλείπη τις συμπολίτας, φίλους καί συμμάχους καί
γ' ) διότι
u-st'
αυτών μόνον ίϊνε κα,ί πολύτιμος φίλο: καί
τρομεράς έχθρός.
5) Έπαινοϋσιν αυτόν οί στρατιώται τού καί οισχίλιοι.
άλλοι κ,ατατάσσονται εις τον ιδικόν τού στρατόν. Τής διαι-
ρέσεως ταύτης τοϋ ό'λου επιτευχθείσης, περιλαμβάνονται ήδη
υπό των μ,αθ^τών τα ανωτέρω πέντε νοήματα έν πέντε μ>
χ,ραΐς 8σον τό δυνατόν προτάσεσιν ών αί λέζεκ, λαμβά-
νονται έκ τοϋ κειμένου, άνευρισκόμενα'. ΰπ' αυτών των υ.α-
θητών καί ΰπογραμμ'.ζόμβναι. μάλιστα έν αύτψ /.αί αΐτινες
είνε αί εξής:
1 ) Οί στρατιώται λίθοις ΐβαλλον Κλέαρχον.
2) Κλέαρχο; έδάκρυε πολύν χρόνον έστώς.
3) Εύ επαθον υπο Κύρου καί μ,υρίους έλαβον δαρεικους
οδς είς ύμα-, έδαπάντον.
4) Αίρήσομαι ΰμδΐς καί 8,τι αν οεγι πείσομαι.
5) Οί βτρατιώτα1. έπ^νίσαν χαϊ πλείονες ή δισχίλιοι
παρά Κλέαρχον έστρατοπεδεύσαντο.
III
Ήθτκίτ καΐ καλολογ«κη
Έρωτώμενοι οί μαθηταί πώς κρίνουσι τους λόγου: και
τάς πράξει; τοΰ Κλεάρχου και διατί κρίνουσιν αύτάς ούτω,
θα είπωσι βίβαίοις ότι έ·7Εΐδοκΐ(Αάζου5ΐ την διαγωγήν τού,
ο'.ότι προετίμησε τούς Έλληνας των βαρβάρων καί διότι
ευρισκόμενος είς σύγκρουσιν καθηκόντων, φΛίας καί εύγνω-
[/.οσύνης άφ' ενός καί έθνικής φιλοτι—ία: άφ' έτερ:υ, ττροέ-
κρ'.νε το δεύτερον τέ χαί ανώτερον, καί θά χαρακτηρίσωσιν
αυτόν ώς άνδρα περι πολλον ποιονμενον χονς βνμπολίτας
κου την πατρίδα. Είτα, αν δέ ν τό γνωρίζωοιν οί [Ααθηται.,
θα ρτ,θτ, ο·ύτοΐς ότι. ήτο ανήρ φιλοπολέμου χοιρακττΐρος καί
έ'νεκα τοϋ χαρακτήρος τού τούτου ήπείθησεν είς τού: άρ-
χοντας τής Σπάρτης καί είς θάνατον κατεδικάσθη, πρός δέ
δτι έφίλει την πειθαρχίαν καί φοβερός εί; τους στρατιώ¬
τας ήτο καί ΐσγυρώς αύτούς έκόλαζεν. Έν τούτοις έν τ^
προκειμένβ δίΐνη περιστάσει βλέπομεν αυτόν άνεχόμενον
— 123 —
την στάσιν καί καταπνίγοντα τό φιλοπόλεμον αυτού μέ-
νβς καί προθύμως ακολουθοΰντα τους Έλληνας είς την πα-
τρίδα. 'Ορθόν λοιπόν είνε να χαρακτηρισθή ώ: άνίιρ δυνά-
μ,ενος έν ττ^ άνάγκτ^ φρονίμως νά συγ/ρατί) εαυτόν, ώς ά-
νήρ καί υπό τοΰ Ξΐ'/οφώντος αυτού αλλαχού χαρακτηρι-
ζόμενος
h
τοίς δεινοΐς φρόημος.
Οΰτω σαφώς, ήτ'.ολογημένως καί έν συνδυασμώ πρός άλλα
γεγ:νότα θά εκφέρωσι τας ηθικάς αυτών κρίσεις οί μαθηταί.
"Ηδη πρέπει νά έρωτηθώσιν οί μαθηταί πώ; κατώρθωσαν
ό Κλεαρχος νά καταπραόνιρ τους ούτω έςηγριωμένου; στρα¬
τιώτας καί δή καί αλλους πρός εαυτόν να πρΐβελκύςιτ).
'Ενταύθα πρέπει νά θαυμάσωσιν ά μαθηταί την τέχνην
τοΰ Κλεάρχου, όστις πρό; επιτυχίαν τού πίθουαένου δίν
όργίζεται διά τόν λιθοβο>.ιβ(ΑΟν, δέν ζητεί νά τιμωρηθή
τους πρωταιτίους, ά>/λα κλαίει,
p-svet
επί πολΰ σιωπηλός,
άναφε'ρε'. τάς ΰποχρϊώσεις τού πρός τόν Κΰρ:ν, τάς υπηρε¬
σίας άς προσέφερε πρός τού; Έλληνας, λέγει δτι είνε δια-
τεθιιμένος καί άδικος καί ψεύστης νά νομισθτ, χάριν αυτών
καί την ζωήν τού είς κίνδυνον να θέοτι χάριν των Έλληνων,
ταπεινώνιι εαυτόν απέναντι των στρατ'.ωτών τού λέγων
δτι άνευ αυτών εΤνε άνίκανος καί πρός καλόν καί πρός κακόν.
Κατ' αυτόν τόν τρόπον καί καλαισθητ'.κόν τι συναίοθημα
θά πρικληθή έν τ/, συνειδήσει των μαθητών.
IV.
Συγκέντρωσις.
α'.) Τέλο; ό διοάβκαλος πολλάκις θά επαναλάβη, ο{
δέ μαθηταί θά είπωσι τα έζης:
Ό Ξ-νοφών άποδεικνύιι ένταύθ», δτι πας ά.θρωπο;,οσά¬
κις ευρίσκεται είς την δυσχερή θέσιν να έ«λέξτ, μεταξύ·
φιλία; καί φιλοπατρία;, οφειλει νά προτιμ^ τό ήθιχ.ώς
ανώτερον καθήκον, δπερ εί>»ε τό της φιλοπατρ'.ας, διότι
οΰτω πράττων καί την κατάκρισιν τοΰ κόσμου άιτοφεύγβι
— 124 —
»αί πλείονας ώφελεΐ καί την συνείδησιν τού ίκ
β'. ) θ* έρωτγ,θώτιν οί μαθηταί:
Είς πόσΐ καί ποία μέρη διγιρεσαμ,εν τνιν προκειμένην
{/.εθοοικήν ένότητα; ποίας ηθικάς κρ'σεις έςηγάγομεν, ποίας
αΐσθητικάς; ποΓ* γεγονοτα έμάθομεν; τίναί λαοΰς; τίναε
τόπους; τίνα προσωπο1 ; τίνας χ_αρακτηρισ|Αθυς των ττρο-
>ώπων ;
Αί απαντήσει; εί: τάς ανωτέρω έρωτήσεις θά γραφώσιν
υπο την άμεσον όδηγίαν Γθΰ διδασκάλου είς το επ1, τούτω
ωρισμένον τιτράέιον κατα τίτλους, ών εΛαστος περιλαμβά
vä'.
μίαν ή περισσοτέρας σελίδας, ούτω: Πρόσωπα. Κλέαρ-
χος Λακεδαιμον.ος φυγάς. έν τ:ΐς δε'.νοϊς φρόνΐμΐς, φιλό-
πατρις.— Ξενία: ν.α Πασίων. Σημαντικα
ytyovàxa.
Πόλε-
μος Κλεάρχου κ»τά θρακώ;. — Αύτομολία στρατιωτών
ε=νίου /.αί Πασίωνος πρός Κλέαρχον.—Στάσις Έλλήνων έν
ΤαρσοΓ:.—Λαοί. Θρό^κες, βάρβαροι, έχθροί. των έν τί;, θρα-
K'.^TJ
Χερρονήσψ Έλλήνων. Σημαντικόν χόποι. Θράκη. θρα-
κική Χΐρρόνησΐς, Ταρσ:ί.
Έλ των έν τφ τετραοίω τούτψ γεγραμμένων σημειώσεων
κατβ μακρά όπωσδήποτε χρονικ» διαστηματα θά προκαλώνται
οί μαθηταί να κάμνωσ'. γραπτοτς καί προφορικας εκθέσει;.
Σημ. ο'. Ή διδασκσλία τού ανωτέρω μαθήμστος έκαστοί
έννοεΐ, δτι δέν είνε δυνατόν νά γίνΐ] οΰτε
£vt6c
μιαΰ ουτε
έι
/Tic
δύοώρών τέσσαρες η καΐπέντε έν άλλεπαλλήλοκ ημέραις
ώραι θά δσττανηθώσιν έν τώ σ^ολεΐω
npoc
άποπεράτυο"ΐν τοθ
δλου μαθ
/JMaTOc
Άλλ'ώί έκ
rfc
διείαγωγής τή« δληο
ipya^iac
έμφαΐνεται, γΐνεται έν τώ σ^ολεΐψ καί ή έργαοία έκείνη,
ittc
μέχρι τούδε ϋπετΐθετο δτι ήτο δυνατόν νά γ(
vif)
κοτ* οίκον
ùnè
των μαθητών καί ή
ènola
ουδέποτε εγίνετο. "Ηδη
d>c
κοτ
οίκον έργασΓα δίδεται μόνον δ,τι εΤνε εφικτόν υπό μαθητών
δημοτ. σχολείων, μόνων ανευ πολλοϋ κόπου καί μετά
tTjc
δυνατής τελειότητοα νά εκτελεσθή καί ουδέν πλέον.
Σ η μ. 6. ΌφεΙλω νά ομολογήση
«al
τ6 έέηε: δτι έν έκ των
μετ' έκτάκτου επιτυχίας γεγραμμένων καί έπ^φελεστάτων
- 125 -
βιβλΐων, τό οποίον διηνεκώς επρεπε να ουμβουλεύηται ό άσχο-
λούμενος είς την δ.δαοκαλΐαν τής άρχαΐας Ελλ. γλώσσης έν
τοίς σχολείον παντός βαθμοΰ, είνε κοΙ τ6 υπό τού κ. Ζαγγο-
γ,άννη συγγραφέν υπό τόν τίτλον « οδηγίαι πρός σκοπ,μωτέ-
όαν διδασκαλίαν των Θρησκευτικόν κοΐ Κληνικων μαθημάτων
κλπ » Ότε πο6 ενετίας συνεοτάθη τί έν ΆργοστοΛΐν πλή-
ρες δημοτικόν Ό/ολεΤον καί ήμην ϋποχρεωμένος νά δ.δάίω
αρχαί* Έλλην,κά' είς τους μαθητάς τής Ε', καΙ Στ τάξεως,
αμολογώ δτι ευρέθην προ άδ,είόδου· νά ίκολουθησω την
πεπαλαιωμένην εκείνην κα καταδεδ.κασμένην μέθοδον των κα-
θαρών κα! μή καθορών έίηγήοεων κα! τής μετα την έρυηνεΐαν
τεχνολογ.κής καί συντακτικής άνατομΐας τού έρμηνευθέντος;
Ουδέ διενοήθην τοιούτον τι, διότι ή το.αυτη μέθοδος απο τής
μαθητ,κής ήδη ήλικΐας μου μοί ενέπνεεν αηδίαν καί ίποστρο-

νά ΐόεύρ'χ. άλλην; Όμθλογώ Βτι δέν είχον τοιούτον θαρ-
poc
Ευρέθην δμως είς την ανάγκην νά τροποττοιησω πως
την'παλαιάν αναλόγως τής
«Ip.c
μου καί των δυναμεων μου,
άλλά πολύ άπεΤχον άπό τοϋ να εϋρΐσκωμα, ετι έν τη αληοε α
Εΰτυγώς έίεδόθη τό βιβλίον, περΙ οδ ανωτέρω είπον, έμελέ-
ΤΛσαβ6τό καί απεφάο.οα νά εοβρμοσω κατα γράμμα τας εν
αυτώ άναγεγραμμέ.ας οδηγίας καί μετά
T,vac
έβδομάο«
inel-
σθην δτι ή διδοσκαλΐα καί έρμηνεΐο των αρχα,ων συγγροφέων
ïve
πρβσιτή
«al tk
μαθητάς οχεδόν εΐπεΐν ίνεπ,δέκ^ους μβθΛ-
σεως ΠαραλεΙπω δτΓ άπηλλάγην τού φοβερου ί>αλτου τού
σεως. ιι ρ
f
δ|'ου κα| βοσεως επιστημονικάς καί δτι
! ΤοΌτο δέ, νομΐίω, δέν είνε μικρόν
Έν ΆργοστολΙω τή 15 Απριλίου 1902.
Στυλ
Δι·υ»Λΐντηί «Χήρονς βημβτ.
H
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙ-
ΔΕΓΣΙΣ ΕΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑι
Είς ελληνικήν Ιπετηρίδα τής δημοτικάς έκπαιοεύσεως,
τό πρώτον ήδη δημοσιευομε'νην έν τφ έλίυθίρφ Έλληνι-
σμφ, ένομΛσαμεν δτι καθήκον επιτακτικόν ύπαγορΐύη βρα¬
χείαν τουλάχιστον μελετην περί τής καταστάσεως τής
στοιχειώδους έκπαιδιύσεως των όμοφύλων μας τής χώρας
έκ,είνης, ή όποία κατα τας τελευταίας ιδία δεκαετηρίδας
κατέστη τό πεδίΐν άπεγνωσμένου φυλετικοϋ αγώνος.
Οί "Ελληνες 3ι.δάσ/.αλΐι. άνάγκ,η νά γνωρίσωσι τοϋς βυν-
αδίλφους των τής Μακεδονίας, νά παρακολουθήσωσι την
εν τοίς σχολείοις έκείνο'ς δρασιν, τα με'σα τα όποΐα ου-
τβι διαθέτουσι, τόν σκοΐτον δν έπιδιώκουσι, τα' προσκόμ¬
ματα πρός τα όποΓα προσκρούουσι, καΐ τούς κινδύνους
οί όποΐοι τούς άπειλοϋοιν. Άνάγκη νά άναπτυχθτ, πνευμα-
τι«ή τ'.ς έπικοινωνία μεταξύ των λειτουργών τής δημ,ο-
τικής έκπαιδιύσεως των ενταύθα καί των έν Μακεδθνία,
άνάγκη αί καρδίαι των νά συνδεθώσι καΐ ιδία οί των Ιν-
ταΰθα δ'.δασκάλων καρδίαι νά αΐσθζνθώσι τόν αντίκτυπον
των παλμων, οί όποΐοι δονοΰσι τα στε'ρνα των έν Μακε-
δονία συναδέλφων των.
Ή έπωνυ(Α''α δημοτικόν τού σχολείου τής βτοιχειώδους
Ικπαιδεΰσεως είνε άγνωστος έν Μΐκ,είονία, ώς καί ε'ς τα;
πλείστας τώ' ΰποδούλων χωρώ/. Άντ Ι ταύτης τα μέν
οημοτικά σχολεΐα των αρρενων τα λειτουργοΰντα είς τάς
πόλεις, είς τάς κώμας καί εις Τ'.να πολυΐτληΟ^ χωρία
ôvo-
Ι
— 127 _
μάζονται άαηκαι οχολαί, τα δέ λίΐτουργοϋντα έν τοίς μ--
κροϊς χωρίοις ονομ,άζονται γραμματοδιδαακαλεΐα. Τα σχο-
λεΐα των θηλέων τα μέν πληρίστερα ονομ»ζοντα>. ηαρ&ε-
ναγωγεΐα, τα δ' άτελεστερα νηπιαγωγεΐα.
Αί άοτικαι των αρρενων σχολαί σύγκεινται συνήθως έκ
τάξεων
il,
άντιστοιχοΰσαι περίπου πρός τα ενταύθα πλήρη
δημ:τικ« σχΐλεια. Άλλ ' ένίοτε είς τα: ίξ ταύτας τά-
ξεις προστίθΐται κχί έβδόμη καί ογδόη, ίνα οί έξ αυτών
άπ:φοιτώντες ε'χωσι πληρ>στέραν μόρφωσιν, ·?,, Ιάν πρό-
κειται νά καταταχθώσιν ιίς γυμνάσ'.όν τ-., κερδήσωσιν εν ή1
δύο Ιτη έγγραφόμΐνοι εις ανωτέραν τάξιν.
Τα γραμματοδιδασκαλεΐα ιύγκεινται συνήθω; έ/, δύο ί,
τριών τάξεων καί λειτουργοϋσιν είς τα όλιγοπλγ,θή χωρία.
Τα παροεναγωγεΐα σύγκεινται τέ πολΰ έκ τάξεων εξ,
άντιστοιχουντα καί ταυτα πρός τα παρ * ήμΐν πλήρη £η-
μοτικά σχολεΐα των θηλέων. Άλλ ' ώς συμβαίνει καί εν¬
ταύθα, πλήρη σχολεΐα θηλίω/ νά μή σχηματίζωσι δια δια¬
φόρους λόγου; πέμπτην κα'ι έ*την τάξιν, το αύτό παρα-
τηρεΐται καί έν Μχκίδονία. Τα π·ντάτακτα λοιπόν καί
τετράτα*τα παρθεναγωγεΐα δέν είνε καί ίκεΐ σπάνια.
To
νηηιαγωγεϊον -:ινε δλως ΐδιόρρυθμον καί υπό τής ά-
νάγκης έπιβαλλόμενον σχολίΐον. Λίΐτουργοϋβι το-.αϋτα καί
είς τάς πόλεις καί είς τα χωρία. Καί τα μέν λειτουρ-
γοϋντα έν ταίς πόλεσι περιλαμβάν:υσ'. παΐδας έκατίρου
των φύλων μέχρι τού 7»« ίτους, τα δέ λειτουργοθντα είς
μικρά χωρία περιλαμβνουιιν ;ύ μόνον παΐοας έ/.ατέρου
των φύλων τής μνημονευθείσης ήλικία;, άλλα καί *οράσ·.α
μάλλον ήλικιωμενα, τα όποϊα πολλάκις άιτοτελοΰν πρώτην,
δευτέραν ένίοτι δέ *αί τρίτην τάξιν δημοτικοϋ σχολείον».
Τα νηπ-αγωγιι"α^είνε σχ;λεί"α τής άνάγκης, άπαραίτητα
έν Μακεδονία δια δύο κυρίους λόγου;. Γνωστόν Είνε ότι οί
"Ελληνες τής Μΐκεδονίας είς αλλα μέν τμήματα τής χώ¬
ρας ταύτης είνε έλληνίίφων;·., είς άλλα δέ βουλγαρόφωνο·..
_ 128 —
Καί είς μέν τούς έλληνοφώνους πληθυσμώ; το νηπιαγω-
γεΓον
cèv
εχει ουίε'να άλλον προορισμόν, ί τόν γενικόν, δν
έπιδιώκουβ'. τα τοιαϋτα ίδρύματα. 'Εξαίρεσιν μόνον απο¬
τελεί είς τάς πόλεις, ένθα ύπάρχουν πληθυσμοί ποικίλης
εθνικότητος, ώς π. χ. έν θίσσαλονίχν), Σερραις, Βιτω-
λίοις κ.λ.π. Είς τάς πόλεις ταύτας αί ποιχίλαι προπα¬
γάνδαν πυρετωδώς άγωνίζονται να πρΐσελκ,ύωσ1.
naioac
έκ
νεαρωτάτης ηλικίαν, ίδρύοι.ται σχολεία είς πάσας τάς συν¬
οικίας. Αί έλληνικαΐ λο'.πόν κοινότητες, "ν« άποτρέψωσι τόν
κίνδυνον τούτον, περισυλλέγουσι τους παΐδας #>ΐς τα ΰπ '
αυτών συσταθε'ντα νηπ'.αγωγεϊα, εις τα όιτοΐα προσαρτώ-
σιν Ινίοτε καί πεώτην τάξιν δημοτικοϋ σχολείου, εάν δηλ.
τέ παρθϊναγωγίΐον τυγχάΐρ μα ράν πως κείμενον.
Άλλ ' είς τούς βουλγαροφώνους πληθυσμούς τ& νηπια-
γωγίϊον είνε
îôpujia
πολλω άναγκαιότερον. Ό παίς έξβρ-
χόμενος
ix.
των κόλττων της βουλγαροφώνου οικογενείας τού
ομιλεί μόνον την τοπ'.κήν εκείνην γλώσσαν, ή όποία άπο-
καλεΐται μέν τυνήθως βουλγαρική, αλλ'ή όποία δέν είνε
ή έν Βουλγαρία λαλουμένη. 'Εάν λΐΐπον ό παίς, άδαΤ)ς
ούτω τής έλληνικΐις, κατετάττετο «ύθυ; είς το δημοτικόν
«χολείΌν, δύναται τις
va
φαντασθη την δυσχέρειαν, καθ'
ΐ)ς οί διδάσκαλθ'. θά προβέκρουον πρός (5ύθα'.σιν τής διδα-
σκαλίας των. Μεταξΰ λοιπον τής οικογενείας καί τού οχο-
λείου τάσσετα'. τ6 νηπιαγωγεϊον, τό οποίον παρκλαμβάνον
τούς παΐδας άπο τού τετάρτου έ'τους καί προπονοΰν αύτούς
είς την ελληνικήν γνώσσαν επι δύο ί; τρία Ιτη διββιβάζει
τούτους είς την άστιχή/ σχολήν τ, είς τό παρθίναγωγεϊον,
κεχτημέ,νους, υλικόν.τι τουλάχιστον έκ τής ελληνικήν γλώσ¬
σης. Τα εν βουλγαροφώνςις λοιπόν χώραις νηπιαγωγεΐα
εκπληρούν διττον σκοπόν,
*al
ττ,ν προπόνησιν δηλ. είς την
διδασκαλίαν της ελληνικάς γλώσσης καί την προφύλαξιν
των παίδων άπό τής ξένης προπαγάνδας. Μέχρι τού 1899
τανη π'.αγωγεΐα ταύτα ττβρα πάσαν-την πρόθυμον των διδα-
— 129 —
σκουσών μέριμναν ήστόχουν κατά τα ?:λΐΐβτβν τον σκο-
ποϋ των ένεκα τή; πλημμελοΰ; μιθόδου τ/;ς εφαρμοζομένης
είς αύτ?. Παραγνωρ'.σθε'ντο; δηλ. τοϋ σχο-ΐύ αυτών, αι
νηπ'.αγωγοί έδίδασκον ανάγνωσιν καί κΐφάλα'.α ό> όκληρα
έκ τής Π. καί Κ. Δ'.αθήκη; καί ϊπε'βαλλςν την
-/-suvjj-
μόνευσιν μ,ακροσκελών πο'.ημάτων καί μα/.ρ;ο·Λ:λΐ';τέ;ων
οιαλόγων, ϊνα Επιδείξωσ'. τάς μαθ/,τρία; το>ν κατά την εορ¬
τήν των σχολείων τελοοαίνην τ7, 30?, Ίννουαρίου καί
κατά την πρώτην ημέραν των έξετάΊεων. Έπειοή δέ οί
είς τα νηπιαγωγίΓα φο'.τώντϊ: βον)γαρόφωνο'. παΐοες ηννό¬
ουν παντάΐΓαΐ7ΐ την ελληνικήν, άπεμνηυ,όνευον τα
O'.Sxgko-
αενα άσυνε'.δήτως, τί όποϊα ώς φωνογράφί'. στΐαφωοώι
έξήγγϊλλον, άνευ έπιγνώσεως ούδεμιας τού ιτΐρ·.εχο|Λϊνου.
Έπα/.ολούθη;Λα της μηχανικωτίτηΐ ταύτης δ'.δ:«7καλίαΓς
ήτο, οτ·. μετά διετή καί τΐ'.ετή φοίτησιν είς τα λΐγόμενα
ταυτα νηπιαγωγεΐα κατετάστίντο εί; τ·/ιν αστικήν ιγο-
λήν οί πϊϊεες, η εί: τό παρθιναγωγεΐΐν τα κ,οράίια αή
φέροντ;ς γλωσσικον εφόδιον
oùoè
πεντηκοντάδα λε'ςεων. Ό
κύριος λοιπόν τ/.οπός, ή ασ/.ηΊΐς δηλ. είς τί έλλην.ιτί
διαλέγΐσθα'. παρημελΐΐτο ουχί
tocsv
ο1.α τή/ άπροθ'-ιμίαν
των νηπιαγωγών, άλλά δ'.ά την ελλ = '.ψ;ν
u.iQoocj
καί δ·.ά
την αξίωσιν των κοινΐτήτων τον νν ΞΐΛφανίζωνται
/.%--j
θγ&ΐΑενα δ'.αλόγους κ»ι
τάς
έορτα: τα νήπια
Άλλ ' άπό τού 1900 »ληφθή ή προτή/.ουτχ μέριιι
πρός ενστοχον χρη'ίΐμοποίη'ΐΐν «ο/υτίμ,ΐυ χρόνον καί μέ¬
γα) ών των νηπιαγωγών μόχθων. Συνετάχθη οηλ. /.αί ε¬
δημοσιεύθη σύντοιΐΐν πρόγραμ(Αα καί εδόθησαν βραχεΐα·. Ιγ-
γραφοι οδηγίαι είς τας διδασκαλίσσας, αί ΟΛοΐαι /.υ:ίως απο-
βλέπουσιν =ίς την γλωσσικήν δ'.δασκαλίαν. Κατά τα: όδη-
γίας ταύτα; τό κύρ'.ον εργβν τή; νηπι>γωγΐϊ, ιςαταργου-
μένης τής με'χρ1. σήμερον έπ'.κρατΐΰση; ;/.ηχαν.κ·/;ί δ'.δασ/.*-
λίας, είνε ό 2·.άλ:γ5; μ:τά των παίδο>ν Ι—ί 0:αντων τοϋ
> 9
— 130 —
κοινοϋ βίου. ο Ό συνεχή: μετά των -αί&ων διάλογος» ε-
γραφεν ό συντάκτην των όδηγιών τούτων «επί θεμάτων
τού κοινοϋ βίου καί τής κο'νής χρήσεως θά έξο'κε-.ώστ) τούς
-αί"δα; εξ άπαλών όνύχων είς την ελληνικήν γλώσσαν, ωατ-ζ
να Λατασταθτ, αυτή είς αυτού; μητρική. Άλλ ' ή νηπια-
γωγος οέν πρέπε1. νά λησμονή, δτι ή γΤ,ώσσα τότε μόνον
«ίσούει είς την συνείδησιν τοϋ διδασκομένου, οταν αυτή
διδάσκηται φυσικώς, ώς δηλ. λαλείτα', καί ουχί τερη-
τώς, μ,ε έπιτετηδευμένας δηλ. λέ;εις καΐ φράσεις. Αί λε-
ξεις όθεν άνάγκη νά λαμβάνωντα-. έκ τής συνήθου; λαλιας·
ουδέ πρέπει νά αποφεύγγ) ή νη-ιαγωγος καΐ ξένας τινάς
"λέςεις, άς ή χρήσις καθιέρωσεν είς την ήμ,ετέραν γλώσσαν.»
Έν ταίς άστικαΐς σχολαΐς πρόγραμμα έφαρμ,όζεται «ερί-
που τό αύτό, οίον κ,αί έν τοίς ενταύθα σχολείοις. Είς τα
σχολεΐα των βουλγαροφώνων χωρών ή διδασκαλία άποβαίνει
έπιπονωτάτη καί ιδία εί; τάς κατωτέρας τάξει;, διότι, ώς
ελέχθη, οί μαθηταί κατατάττονται. τελείως σχεδον άπρΐπα-
ράσκευοι είς την γλώσσαν.
Eic
τάς κατωτέρα; τάξει; καί των
δημοτικών σχολείων παρεττ,ρεΐτο τό αύτό έλάττωμα έν τη
δ'.δασκ,αλία, οίον κ,αί έν τψ νηπιαγωγίίω. Οί παΐδες δηλ.
έδι,δάσκοντο όλόκληρα κεφάλαια έκ τής Π. καί Κ. διαθή-
κης [Ληχαν.κ,ώτατα, χωρίς δηλ. νά έννοώσιν οΰτε τάς άπευ-
θυνομ,ένα; εί; αυτού; έρωτήσει;, ουτε τα; κατα συνθήκην
διδομένας ΰπ ' αυτών άποκρίσεις. Ένεκα τής πλημμελοϋς
ταύτη; μέθόδου, η: τα ιχνη έφαίνοντο καί εί; τάς ανωτέρα;
τάξει;, καί έπειδή ή έλλην.κή γλώσσα έδιδάσκετο ώς γλώσ-
βα ξένη καί τεχνιτώς.έλάχιστα έπέδρασεγλωσσικώ; τό σχ:-
/εΐον εί; τού: πληθυσμ,ου: έκείνου;. Άλλ' άπέ τοΰ 1900
ελήφθη έπίση; μέριμνα περί εύστοχωτέρας κατευθύνσεω; τή;
διδασκαλία; καί εί; τα; αστικάς σχολάς, συνταχθέντος καί
- 131 —
■οΥ,μοσιευθέντο; άναλυτικοϋ των μαθημάτων -ρογράαματος
καί δοθεισών έπαρχ.ών εγγράφων όδηγ'.ών. Διά των όδηγ'.ών
τούτων σκοπίϊτα'. κυρίως ή καταπολε'μησις τού μηχανισμοϋ.
Κατεοείχθη εις τούς διδασκάλους, ότι κΰριος σκοπός τοϋ
σχολείου είνε ή δ-άοοσις τής έλληνας γλώσσης είς τούς
3ου>γαροφών:υς πληθυσμούς.βΟ'. διδάσκαλοι των αλλεγλώσ-
των μϊρών» Ιγραφίν ό συντάκτης των όδηγιών έκείνων
«δέον νά έχωσιν ΰζ' οψϊ'. οτ1. ή επί πολλά Ιτη γιγνομένη
αηχαν.κή δ'.οασκαλία σπουδαίως παρεκώλυσε την πρόοδον
τής γλώσσης κ*1 ότι παντί σθΐνει πρέπε1. νά άρθί; τό άτοπον
τουτο."Ετι δέ,ΐνα ή διδασκομένη γλώιτσα κατασταθΐ) μητρική
είς τοΰς παΐοας, οε'ον νά μή διδάσκηται αυτή ψυχρώ;, άτό-
'/ως καί ώς τις ξενη,άλλά νά είσδύγι είς την συνείδησιν αυτών.
Πρός τουτο δέον οί διδάσκαλοι νά μή θηρεύωσι λέξε'.ς έκ τής
άγαν καθαρευούση:, τάς οποίας ό παίς ήλικιούμενος καί μεθ'
έλληνοφώνων άναστρ=φόμενος οέν θά άκούβτί, ίλλα μάλλον
λε'ξει; τής συνήθου; χοήσεως. ΙΙρός τούτο'.ς δέον νά οιαλέ-
γωνται αδιαλείπτως μϊτά των μαθητών αυτών οί οιδάσκα-
λοι οΐκείως κα'ι νά ειτΐπτεύωσι προσηκόντως, ώστε καί ϊν-
τές καί εκτές τού σχολείον νά λαλώσιν ούτοι, μόνον την ελ¬
ληνικήν γλώσσαν. Πλήν τέλος των χλλων σκοπών, ούς έπι-
δ'.ώκε1. τό σχΐλεϊον, ή γλωσσική πρόοδο; δέον νά είνε τό κέν¬
τρον, πρός δ νά κατευθύνηται ή δ'δασκαλίϊ πάντων των μα-
Έν ταίς αστικαΐς σχολαϊς των β:υλγαροφώνων χωρών ώς
καί έν τοις παρθεναγωγείοις εκανονίσθη νά διδάσκηται μό¬
νον ή νε'α έλληνική γλώσσα, άποκλε'.σθείσης έν ταϊ; άνωτέ-
:*ις τάξεσι. τής άρχαίας πρός αποφυγήν συγχύσ:ως. Έν ταίς
αΐΓΐκαΐς ομως των έλληνοφώνων χωρών έκανονίσβη ή 2ιδα-
7*αλία καί τής άρχαίας έλληνικής
i-à
τοΰ Β', εξαμήνου τής
Ε', τάξεω;.
Ε*ιτ:μεν ανωτέρω, ότι ό κύκλος των μαθημάτων είνε πε-
οίπου ό αύτάς
h
ταίς άστικαΐ; σχ:λαΐ; τής Μακεδονίας
fir
— 132 —
οιος χαί έν ταίς ενταύθα. Τό μάθημα τής γυμναστικήν μό¬
νον παραλείπεται πανταχοΰ σχεδόν τοΰ εσωτερ'.κοΰ τής Μα-
κεδονίας δι' εύνοήτους λογου;.
Μέλλοντες
va
οιαλάβωμεν περί τοΰ διδάσ*οντος προσω¬
πικού ά>άγκη νά προπαρατηρήσωμεν, ότι τό έργον τού δι¬
δασκάλου κ,αθ ' άπασαν την χώραν κ,αί δή είς τα χωρία
τα κατοι/.ον[Λενα υπό μι,κτών πληθυσμών είνε δυσχερέστα¬
τον . Καί αί δυσχέρειαι δεν προβάλλονται τόσον έκ τής
το»ηκής άρχής, ή όποία άπό αίώνων ήδη έθ'.σθεϊσα εί; τα
έλληνικα σχολεϊα αίσθάνεται σεβασμόν τίνα προ: αύτά,
όσον έκ, των ξένων προπϊγανδών καί έκ των λονπών ό'ρων,
υπό τού: όποίΐυς ό δ'.δάσκαλος κ-αί ή οιδάσκαλος διαβιοΐ.
Τα έλληνικά σχολεια είς τού; βουλγαροφώνου; ιδία ττλτ)-
θυσμ,ού; είν: τό κάρφος των όφθαλμών των σχισματικών
/.al
ένΐαχοϋ των σερβΐΛων πληθυσμών. Κατά των διδασκά-
λων καί των ύποστηρ'.ζόντων τα έλληνικα εν γέ
/si
σχο-
λεΐα στρεφονται κυρίως πάσαι αί ενέργειαι των όταοών τοϋ
βΐυλγαρ'.κοΰ κΐμ.'τάτου των κρυφίων καί των φανερών. Τους
διδασκάλους ζητοΰσι νά έξοντώσωσι, μή άπαξ'οϋντες νά δι-
ευθύνωσ1. τα δολοφίν» ό'πλα τωχ καί κατά των δ'δασκαλ'.σ-
σών αυτών. Εί; λ;ιπόν κίνδυνος άμέσως απειλών αυτού:
είνε ό έκ τού άγρίου φυλετικοϋ άνταγωνισμοΰ προερχόμενος.
"Αλλας πικρία: —οτίζοντα1. πολλάκις οί δ'.δάσκαλθ'. έκεΐνο1.
καί έξ αυτών των όμορύλων. Α! συνήθεις τοπΐΑθά εριδες εκρή¬
γνυνται ουχί όλιγάκις κατά των κεφαλών των διδασκάλων.
'Εάν λο'.πόν προσθέσ^ι τις είς ταυτα καί τάς έκ, τής φύ¬
σεως τοϋ εργου πηγάζουσας εις την χώραν εκείνην δυσχε¬
ρείας, εάν —ροσθέσγ·,, 8τ>. δ'.δάσκουσ'. συνήθως έντος δ'.δακτη-
ρίων άκαταλλήλων κ,αί Ιχουσι κατά τέ πλείστον σπάνιν
των παιδευτικών μεσων, δηλ. των καταλλήλων σκευών καί
— 133 —
των άναγκαίων όργάνων τής διδασκαλίαν δύναται να Ιχγ;
άμυοράν είχ,όνα τής ούχι ευαρέστου θέσεως των ΐτρομ,άχων
ϊΛείνων των έθνκών. Άλλ ' ομως καί παρά πάσας τάς
δυσχερείας ταύτας, οφείλομεν ν ά, ομολογήσωμεν, ότι έκπλη-
ροΰσι κατα τό πλείστον ιτιστότατα την άνατίθειμέντιν αυ¬
τοίς εντολήν, εί καί ή μόρφωσις των κοί ή πρός το διδασκα¬
λιών έργον προπαρασκευή των δέν είνε έπαρκής.
Διότ1. οί πλεΐστοι των είς τάς αστικάς σχολάς ΰπηρε-
τούντων διδασκάλων είνε άπόφοιτοι των έλλτ,νικών γυμνα-
σίων τής Μακεδονίας· το δ' αΐτιον είνε τα έςής :
Έν Μακεδονία παρετηρήθη μεγάλη έλλειψις
βκάλων. Άλλοτε ελειτούργουν έν Θεσσαλονίκτ, καί Σερ-
ρα'.ς διδασκαλεΐα τέλει», οί άποφοιτοι των οποίων αρίστα
πε-αιδευμενοι διεβπάρηΐα·/ άνά τα; διαφόρους της Μακε¬
δόνες καί τής Θράκης πόλεις (υδοχίμω; έργαζόμενοι. Άλλα
έκ τούτων σήμερον ολίγ'.στοι ύπελείφθ/,σαν έν Μακεδονία,
ΐλλων μέν τραπέντων επ' άλλα έργα, άλλων δέ άναλα-
■βόντων αλλαχού διοασκαλικήν υπηρεσίαν δια τα γλίσχρον
τής έν τοίς μακεοονικοΓς σχολείοις μισθΐδοσίος. Τ:ύτων
λο'.πόν έπα'.σθητώς έλλατωθέντων, χατελάμβχνον τάς κε-
νάς θέσε·.ς διδάσκαλοι ερχόμενοι έκ τής ελευθέρας 'Ελλάδος.
Άλλά άπό τοϋ 1896,
»wo
τής έφαρμογτ,ς δηλ. ενταύθα τού
περί δημΐτικής εκιτα'.δεύσεως ΒΤΜΘ' νόμ,ου, ίύνοητον είνε
ότι ουδείς σχεδόν των διοασ/,άλων τής ελευθέρας 'Ελλάδος
απεφάσισε νά άνταλλάξγι θέσιν άσφαλή,βίον ελεύθερον κΐί ά-
νετον, δικαίωμα συντάξεως πρός τάς κατά πάντα
p-sievo-
κτούσας έν Μακεδανία θέσε'.ς, άφ' ου άλλως τε καί ή μι-
σθοδοσία, ϊ,τ'.ς ηδύνατο νά είνε δέλεαρ είς τ'.να:, δέν δια—
φ»ρε'. τής έν τή ελευθέρα 'Ελλάδι παρεχομ,ένης, πολλαχβΰ
δέ καί Οιτολείπετα'.. Δια τουτο δσοι διδάσκαλο'. προήλθον
- 134 -
έκ τής' ελευθέρας Ελλάδος άπό τΐΰ 1896 ήσαν κχτα τό·
πλείστον οί
S'a
διαφόρους λόγους άπόβλητοι τής δημοσίας
υπηρεσίας, πλήν ίύαρίθμων Μακεδόνων, οί όποΐθ'. έκ,παι-
οευθεντες έν τφ διδασκαλείω θ.σσαλίας συμφέρον
sfyov va
υπηρετήσωσι,ν είς την πατρίδα των.
Τάς στε'.ρευσάσας λθίπόν πηγάς άναπλΥΐροϋσ·. χ.ατά τό
πλείστον τα γυμ,νάσια, ών οί άπόφοιτοι διορίζονται ευθύς
δημοδιδασκάλου Άλλά προφανές εινι ότι. οί νέο1. ούτο·.
έχουσι μέν έγκυκ-λοπαιδικήν μόρφωσιν, άλλά στεροϋνται
παντάπασι καί των άναγ/.αίων πα'.δαγωγικών γνώσεων καΐ
τής προσηκούσης οιοασκαλ'.κής πείρας, ατε μ,ή δ'.δασκομέ-
νου ούοενο; τΐαιοαγωγικοΰ μαθήματος έν τοίς γυμνασίοις
τής Μακεδονίας. Περιττόν ο' εΤνε νά λεχθί,, ότι οί νέοι ού¬
τοι, καίπερ κατα τα πλείστον φιλότιμΐ'. καί φ'λο'πονοι, έν
~ολλοϊς ομως αύτοσχεδ'.άζουσι ταλαντευόμ,ενοι άνά παν τΐίς
διδασκαλίας βήμ.α κ,αί δή κατά τα πρώτΐί έ'τη.
Τό κακόν ομως ήτο Ιτι χεϊρον είς τα μικρά χωρία, δηλ.
είς τα γραμμ,ατοδιδασκ,αλεΐα. Γραμ.ματοοιδάσ/.αλθ'. γλι-
σχρότατα άυ.ίΐβόυ.«νοι έλαμ.βάνοντο έκ των εντοπίων ελαχί¬
στης ή ΐύδεμι.ας [Αορφώσεως εΰμοιρούντων.
Σκέψις λοιπέν εγένετο υπό των αρμοδίων πρός θίραπΐίαν
τού κακοΰ τούτου Καί εκρίθη μ,έν ώς ώφ-λιμωτάτη ή α-
νασύιτασις τού διδασκαλείον, άλλά καί ένεκα οίκθΌυ.'.ν.ών
λόγων καί μάλιστα διότ·. άνάγκη έπαισθητοτέρα διδασκά-
λων υπήρχεν είς τα μικρά χωρία τίς Μακεδονίας, Ινθ? δέν
θά ηδύναντο νά υπηριτώσι ο'.δασκαλισταί μέ τόν γλίσχρον
μισθόν, δν αί κοινότητες χορηγουσ'.,κατελίίφθγι μέν ή σκέ¬
ψις τίς συστάσεω; διδαΐκαλείου, εκρίθη δ* ώφΐλ'μωτερα ή
σύστασις ΰποδιδασκαλείου έν Θΐσσα/.ονίκϊΐ.
Τό ύποδιδασκαλεΐον λοιπόν τούτο ίδρυθέν κατά τό·/ Σε¬
πτέμβριον τοΰ λήξαντας σχολ'.
/.oû
Ιτου; πϊρ'.λαμβΐνει [Ααθη-
τάς τροφίμου; μ,όνον προσελθόντα; έκ τώ' διαφόρων τη;
Μακ,εδονίας μ,ίρών. Οί μαθηταί κατά τα π/ εΐστον έχοντες
— 135 —
ώριμον ηλικίαν προυπηρέτησχν ώς γραμματοδ'.οάσκ,αλοι είς
διάφορα χωρία τής ΜακΐόΌνίας. Ό έσωτορικό; οργανισμόν,
τό πρόγρ*μμα των μαθημάτων κ.λ.π. έχουσι κατά τόν
αυτόν πιρίπου τρόπον ώ; καί έν τ:ϊς ενταύθα ΰποδ'.οασκαλεί-
οις. Τό διδάσκων προσωπικόν εξελέγη έζ άριιτΐβαθμίων δημο-
ο'.οαβκάλων άποφοίτων των ενταύθα διδασκαλείων. Τάξει:
ίδρύθηταν συγχρόνως δύο, ό δέ άριθμός των μαθητών υπε¬
ρέβη τούς 50.
Οί άΐτόφοιτο'. τοϋ ΰΐΐοί'.δασ/(.α'λεί:υ τούτου είνε, ώς είπο¬
μεν, προωρ'.σμένοι νά ΰπγιρετήσωσ'.ν είς τα μικρά νωρία ώς
γραμματισταί. 'Υπο τοιαύτην εποψιν έπλήρωσε τό "δρυμα
τουτο ανάγκην στουοα'.οτάτην τής χώρας έκ,είνης.
Έ*, τώ« ΰ'.οασκαλισσών άλλα1. μέν είνε άπόφοιτο'. των
εν 'Αθήναις κ,αΐ Κων/πόλϊΐ ο'.οασκαλΐίων των θη/,έων,
άλλαι δέ καί δή αί πλείστα1, ίΐνε απόφοιτοι των ανωτέρων
τής Μακεδίνίας παρθΐναγωγείων κα'. μάλ'.στα τοϋ τής
θ-τσαλονίκης.
Ο (Λΐυθός των οιοα';κάλο)ν λ.χ δ'.δαικ.ΐλ'.σιών ποι-
κίλλει αναλόγως τή; -ΰπορίας των κο'.νοτήτων, Αυμ*ΐνό-
μίνος άπό 20 όθ. λ·.ρ. έτηΐίως μ'χρι 50, τώ·/ δέ γραμ-
ματοδιδασκάλων κατίργετα1. πολλάκις καί είς τας 10 οθ.
λίρ. ετησίως.
Έκ «υ πίνακος, τόν οποίον παρατίθεΐλϊν ΐνταυθα,
καταφαίνιται. ό άριθμό; των δ'δαικάλων καί διδασ/.ΐΑ'.!Τ5ών
ώς καί των μαθητών *αί μαθ/',τρ'.ών των δύο νομών τής
Μακεδονία:. Εί; τόν πίνακα τοϋτ:ν περιελήφθ/,5αν καί οί
είς τα γυΐΛνάσ·.α φΐ'.τώντΐ; μαθηταί, ών αφαιρουαένων έςά-
γΐτα; ότι ιίς τα ποικίλςυ 3αθμοϋ δημοτ·.κά σχολειχ άρ-
— 136 —
ρένων καΑ θηλέων έφοίτων κατά τί παρελθόν σχολικ,όν
I-
τος 56843 μαθηταί οιοασκ.όμενο'. υπό 1343 δημΐδιδασκά-
λων, οημοδιδασκαλισσών κ,αί γραμματοδιδάσκαλος. Οί ά-
ριθμοΐ ούτοι είνε ή εύγλωττοτέρα απάντησις είς τα ψευδη
τής προ ολίγου δημοσιευθείσα [ςΌυλγαριχ,ής στατιστικήν,
δια τής οποίας παριστάνετο τό ελληνικόν στοιχείον εν σμι-
κρό; μ,ειονότνιτι.
Γ. Μκουκου@&λ>;.
η πλρ" ημίν
mm
sibaxa
Έν
rrt
αληθώς σπουοαία έκπαιδευτικτ, παρ' ημίν κι¬
νήσει κατί τα τελευταία ετη το ζήτημα των διδακτικών
β'.βλ'.ων οέν ετυχε τής απαιτουμένης προσοχής καί συζητή¬
σεως. Ουδέν άλλο τω οντι είδομεν μέ^ρι τούδε έν τφ
τύπω ή διαμαρτυρίαι των δικαίως ή άδίκως παραγκωνιζο-
μένων συγγραφεων χ.αί ίσθενίί τίνα παράπονα δια την σχε¬
τικώς ρ,εγάλην δαπάνην των οϊκογενειών είς βιβλία διοα-
κτικά.
Αλλ ' ούτε ή (λεγάλη δαπάνη των οίκ:γ«νε!ών, οΰτε —
τολ(χ.ώ νά ε'.πω — αύτος ό τρόπος τής δ'εζαγωγης των δ·.α-
γωνισμών, είναι τό μεγαλειτέρον κακόν, τό έκ των διδα-
κτ'./.ών βιβλίων προκύπτΌν. Ταυτα φαίνονται μικρά, παρα-
βαλλόμ.ενα πρός την μεγάλην, πρός την άνυπολόγιβτον
βλάβην, ην επί φέρουσιν είς τό πνεΰμα καΐ τό ήθος των
έλληνοπαίοων αί κατά μέγα μβρος κακότεχνο-. έκεϊνα,ι συρ-
ραφαί ές ααοί.βαίων άντιγραφών, αί χρησιμεύουσαι παρ η¬
μίν κατί τό πλείστον ώ; διδακτικά βιβλία. Έκ τής απόψεως
ταύτης άς μ,ΐί επιτραπή νά έξετάσω τό ζήτημα, έκφράζων
έλευθέρως καί γινικώς την επί των έν χρήσει διδακτικών
β'.βλίων γνώμην μου, ην εσχηριάτ'.σα κατόπιν πολυετούς
ΠΙΝΑΞ ΓΕΝΙΚΟΣ
Των ελλψικών αχολείων, διδασκάλων. διδαακαλιοαών, μα&ητών
/al
μαϋψριων ώς ν.αϊ τής ίτηαίας δαπάνης σνντηρήσεοκ ανχών εις τους νομονς
Θεαααλονίκης, Μοναατηρίον, Άδριανονπόλεως,'ιωαννίνων, είς τας νήοονς τον Άργιπελύγοΐ'ς κυ'ι
h
Κ/πόλει
■§■
3?
"^
Ν Ο Μ Ο Ι
ΓυμνΑαιχ
Αν|μ.οτικ& οχολβΐα
Αρρενων
Γραμματοδιδασκαλεία
Παρθίναγωγι/ί»
χ«1 η«ιχγωγ«ϊ«
Σύνολον
ΈτηαΙα ι
δαπανη
γνμνααίων
τώ»
«ρΐι?
μα&ητων
tlfJt&
àtàaoxu-
Un
aut&,
««(»Mill
18811
13608
(Ι/.Ι
II,
Ι
200
178
όιδαακύ-
μα&ητών
»>ί(Ϊβσχ«-
λισσαι
1(10
118
μα&,Γ
τριαι
σχοΐιίων
didaaxw
λων-διδα-
σχαίιααων
794
60*3
μα&>,ιων
ιια&ητοι
on
32542
25065
488539
300994'
1
•2
1
2
1
Α'. Μακεδονία
θεσσαλο^ίκη:..........
Μ5·να7τ/;ρ''ου..........
Σύνολον. .
Β'■ Θράκη
Άοριανουττ&Αΐως.......
Κωνσταντινιυτόλεω:. . . .
Σύνολον..
Ι". " Ηπειρος
'Ιωαννίνων..........
Δ' .
Nfjoot
'Αρχιτιελάγθνς
Χίος, Οίνΐΰσα1., Ίκα-
ρία, Λήμνος, Ψαρά, Ρό-
£οί, Πάτμο:, Αέρος, Σό-
υ-η, Κά/υμνΐς, Καττελ-
λόρριζον, Χάλ/^η, Κάσσος,
Νίιυρος,Τήλο:,Κάριταθο;,
Λέιβο:.
3
5
26
28
304
460
200
153
377
279
201
178
4513
4225
119
69
188
97
72
8852
6566
522
405
8
2
6
54
16
96
764
ΙΓιΟ
1090
353
ί>6
67
656
211
244
32419
12417
7133
378
199
42
379
180
42
222
285
61
8738
6840
1641
308
165
222
15418
8736
8994
927
374
186
1397
572
605
57607
28243
18958
789533
307900
733254
8
1
2
112
13
17
1240
305
251
163
281
207
455
382
340
19550
15534
20406
241
294
53
8481
7535
1849
169
52
92
387
78
136
17730
3150
8099
560
628
354
1177
768
554
47201
20532
30875
1041154
322752
446269
ι
i_
137 —
π£'1ρας, ή μάλλον κατόπιν καθημ,ΐρι,νών επ' αυτών πειρα-
αάτων, ούτως ειπείν, τα όποία πάς διδάσκαλος λαμβάνει
την ευκαιρίαν νά εκτελή.
Οι/.οθεν έίίνοεϊται,δτ!. δέν λαμβάνω θέσιν έπικριτοϋ, άλλ '
«πλώ; άνθρώπου προσκόπτοντο; καθ ' εκάστην πρό έμποδίων,
έκ των διδακ,τιν.ών β'.βλίων π?οεργομ.έων, δυσχεραΐνόντων
τό Ιργον τού καί ζητούντος έν τω μ,ετρω των δυνάμεών τού
την διόρθωσ'.ν τού κακΐϋ.
Είς όλον τόν κόσμον διδακτικόν βιβλίον σημαίνει σπου¬
δαιότατον βοήθημα έν τφ εργω τής διδασκαλίαν, οημαίνει
μεγάλην ανακούφισιν τού διδασκάλου έν τω έπιμόχθφ ερ-
γφ τού, σημαίνϊΐ οικονομίαν κόπου καί χρόνου καί άπαλ-
λαγήν από τής άνίας τής ταυτολογίας, είς ήν άναγκάζε-
ταΐ. νά καταφύγη ό διδάσκαλος, όπως έμπεδώσγ) τα μά-
6ημ.α έν τ·?, δ'.ανοία των μαθητών διά μόνης τής ζώσης
φωνής, σϊΐααίνει τέλος έλατήρ'.ον κινοϋν την φ'.λομίθΐΐαν
καί τόν προ; μελέτην ζήλον των «α'.οίων. Παρ ' ημίν δ-
μ,ως, έκτός έντίμων τινών έξαιρέσεων, διδακτικόν βιβλίον
βτ,μαίνε'. αληθή μάστιγα {>δασκάλου καί μαθητών.
Πολλά θά ηδύνατο πάς διδάσκαλος νά γράψτ) κρατών
καθημερινάς σηυ,ειώβει;, δπου άπαντα λαβυρινθώδη άσά-
φε'.αν ή γλωσσ'.κην ανωμαλίαν καί άκυρΐλεζίαν ή πρωθύ-
5τερον καί λοζοδρ:μοϋσαν κατάταξ'.ν τής υλης ή άαείλ·.-
κτον πόλεμον κατά τού συγκεκριμένου καί θετ'.κοϋ, όστις
υπέρ πάν αλλο κακόν χαρακτηρίζε·. τα πλείστα των Ϋιμε-
τέρων δ'.οακτ'.κών β'.βλίων. Αί μεταδιδόμεναι εί;
tîù;
μα-
ήητά; γνώσε-.ς δέ ν προσφε'ρονται εί; την διάνοιαν των άρ-
τ'.αι κ*1 διαυγεΐς χαί άμέσως άντ'.λτιπταί, άλλά μό>ι; θά
θ'.αφαίνωνται υπο την πυκνήν όμίχλην άλλοτε πλαδαρας
-ολυλογίας άλλοτε άσφυκτικής βραχυλογία:, οπόθεν μετά
κόπου θά έξέλθωσι κατακερματισμέναι καί άσαφεΐ;.
Έπε'.δή έ*/ου.εν
ô
-.α/.αή έπ'θυαίαν νά συζητηθή τα σπου¬
δαιότατον τούτο ζήτημα, θά καταδείξωμεν γενικώς τα κυ-
J
- 138 -
ριώτερα των έλαττωμάτων των διδακτικήν βιβλίων Οπο-
τυποΰντες γνώμας τινάς περί βελτ'ώσεως αυτών.
Πρώτιστον έλάττ«μ.α των οιδακτικών [/.άς β'β'Χίων είναι
ή γλώσσα. Πάντε: ή (ϊχεδόν πάντες άποφεύγΐυσιν επι¬
μελώς πάσαν λέξιν έκ τής ζώσης γλώσσης τοΰ λαοΰ, έστω
καί αν δι ' αυτής εξεφράζετο τέ νόηυ,α ακριβώτερον
rj
διά
πάσης αλλης, έστω καί αν αυτή δέν ήτο -αράχορδος εν
τ
-r,
καθόλου άρυ,ονία τοΰ γραπτςΰ ημών λόγου. Είναι έλ-
λϊΐνικα τ:, χ. τα : ώνομάαϋηααν, ήρχισε, εγεινε, ενρί-
ακεται
tv xfj yfj
(το μέταλλον) κ. τ. λ., αντ'.καθίσταντα'.
ομως ανευ
cùo8j/.iâ;
λογοτεχνικής άνάγκη; διά των : εκλή¬
θησαν, ήρξατο, εγένετο, άπαντα
tv xij
γγ) ν., τ. λ. κ. τ. λ.
Διατί νά προσκόψϊ) άνευ άνάγκης επί των γλωσσικ,ών τού¬
των εμποοίων Εν τί) μίταδί'σε·. τού το νοημα, τέ όττοΓον
ούτοι χάνίΐ πολύ έκ τής αύτοτελεία; τού έν τί) παιδικί;
οιανοία ; Μή τ;; δι νομίστι ότι τό έμπόο'ον αίρεται εντε¬
λώς διά τής έξηγήσεως τοΰ διδασκάλου" αί πλείσται ση-
(Αασίαι των έςηγουμένων λέξεων λησμονοΰνται υπο των
παιδίων, ιδίως δταν αί άγνωστον λεξεις είναι πολλαί* εν
τί) κατ ' ιδίαν μελέττι θα διστάζωσι καί θά ταλαντεύωνται
τα παιδία, μή καλυπτομενων άμέσως λεξεων καί έννοιών
εν τί; διανοία των, καί έντιΰοεν ή σύγχυσις καί ή (3λάβη
τής διανοητ'.κ
/j;
αυτών μορφώσεως.
Άλλα πλήν τούτου, ο'.ά τοΰ αποκλε'.σμοΰ παντός ατοί-
χείου τής λαλουμϊ'νη^ γλώσσης έκ τής γραφομένη; καθιστώ-
μεν ευρύτερον τό μεταξυ αμφοτέρων χάσμα, αποκλείομεν
τό σχ;λε?ον απο τοΰ νά συντελή είς ποιάν τίνα ίσοοροπίαν
μεταξύ τής γλώσσης των βιβλίων καί τής γλώσσης τοΰ
καθ' ημέραν 8ίου, δηλαδή πολεμοϋμΐν ακριβώς 1»=Γνο, τό
οποίον πιστεύομ,εν ότι έπιδιώκομεν. Τέ νά μεταδίίωνται. είς
τα παιδία μετά των νέων έννοιών καί νέαι λέξεις τό εννοού¬
μεν, τό νά τελήται δμως έν τ/; δ'.ανοία των άδ'.άκοπος ά-
ναβαπτιομος, ούτω; είπΐΐν, των υπαρχουσών έννΐ'.ών δια
— 139 —
τής μεταβο} ής των αίσθητών αυτών μορφων, ήτο·, των ςΧέ-
ςίων, τα νά μή άφίνεται ίμιτβκ,ίνητον έν τί, κ«φα/·7ι των
ουδέν στοιχείον τής μητρικής αυτών γλώσσης, δέν εννοούμεν
μά την αλήθειαν, ποίον τα έκ τούτου κέρδος· τουναντίον,
βλέπομεν σύγχυσ'.ν καί άβτάθειαν των μιταδιδομ.*.νων γνώ-
σεων, καλυπτομένων υπο γλωσσικοϋ πίπλΐυ, υπό τόν ο¬
ποίον δέν διαβλέπει εύκρινώ; τό πνευματικόν
ou.u.a
των
παιδίων.
Άλλά τό κακόν τουτο, ή αντικατάστασις οηλαοή λε-
ςεων κοινών έν τί) λαλουμίντι κα'ι γραφομέντ, γλύ'σστ,
C1.
'
άλλων έζίζητημένων, δέν είναι τα μεγαλειτέρον ΰ

γλωσ-
ιικήν εποψιν τό άν:ικονόμητον κακόν είναι ή σύνταξις, ή
καθόλου ΰφή τού λόγΐυ. Όλίγιβτοι τφ οντι εοωσαν είς τού¬
το την άπαιτουμένην προσοχήν, οί πλεΐστοι οέ, >.Τ|σμΐνοϋν-
τες τού; μικροΰς των άναγνώβτοις, παρατάσσΐυσ·. περ·.όδ:υ;
απεριορίστου οιαβτάσεων, καρυκευίμένας έν τφ μ,εταξυ
ô'.à
παντ:ε'.8ών έζηρττ,μένων προτάοεων, των οποίων τού; έ-
λ'.γμοΰς αδύνατον
sîvai
νά παρακο>.5υθήσ«»>ιΐι τα παιδάριο.
Τα άφτρρτ,μένα τίθενται κ.ατά βωρ«ίας καί τόσον στρυφνώς
καί τόσον άτέγνως, ώστε ουδεμίχ πολλάκις βοηθεία νά πα-
ρένεται πρός κατάλτψιν αυτών έκ. των συμφραζομίνων.
Έν τί) αύττ, περιόδ,> ουμπυκνοϋνται ασφυκτικώς πρόσωπα
καί γιγονότα ίστορικχ. Ιννοιαι χρονΐλογ'.καί, γεωγραφ·.κΑ'.
•fi
φυσιογνωστικαί κ. τ. λ. ώς νά προωρίζοντο τα γρϊφόμενα
Si
' εφημερίδα, προυτΓθθέτουσαν αναγνώστας εχοντας σαφεί;
τάς έννοίας ταύτας, λιτΐμονονΐσιν ομως ν. γράφοντες ότ>. αί
άρνοε'.δεΓς εννο'.αι -αντός κλάδου γνώσεων
sivat
&·.ά τα παι¬
δία αί βάσιις τή; περα'.τίρω άποκτήΐ£ω; όαοειοών γνώβεων
καί ώ; τ5·.ΐΰτα'. πρίπε·. νά είναι έν άρχτ, σταθεραί,τουθ' όπερ
àîîa-.Tsî
καί σαφήνειαν πολ/.τ,ν καί χρόνον κιί ανάλογον
ipai-
ωσιν.Πώ; καί έν ποίω μέτρω θά έγκαταοπΐίρωντα·. τα άγνω-
στα αίτα^ν* των γνωστών, ίίτε γλωσσ'.κώ; είτε πραγΐΛατ·.-
:ώ;,ποίον θά τεθ^,πρώτο/ κΐί ~οΐον δϊύτιρον καί
ei; rciiv
à-
- 140 -
ντόστασιν έν τί, ον.ονομία τού β-.βλίβυ, ό'πω: δοθ-7, ό άπαι-
τουμενος
xpovoe
πρός ενδόμυχον πρόοληψιν τού"'ένό?, ?ν?
ε- αυτού στηριχθή ασφαλώς τέ έτερον, ιδού αί δυσνέ£εια·.
τή: συγγραφής διδακτικόν βιβλίου.
Κ.1 τα μέν αλλα β..βλία> 6αάν.ς είναι άκατάλληλα, 2ύ-
"ατ0Ί,
Ve,^ Xp--t(*e—
βι^ ό διδάσ/.αλ;ς έν τή πεποιθήσει,
ότι οεν αοικει τέ ν μοχθήσαντα συγγραφέα ή'τόν δαπανή-
σαντα _εχΟΟτην, αφοί τα άντίτιμ',ν κατεβλήθη 6πο τού
μαΰητΐυ · το αν»γνωστιχον ό'μως έξ άνάγκης πρέπ£·. να
μϊτοτχειρι,Οί. Έ8ώ δέ πολλάς εθρίσ/.εται είς την ά-
ναγΑην να
obtmv^
ό'λην την ώραν τ?; αναγνώσεως ίνα
■»Ρ|*ηνε_υ- ολίγα« γραμμάς προσκότττων αδιακόπως καί ά-
οημονων. Ο,τω δέ ό χρονος 6 π?ί(ύμ;μ^, ίνα άναπτυ-
χ^ Ο εί« το »ναγ^νώσκειν δεξ-.ότης των ααθ,-,τών /.αί ίν»
μεταοοθωσΐν ,ις αύτούς πο-.κίλαι γνώσεις, ών κέντρον εί-
ν«·. το αναγνωσματάριον, Χ«1 ϊνα γεί; τ6 συΓζήτηίι:
μ-ρφ-τιχη τ* κρίσεω; κα1 τού ήθους" αυτών, ό χρόνος Η-
(χ*, λεγβμεν : «νωφίλών> 8ι6τι
uw-p v
άντίστοιχβι
• αι εν τγ^ λαλουμίνν, καί γραφβμ^η'καί γνωσταί
Ik
το, μαθητάς) και είς ανάλυσην περΓόδων μετά „«ζήΑ«.
*0|«ς« τι«, στρυφνοτητοί συντεταν,,^» ..',
,i,
ό^/«
£"
τούτων διβλίων
Τ ·
)
αί "

Z
θρησκευτικώς, φυσικών
ολίνι.τα „Ι ένω είς
τοΰ διδασ,άλου είναι

s* àv
τ6 άν νω5τι.

— 141 —
κόν έ*χε'. ώραν έν τφ προγράμματι πρός ανάπτυξιν, διά δέ
τα άλλα δέν εχε·., άλλ ' απλώς μετά το μάθημα, τα ό-
ποΐ;ν δ'δάβκει διά ζώσης φωνής, παραπέμπε'. τού; μαθητάς
είς τό βιβλίον. Αλλ ' δταν τα βιβλίον, είς ο παραπεμ-
~οντα>. οί μαθηταί, είναι είς αύτούς ακατανόητον ανευ
ιδιαιτέρας άναπτύξεως τοϋ διδασκάλου, ερωτώμεν, τί χρη-
σιμεύει ; δ·.α νά δαπανήίϊ) χρόνον πρός ανάπτυξιν ώς γί-
νεται είς τό αναγνωστικόν
j
"Οταν τό βιβλίον δέν είναι
τοιούτον, ώστε ό δ'.δάσκαλο: πρός αΰτό νά ρ'υθμίζιρ την
διδασκαλίαν τού καί είτα νά παραπέμπγι τούς μαθητάς πρός
ιδιαιτεραν μελέτην, είς αλλο δέν συντελεί η είς τό νά
έπερχετα·. σύγχυσις κ,αί καλώς πράττει ό θέτων αύτό εις
άχρηστίαν.
Ώς δέ νά μή ήρκουν αί τόσαι δυσχέρειαι της συγγραφής
ίιδακ,τικοϋ βιβλίου, ημείς προσθέτομεν καΐ την τής γλώσσης,
λέξιν.
Βεβαίως περί ό'.ζ-κωτέρα; γλωσβικής μεταρρυθμίσΐως δέν
φαίνεται ευθετος ό νυν χρόνος καί πάσα περ1. τούτου προσ-
ήτις διά τοϋ σχολείου θά ηδύνατο να Ααταστ-/) εφικτη εις
τόν λαόν, ήμεϊ: πάντες οί έντεταλμένο; την διάδοσιν αυ¬
τή; την καθ'.στώμεν άνέφ-.κτον είς τα παιδία καΐ συνεπω;
εί; τόν λαόν ένεκα καί μόνον αδεξίου χε'.ρισμοϋ. ^"Ινα αί
γλωσσικαί δυσχέρειαι έλαττωθώσι κατά τα έννέα οέκατα,
ήρκει νά παραλαμβάνωντα·. -άντα τα έκ τής λαλουμένης
άβιάΐτως άφομοιώσιμα πρός την καθαρεύουσαν στο'.χεΐα,.
Γ
ι
μ
ς
— 142 —
αλλα πρό πάντων νά είναι άπλού'ν τέ δφος ώς άπαιτεΓ ή
ψυχβλβγιχή κατάστασις τής -αιδ,χή-; ήλιχ£«ς. Επί τ:ι-
ουτου γλωσσικοϋ" εδάφους, κατά τα τρία τέταρτα γνωρί-
tou
κα-^ασφαλού-ς, στηριζομένου θά ηδυνάμεθα νά πλουτί-
ωμεν αοιακόπω; την ημετέραν γλώσσαν δι» λέξεων ά-
ναγκα-ων εις τας /εχτιχας άνάγχα; τοί λαοΰ· καΐ τοιοΰ-
τος επωφελής πλουτισμΟς εϊναι ή
8là
το,: σχολείου έΛλαί.
κιυσις^ λέςεων ^ υπαρχουσών έν τώ στόματι τού λαοΰ.
β«χι 05 η μεταφράση.: των υπαρχουσών. Είναι απολύτω;
«ναγχαι« αι
>.c«t;:
άλ.ςιχέρ.υνον, χώνος, 'ύπΕρος,
8pF:
κτλ. «ότι
rt
μ,τάοοσίς των σημαίνε: μετάβασιν έπιστηΤο-
νικων γνω,εων, οιά τας οποίας οέν υπάρχουσι άλλαι λέ-
ξεις_^αιομως ανωφελεΓς αί λέξεις : αφικνείται, άπεϊδε,
LrÎwÎ
ΐ:. °11γώτεΡΟν κτλ' λέ?'Ε^ ΐη,νΗώτ.τ.ι.
είς την καθα-
ΙΙανταχοί
JSÛ
κοσρυ διδάσχοντ.ι τα ά^νω,τα οιά των
! Κ αύτά τα γνωατα φ,λοτ,ρύ-
ε αγν^τα .αί είτ,Γ
vi
^ν άγνώ,των ! Δ,* νά
οδτω πω; χ.τβ
άε'οα
.1
να μεταοωσωμεν
— 143 —
θητών ακριβώς έν τί] περ'.όδω έκείνρ, καθ" ήν επρεπε νά
καλλιεργηταί δίκην τρυφεροϋ δενδρυλλίου μετά πλείστας
οσης προσοχής διά τής αυστηράς τηρήσεως των άσφαλών
πορισμάτων της παιδαγωγικής και διδακτικήν.
ΚαΙ δμως τα μάθημα τής γρομματικής, τό οποίον τόσον
φοβίζει τού; μαθητάς, δέν είναι ουτε τόσον δύσχ,ολον ουτε
τόσον «χαρ1., όσον κ,ατήντησΐ παρ ' ημίν. Καί ήτο φυσικόν
νά συμβτ^ τουτο έν τ9) ποριία, ην ήκολουθήσαμεν, διότι, αν
τα άλλα βιβλία παρέχωσιν—έστω καί άσαφώ; καί στρε-
ολώς—εις την διάνοιαν των μαθητών ποσόν τι έννοιών, ή
γραμματική προχώρει παρ ' ήμΓν μόνοις κατά μέθοδον άγνω¬
στον αλλαχού ! Διότι άναμφιβόλως δ·.α τα παιδάρια των
οηυ,οτιχών σχολείων εί ι αι λέξεις κεναί έννοίας τα: ό καί
ή εμτλεως, τοΰ καί τής εμπλεω, τα γίγαν, τάλαν, τυραν-
νί, τα. οΐστισ'.ν, αίστισιν, οίστισιν, τα : άμφιέννυμι καί έώ-
ρων καί έώθΐυν, καί έν γένει Ϋ] φορτικωτάτη έκείνη γραμ-
ματική σκωρία. ήν εναντίον τή; φύσεως ζητούμεν νά έμ-
πήξωμεν είς τάς κεφαλάς των παιδαρίων.
Πρός τί οί τόσοι κανόνες έν ττ, πρώττ, κλίσει ; Ό περΐ
/.λητικής των π. γ. είς ής είναι πίριττός ■ ήρκει νά σημει¬
ωθή έν τ·/) σειραί των πτώσεων ή κλητ'.κή είς α μέ την πα¬
ρατήρησιν,
ÔTt
τινά σχηματίζοντα·. /.αί είς η. Άπο τοϋ
νά περ'.πέσωσι τα παιδία είς τα Ι'γκλημα νά είπουν ή νά
γράψουν : ώ νομάρχη, ώ πολίτη η ώ '^4ρ«στίίόα ώ αδα,
£έν θά τα προφυλάξτι βεβαίως ό κανών, άλλά μαλλΐν τέ
γλωτσικόν αϊσθημα, τό οποίον "σω; τοίς στρεβλώνομεν διά
γλωσσ'.κ,ής διδασκαλίας άντιφυσικής.
Μόνον περί των τρϊπόντων τό α είς η θηλυκ,ών, περί
"ών είς ρα δυσυλλάβων (αν καί ταυτα όλίγιβτα) καί περί
των επιθέτων των ενόντων τό άρσεν. διυτερόκλιτον ή τρι-
"όκλιτον ηδύνατο νά γείντ) λόγο; τις. "Ολα δέ τα άλλα,
ί>λαι αί εξαιρέσει? λέξεων δυσμαθήτων καί άχρήστων, αί
If
— 144 —
οποίαι
e,p6uv
ανω *άτω την
g
-άνοιαν των ααθητών, δέ ν
ήτο ουνατον να έλλείπωσ* ; '
Αύτος 6
τής τρίτης κλίσ£ως .
μ.έ τον απαραίτητον εί; -.«„ν νο.υ,ιια-

W xai
- 1 . λ,
Q;> i,^
^ ρίτητον εί; .«„ν νο.υ,ιια-
«χην χ«, και
|'WAW xai
7ρα-,, κα1 τ. πολυ,
Qa;> i,^a
ανωφελη καταπονοαντ« τόν μαθητήν όσον *αΙ τον'οιδά««-
λβν, τ· ζητβϋν εις το ο^οτικόν σχολείον ; Άλλά καί τί
■ce^
·ι? ■
meliUS eSt ab0ndare 1uam defi-
νά ! υΙΤ
Ι Τ 1
γς-, διότι 3ασανί-
ί μαθητήν, είς τβ5
fee su
την

^
! δ,τι ούναται
Su
Ι
; ; ;
ς την πνευ-
hvï-Xùï m
'
xai ™0™««*
είς την απόκτησιν τών
^θη,άτων.
BxL^^T AaÎ
Τη1*ρώΤης άνά^η;
άναγκάζοντα·. ^ -,,λ" , " λβγου; «*««γωγ«5ύς, οιοτι
«ότ;έπινοοασιΐ:;Γ":α.α7Γο5τρ?ω— ·φ
*pt«î«.
χαί άνέφγ5ν χαι
σιασμούς, μέ θεματικά χαί έγχ

— 145 —
τικα φωνήεντα, φύρδην μίγδπν παρατεταγμένα, αφιεμένης
τής φροντίδος είς τέν διδάσκαλον νά φέρη τάξιν είς την
αμςρφον γραμματικήν σωρείαν;
Και όμως έκτές των τύπων, διδασ/,ομένων καί κατα σει¬
ράν καί διά ποικ'.λων άσκήσεων πρός εμπέδωσιν, 3λα είναι
περιττά. Θα ηρχ,ςυν ολίγα τινά περ'ι αυξήσεως κα'ι — 6ρ1
εκτάσεως τοϋ χαρακτήρος έν τοίς φωνηεντολήΑτοις καί τοίς
εκ τούτων ρηματικοΐς χάριν τής όρθογραφίας καί ουδέν
άλλο.
Καί είναι μέν άληθές ότι είς τα ολίγιστα καπως *αλά
έγχειρίδια γραμματικής τοϋ δημοτικοΰ σχολείου άφτ,ρέθησαν
πλείστα των μνημονευθέντων άχρήστων τ) περιττών, άλλά
και ταυτα οεν δύνανται νά θεωρηθώσιν ώς άνταποκρινό-
μενα εις τέν σκοπόν των, όσον άπαιτίϊται. Δ;ν στηρίζ;νται
καί ταυτα επί βάσεως στερεάς, ήτις είναι ή άσκησις. Ή
γραμματική πανταχοϋ είναι κατά τα έννέα δέκ,ατα άσκησις
ποικίλη, αναφερομένη είς τόν ορθόν σχηματισμόν κα'ι την
χρήσιν των τύπων, ιις την παρα-,ωγήν, την σύνθϊσιν, την
σύνταξιν, την στίςιν καί την Ικ,θ.σιν ίδ:ών. Έξ ολων τού¬
των των ασκήσεων μόνον αί των τύπων άσκήσεις φέρογ-
ται εις τάς ήμετέρας γραμματικα; καί μάλιστα κατά τρό- .
πον λίαν μονότονον, οποίος είναι ή μηχανική κλίσις όνο- [
μάτων κα'ι ρημάτων. Άλλ ' αυται καί είς την ορθογράφη-
:-:'.$i*tè f
σιν των καταλήξεων έλάχιστα ώφελοϋσι, διότι μόν:ν έν τίί
μηχανικ^ σειρό^ όρθογραφοΰσιν
ci
μαθττιταί, ούχι
os,
ώς γνω-
°τόν, καί έν τ^ ελευθέρα των τύπων χρήσει έν τω λό-,ψ. ί
Διά τής πΐικιλίας των άσκήσεων λοιπον χαί τουτο κατορ- '
θουται καί οί μαθηταί μανθάνουσι γλώσσαν, ουχί δέ κενάς
λέξεις, ό'-ως »ίναι ή παράταξ'.ς τύπων μή αποτελούντων
λόγον. Έ' γένει τα τρία τεταρτα τοϋ όγκου τή; γραμ¬
ματικής Ιπρεπ; νά κατεχωσι ποιζ,ίλαι ασ/.ήτει:. , ^
Παραμελεϊται επίσης ή σύνταξις, ήτις είναι άπαραίτη-
τος εις τέ δημοτ. σχολείον, διότι αν μέν δέν προχωρήσωσι.
10
— 146 -
περαιτέρω τα παιδία, άνάγκη νά γνωρίσωσ'. τα στο-.χε'ω-
ίεστερα έκ τοϋ συντακτικόν τή; νέας γλώσσης, αν δέ προ-
χωρήσωσιν είς το ελληνικόν σχολείον, διά της συντάξεως
θά δόηγούνται ίύχερώς εις την λογικήν ανάλυσιν άρχαίου
κειμένου. Δέν είναι δέ όρθή ή ίδέα, δτι, οταν
go6r(
άρχαΓον
κείμενον εί: τα παιδία, μανθάνουσι την σύνταξιν επ' αύτο:
τού άρχαίου κειμένου. "Ινα /.ατανοτ,θώσι βαθύτερον τα συν-
τακτικα φίΐνόμενα, πρέπη να διδαχθώσι το -ρώτον έν
-/j
μητρικίί γλώσσγ! δ(' έννοιάν Εμπέίων (λέξβων εντελώς γνωΐ
στων) ουχί
g'
ϊσαφών καί άμονιμοποιήτων έν χ% παιδικτ,
owvoia,
«ότι
il
άσαφής γνώΟις των λέξεων συντελεί εί;
την αστείαν των συντ,κτικών φαινομίνων, διά των οποίων
ζητούμεν
va
ίννβήβωμεν τέν μηχανικόν τής άρχαίας γλώί-
«ηΐ.
H.
χ. θά έννοήσττ, ευκολώτατα ό μαθητής την άποό-
σωπον σύνταξιν, 5ν εχ των προτέρων είναι παρεσκευασμέ-
νον το πνευμά τ^υ διά των φρά^ων: πρέπ=ι ,& ύπάγωμεν:
«ναι αναγκη νά έργασθώμεν κ.τ.λ. ι την κατηγορηματι-
χην μετοχήν ξιί των φράσεων; σέ είδον νά νράωης— σέ
new
γραφ,ντα, εφαίνετο ότι -,ριδέχβτο -Εφαίνετο παρ*-
οβχομενος. θά ουσκολευθ?, 3μω; πολυ νά Ιννοήση τα &νω-
τερωφα-νομε,ατό πρώτον διδασκόμεν* διά των' φοάσεων:
»ρ«
t«lv
«Uvai·
προσήκόν μοι μέγα φρονεΐν κ.τ.λ.
jj:
ορωμεν_παντα αληθή ο%τα· ούκ αν άχθοίαην μ.νβάνων,χ.τ.λ.
--νβειται, ότι τοιούτου
«Rs«;
άσκήσεις δύνανται νά &8ά-
«ωνται εν τω δηρτιχφ σχο^^ κ; 5 συντακτι*ών
τω
ορ«ν. Μη οί
ευκολώτατα" κα). τερπνοτατ.ι
ρ^' λ°Τ°ν' "ι «ν αύται; εργάται ό νο«;,
Άλλ'
hfmt
νά λαμβάνωνται
uic* ôk-.
καί οί διδάσκα-
των τ(ν»μίνων σχολείων, οΐτινες 'δέν ε'χουσι καιρόν
Τ ώθη-
Ι
— 117 —
σις, όπως οί μαθηταί εργάζωντο ρ,όνοι. Οί ρ
πάντων των άλλων μοχθούντες £ιδάσκαλα των ήνωμένων
σχολείων, οί 7[ρωε; ούτοι τής λα'ύής έκ,παιΐεύτεω;, επριπί
να έχωσιν άφθονα καί έξόχω: επιτύχη βιβλία είς την £ιά-
θίσίν των, δπω; κεροίζωπ ο:' αυτών κό~ον καί χρόνον. Ή
γρ
υϊσ'.ν των, οπω; κεροιί,ωσι
ci
' αυτών κά-ον καί χρόνον. Ή
γραμματ'.Λή των τ;ι:ύτων σχο^ίίω; επριπΐ νά είναι μετά
τόσης άπλότητο: κ*', σαφηνείας, μετά τόση; λογικής αύ-
στηρότητος οιηρθρωμίνη, ώστε ό διοάακα^ος μετ' ολιγό¬
λεπτον άνά-τυΕιν ή καί άνευ τοιαύτης νά παραπέμπγ, ά-
πλώ; τού; μαθητάς είς τόν α:ΐθ(λόν τοϋ γυμνάσματος, ούτω
f'k
θα απηλλάσσετο κατά μέγα ρ.έ:ος καί της χρονοτριβής
αί τής ένοχλήσΐως τού νά ευρίσκη, κατάλληλον
àcyo).iav
ίς τάς διαφόρους τάξεις, καθ' άς ώρας
cèv
εργάζεται μετ'
Οί
και
είς
αύνων.
Γοιοϋτου είδ:ρ; δμως γυμνάσματα καί α;
tlyt
την υ¬
πομονήν νά προ;τθ'.μάζτ; άφ* εσπέρας, θά »φ·/,ρουν πολύ¬
τιμον χρόνον, δπως άντ·.γρ7ρώσι κϊί έξτ,γηθώΐιν επί τοϋ
πινακ,ος- άλλά καί είς π:ΐα άνώτίρα Ιϊοηθήμϊτα περί γ>ωσ-
σικης οιδα(ϊ/.αλίας
vi
προστρέζιτ,, αν
le
ι γνωρίζη ζένην
τιν« γλωβσαν ; Ίοοΰ ό λογο;, νομίζομεν, ένεκα τοϋ ό-
ποίου αί παρ' ήμΐν γραμμαιτ'καΐ
ciSèv
τό πρωτότυπον, τό
νΐωτεριστ'.κον παρουσ'.άζουυι.ν, άλλ ' άκολουθ;ΰσ'. τυφλώ;
γι Ρ-'·α την άλλην καί τό καθαρον απόσταγμα τής δα-ΐνης
τοσςυ κόπου καί τόσ:υ χρόνου είναι νά γνωρίζωϊ'.ν οί μα¬
θηταί δτι τα εις άς καί ής είναι τή; πρώτην κλίιεω: καί
τ« εί; οί τής οευτέρα; κα'ι άλλα τινά παραπλήτ'.α, των
οποίων καί ή γνώσις κϊί ή άγνοια είναι τό αύτό ώς πρός
ττ1ν γλωσσικήν μόρφωσιν. "Οσο1. £έ έξ αυτών κϊρποϋντα·.
κ"ί τι πλέΐν, χ,άπω; νά όρθ;γραφώσ'Λ 9, νά έκθέτωΐΐ τάς
ιδίας των, οέν τό οφείλουσ·. β=βαίω; είς την γραμματ-.κήν,
οποία είναι σήμ-:ρον, άλλ' είς την φυοικήν δίξιότητά των
κ*1 είς την πυράν καί την εςο'.κείωιιν πρός τα κα>.ά άνα-
ώ καί τάς καθ' εκάστην ανακοίνωσις τοΰ διδά
— 148 -
ου. Είναι οέ άξιον παρατάσεως, ότι σπανίως συμβαίνει
«αρ ημίν οί γνωρίζοντες λεπτομερώς την γραμματικήν να
χ«Ρ·.ζ«ντ.ι χ«1 οεξώ; την γλώσσαν. Ού* ολίγα παρα-
οειγμ-ατα ουναταί τις νά απαντήση, ^είθοντα ότι ή με-
γαλη ακριβολογία περί τέν χρίνον της παραληγούσης τ:ϋ
πρίνουκαί τής κη,Γδος καί περί την χ.λτ,τικήν τοΰ : μάν-
τις και γίγας παρακολουθοΰνται συνήθως υπο γλωσσικής
ακινησίας κα1 στειρίτητο:. Είναι τουτο άπΐή ^(ϊπτωσις η
αποτελέση σχολαστικής γλώσσης διδ.αχαλίαςΓ ήτις ώ-
οησ,ν^ες^αρχής εις μικρολόγου: λεπτομερείας επί βλάβη
τή-ς ουσ-.ωοους γλωσσικί;ς μορφώσεως ·
Τέ βέβαιον είναι, 8τι, 2πω; τ« μ.θψ.τιχά, κατά τού;
Ιερμανους, είναι γυμνοιστική τού πνεύματο;, ούτω καί ή
καλώς εννοβυμίνη γ>«σ«^ οιδασ.αλία καί μάλι~« εί;
ανώτερον βαθμόν. 'ΑΧλά της τοιαύτης ^ασκαλίας, τής
^ν:.σης κ« απολεπτυνούσης τήν έιάνοιαν> ένίυσ ν 4.
γευστο, « ημέτ.ρβ, μαθηταί δ'σον έξαρταται
h
μ«τικης; δ,τι 2έ πλειοτερον κ«τθ6θοΰτ«.
rWrt
ανω εις
,àç
άτομικά; προσπαθείας τί £ι&«σκά7ων.
λείου είναι, ότι βαίνε, κ,τα πρόγρ, δι^οχ1,όν,
L
σημερον η ,„.—βλ( άντων ^^ * /
μα «,.χΛ,χον, το ο'έ άναλ.υτιχ.έν προγρα^α ούτω Ι-
Τ αμμα
—*.
— 149 -
Έξητάσβμεν εκτενέστερον τα δύο αναγκ.αιό'τερα βιβλία
τού οημοτικοΰ σχολείου, τή άναγνωσματάριον καΐ την γραυ.-
».ατικήν. Περί δέ των λ;ιπών τα στενά ορια τής άρθρογρα-
ρρ.ας ολίγα έπιχρέπουσι
va
είπωμεν.
Βεβαίως υπάρχουσι καί έκ τούτων τινά ώφίλιμα, άλλ '
ολίγιστα, άποπνιγόμενα δέ έν τη μΞγάλτι σωρεία των ουδε¬
νός λόγου άζίων. Διότι, αν ελλείπΐί) έξ αυτών τό εύμέθοδον,
ή πρωτοτυπία, ή κ,αλλ'.έ-ΐΐα, ή άπλότης, παρατηρεΐται
τουλάχιστον ή ορθότη; περί τα πράγματα, ή μετ' έπιμε-
λεία; έπεξεργασία,ή φ'.λοκαλία είς την εκτύπωσιν ; Τουναν¬
τίον αναγινώσκει τις μεταζύ των γραμμών τέ έπϊΐγον, τό
σπασμωο'.κον τής ΐργασίας, την φυγοπονίαν καί άδ'.οιιρΐρίαν.
Έ* συλλογής εΰϊγγελι*ών ^ΞρΐΛθπών παραλεΐΛθνται αί
τού επισήμου προγράμ-ματος καί αντ'.καθίσταντα·. δι ' δλως
2*αταλλήλων, των πλείστων εκ τοΰ 'Ιωάννου, ών ή έρμη-
νεία άνήκει είς δοκ,ίμους θ.ολόγους, ήκιστα δέ είς δ·.δα-
β»ά)ου; άπευθυνομέν:υς εί; πα·.δάρια. Έχουσιν έρμηνείαν
των δι>σκ,όλων λέζεων ούχι δέ καί των δυσκόλων νοημά-
των, διότι αί μέν λέξεις ευρίσκονται άμέσω; είς τό λεζ1.-
κον, άλλά τα νοήματα.....Ποία δέ ή έρμηνεία ; 'Ιδού ;
εν ψ ηΰδόκησα = είς τόν
oresïov
εΰηρίστήθην προφήτης «κ
τή; Γαλι,λαίας
où»
εγήγερται —= δεν ηγέρθη" ό κότμος αν
τό ίδιον έφίλει = ό »όσμΐς ήθελεν άγαπ$ τα ιδικόν τού*
SifAupvicpLevov clvov
= οΐνον μεμιγμΐ'νον μέ σμύρναν κτλ.
Τί εννοούσιν Ι/, τΐύτων τα παιδία ; Ποΰ ό κ,όπος τοΰ
«υγγραφεως όπως παράσχη βοήθειαν είς τους μαθητάς /.αί
ανεσιν είς τόν διδάικ,αλον ; Ούτε αί δυτνόητοι. φράσεις
οΰτε αί μεταφ:ραί έεμηνΐύοντα·. ςΰτε άπλαΐ τινε; σημε-.ώ-
«εις γεωγραφικαί, ίττορικαΐ κτλ. ΰπάρχουσιν, αΐτινες άλ¬
λως καί είς τοΰς διδασκάλους θί ήσαν ύποβοηθητικαί, ιδίως
τοΰς
vsGvripeuc,
οσοι οέν δύνανται άμέσως
va
συμπλτ,ρώ-
cωσι την βιβλιοθήκην των
*sl va
ε'χωσι πρόχειρα βοηθή-
ματα είς τα πολλά καΐ πάσης υλης μαθήματα τοΰ σχο-
ι
- 150 —
ι
>ε'β«
'AU
' ο>. χινεΐ άληθώ; είς αγανάκτησιν είναι ή
στρί6>ωσΐς τ
-oij {spor;
κ{.μνου ^ άλλαγϊς >έξΐων καί
φρ*βεων, μέ παντοΓα σφίλματα περί την όρθογρβφίαν «αί
την υτϊςιν. 1Γ Τ
Έχ τούτων βλέπει τις, ότι ούοέ σεβασμώ τις πρός
ους^ ίιοα,κ,λου; θίω£εΪτβι άν«γ*βΐοι· τους ύποθέτουσιν
««χανιυς να έ,ν6ήσωει χα1 |ξΛί ξωοι χα1 τα
g
οεστερα α·/.όμη. Λ Γ
Ά>λα πρός τί να μ.χρβλβγήσωμιν
lui
πλέον; Άς α*-
' λΐ*ν·? Ταλ)ι*4 ^ γ«Ρμ«ιχά Οιδακτικά βιβλί«,
S;
^P^PflOij
μετ« πάσης ά^ότητος έ*τίθ;νται τα -ρά
«"ν συγ,ρι«., πρό; |«ΐνβ 2ύναντβι ν& -^„^ »να
«
up,
τον λόγον τής άποστροφη; των ήμβΤβων ααθ^τών
«·ν γένει —„ ΐηηνι.οθ
i„5
πρό: τα β,'βλί,. Παρα-
μο??ωτ,,α
itv Xa|t6a,e S
.χ. ,, „
f-
·
i
ν
«Τ'νώσ.,, θά φωτ.ζετ.1, θά μΐρφβϋτ«.
Άχλα τώρα τ£
S
l;w^
' ίετγ'θί
Tf
έν τ? ™
ft-
„5υΧ^Τΰ Ισω; νά καταργηθή ό
κακόν
Κ - " £1ς τβ κακόν *«ώ«ρβν βριον
;Ϊως'"θΕάΡ-Ρ:δ101 °ίλή^'' τί ί
ήσεως τβυ σχετΐκο5 ν-
.
χβ1
— 151 —
έν ταύτφ μακράν τής αληθείας θά ήτο, άν έπίστευέ τις,
ότι δέν Ιχομ-ΐν άνδρας έν τφ κύκλω των έπιστημόνων καί
των λογίων συνδυάζοντα; ίκανότητα καί χρηστότητα. Έκ
τούτων συγχ,ροτούμεναι αί έπιτροπαί θά παρεΐχον πλείστας
έγγυΫισπς πεφωτισμένη; καί. δικαίας κρίσεως· ά αποτελών-
τα·. οέ ούχι έκ πέντε μελών, ώς νυν, άλλ ' έ» δϊκαπεντε
ή καί πλειοτέρων. Τουτο θα εΐχε δύο καλα άποτελέσματα.
θά έξηλέγχοντο τα
ùwo.êa>7-o[;.£va
έπακριβώς (δΓ 8 δέν
έπαρκοϋσιν, όμολογουμένως, τα ιτέντε μέλη) καί δέν θά
εδίδετο άφορμή είς παρεξηγησεις, δ'.ασυρούσας την ύπόληψιν
των κριτών.
Μΐλη τής έπιτροπής ( διά τα β'.βλία τού δημοτικοΰ σχο-
λείου) να διορίζωνται παιδαγωγοί, λέγιοι, επιθΐωριτιταί καί
δημοδιδάσκαλοι, οΐτινες αδίκω; νυν άποκλείονται. Ή διδα-
κτική
rcsîpa tïvai
σπουδαΐϋτ»ιτον έφόδιον είς τόν κρίνοντα
διδακτικόν βιβλίον. Είς πολλάς κρίσεις παρατηρεΐται, ότι
έπικρατα ή ύποκειμίνική αντίληψις τού κρίνοντος· χαρα-
κτηρίζονται ώς σαφή πράγματα, τα οποϊα είναι τοιαυτα
μόνον είς τέν εγγράμματον άναγνώστην, ούχι ομως κα'ι είς
τα παιδία. Είς τΐιαύτην δμως πλάνην δέν υποπίπτει ευκό¬
λως ό Ινων οιδακτι/.ήν πείραν.
Ή Ικλογή των μελών τής έτυιτροπΐ,ς καί έν γένει ή
διεζαγωγή τού διαγωνισμόν εύχή; έργον θά ήτο αν άνετί-
θετο είς τον Σύλλογον «πρό; διάδοσιν ώφίλίμων βιβλίων»,
πρώτον, διότι ώ; οωμ,ατεΐον ανεξάρτητον έμπνέΞΐ πολλήν
εμπιστοσύνην καί δεύτερον, διότι θά συνεκεντροϋτο έν αύτω
όλΟΛληρος ή κίνησ'.ς τή; διά των βιβλίων δ'.απαιδαγωγήσεως
το5 λαοϋ, οϋτω δέ θά ήτο ένήμερος των πνευματικών άναγ-
κών αύτοϋ καί θά ίλάμβανεν έκάστοτΐ την προσήκουσαν
πρόνοιαν περΐ εκδόσεως κο'.νωφελών βιβλίων. 'Επί παρα¬
δείγματι, ή Μαράολειο; Βιβλιοθήκη πιρ'.λαμβάνει πληουν
βιβλίον, ουδείς ό'μως Ινεβυμή6η
va
ίιποδείξ^ εί; τον φ·.λο-
γενεστατον δωρητήν, δτ; καί οί δημοδιδάσκαλοι εχουαιν.
— 152
ανάγκην ανωτέρων βοηθϊΐμάτων, έξ ών έχουσιν Αφθονα οί
έν Εόρώπτ^ καί Άμερικΐ) συνάδελφον των. Δέν είναι τουτο
άστοργία —ρός κλάδον, όστις άπό ημέρας είς ημέρας δει¬
κνύει λίαν εύχάριστα σημεΐα ζωής καί ττροόδου; "Ο Σύλ¬
λογον ό'μως θά είχεν ώς μέλημα την συν τψ χρόνω τιλε'.ο-
τέραν επιστημονικήν μόρφωσιν των δηΐχοδιδασκάλων, οΐτινες
μένουσιν αβοήθητοι υπο την εποψιν ταύτην.
Προ: τόν σκοπόν τής εκδόσεως έπι,στημονικών βιβλίων
θά ήτο καλόν να αύΕηθί) ή προκαταβολή των πρός κρίσιν
ύπΐβαλ'λομένων βιβλίων δρ. πέντε κατα τυΛογραφικόν φύλ¬
λον, δια των οποίων ό Σύλλογος να έρχεται άρωγός καί ούτω
τα βιβλία νά χορηγώνται είς τ^υς δημοδιδασκάλους είς τι¬
μάς μικρά?. .
Δέν νομίζομεν δίκαιον νά εγκρίνεται εν μόνον β-.βλίΐν έξ
έκάστ:υ εΐοους, Ικτος αν τα εν τουτο ύπερεχττι κατά πολύ.
Δι ' ασημάντους διαφοράς δέν είναι δίκαιον νά ώφελήται
σημαντικώς μόνον εις, άφ:ΰ καί αλλο'. εΰσυνε'.δήτως καί επι¬
τυχώς ειργάσθησαν. Άλλως τε δέ, προκειμένου τοΰ αγώνος
τ:ερί ενός μόνΐυ βιβλίου, αί ενέργειαι, θά είναι τόσον πυρε-
τώδεις, αί
lw
-θέσείς τόσον σφοδραί, ώστε καί Κάτωνας καί
Φωκίωνας αν υποθέσωμεν τους κριτάς, θά είναι πολύ δύσκο¬
λον νά άνθέξωσι. Καί άλλοτε ΐσχυε τουτο καί ευρίσκοντο
ολίγαι άδόκιμοι
(sic)
λεςεί,ς, ολίγαι άβλεψίαι, ολίγαι
sui
generis
παιδαγωγικαί θεωρίαι καί άπερρίπτοντο βιβλία
ίσης πρός τα έγκρινόμενα άςίας ή" καί ανωτε'ρας. Δέν βλάπτει
λοιπον νά έγκρίνωντα*. πολλά. Άρ
/.sî
μόνον πάντα τα εγκρι-
νόμενα να είναι καλά, αν ουχί αρίστα. "Οταν όμω:,δπω; σή¬
μερον, παρα το εν ή δύο καλά, εγχρίνωνται τ:6ντε ή δέκα
ουδενός λόγου άξια, ποίον τό κέρδος των εύσυνειδήτως εργα-
σθέντων, Είς τ/,ν άγΐράν τής ζητήσεως—ίνα |-ι τό εμπο-
ρ·.κώτ;ρον όμ-.λήσωμΕν—ή προσφορά των κακών βιβλίων θά
ετηδράτΛ, τόσον, διον άρκεΓ να μείνωσιν ανευ άααβής τα
καλά.
— 153 —
Αλλ καί αν
otà
τού μονοπωλίου μόνον Γσω; ή δα—άνη
των οικογένειαν θα περιωρίζετο, δέν είναι ό'μως βέβαιον, ότι
καί ή ποιότης των βιβλίων θα εβελτιούτο, κυρίως δέ περΐ
τούτου -ρόΊιειται. Μέ την σημερινήν πληθώραν των β'.βλίων
τα κεροη των συγγραφέων δεν είναι πολλά καί.έκαστος θα
προσεπάθει
va
καρπωθί| την διά τοϋ μονοπωλίου αμοιβήν,
ήτι?, σχετικώς μέ τα σημερινα κέρδη, δέν θα είναι εύκ,ατα-
φρονητο;· κατά συνέπειαν ή ίμμουσος συναλλαγή άντ',
va
περι.σταλ-7, θα ύψοϋτο είς την διαπασών" θά έγκαθιορύετο
ετοός τι συγγραφ'.κής ολιγαρχίας καί θα άπεκλείοντο οί στε-
ρουμενοι μεσων, άλλά δυνόμενοι Ιτϊ'.τυχώς
va
βργασθώαιν.
Αι κρίσεις
va
δημοσιεύωνται ώ; καί πρότερον είς την έφη-
μερίοα τής Κυβερνήσεως μέ την εξής προσθήκην: έ'να μήνα
προ τής δημοσιεύσεως νά άποστέλλωνται αί κρίσεις εις τού:
τυγγρ!ϊφε^ των απορριπτομένων βιβλίων, νά παρέχεται. δέ
εις τον βουλόμενον το δ'καίαψ-α νά απαντήση είς την κρίσιν,
εκάστη δέ απάντησις νά δημοσ'ευεται παραπλεύρως τής
σχετικής κρίσεως καί οΰτω ό άναγνώστης νά μή δικάζ(ΐ τόν
συγγραιρΕα άναπολόγητον. Το·οτο, όμολογουαένως, παρέχει
ουσκολίας, άλλά καί συντελεί εί; την έξασφάλισ'ν τοϋ δι-
καίου ούζ ολίγον. Πΐλλαί κρίσεις συνετάχθηιαν μετά πολ-
λής έπ'.πολαιότητο;, Ινίοτε δέ »αί μετα πολλή; διαστρο-
?η; τή; αληθείας, όπερ δέν θά συνέβα'.νεν, αν ο!. κρίν:ντες
εγνώριζον, ό'τι θα ε'λθωσιν άντιμέτωπο'. προ; τόν τυχόν
αοικούμενον. Β·βα{ω; δεν θα λείψη καί ή σοφ-.στεία Ικ μέ-
ρους -ών άπαντώντων είς τάς κρίσε-.ς, άλλ ' ό άμερόληπτος
αναγνώστης θα δύ;ατα·. νά κρίνη περί τής ορθότητος των
επιχε-.ρημάτων τοϋ τε κρίνοντος καί κρινομένου. Αί διά των
«φηιχερίδων συνήθεις έπικρίσε',ς. δέν είναι σοβαραί, διότι
εκτρε-όμεναι είς προσωπικάς άντεγ;ιλήσε'.ς δέν άξ-οϋνται
προσοχής. ,
Περαίνοντεςτήν παρούσαν ευχόμεθα, δπως το ζήτημα με-
λετηθ?ί σοβαρώς υπο των αρμοδίων καί έξευρεθτί ό κατάλ-
— 154 _
ληλος τρόπος πρός δικαίαν καΐ άμερόληητον κρίσιν, ότε δέν
θά τολμό; ό πρώτος τυχών άμελΐτητος νά παρςυσιάζΐβ κατ'
ετος^κοτέχνους^ συρραφ?ς ολίγων έβοομάδων ώ; διδακτικά
βιβλία, άφίνων είς τόν διδίσκαλον την φροντίδα νά τακ-το-
ποι^ τάς στρυφνότητας κα'ι άκαταστασίας καί νά οιορθώντι
τάς άνακριβείας καΐ άνοησίας. Είναι αρκούντως επίπονον τέ
έργον των οιδασκά>ων· δέν χρεωστούν τίποτε επί τελους
νά βασανίζωνται επί πλέον καΐ νά προσκόπτωσιν εις τόσας
δυσχερείας.
Αν οί δ'.δάσκαλοι δέν προτιμώσι πάντοτε τα σχετικώς
τβλειότερα β-.βλία, τουτο —,μαίνει ότι δέν τοις είναι ευκο-
λον είναι εδκολον νά διέλθωσι τόσην πλυθώραν βιβλίων;
«δ δέ νά τα ευρω«ν οί κατοιχ.οίντες ίέίω: είς άπόκεντρα
χωρία; Αλλως δέ είναι φυσικόν /.«τα την απλήν ανάγνω¬
σιν νά μή παρουσιάζωνται αί ίτελειαι 3πως κατά την διδα¬
σκαλίαν. Όπως δήτοτε άντί νά κατα/.ριθώσιν οί διδάσκα-
λοι οί εισάγοντες κακά βιβλι'α, όπερ δέν δύναντα·. νά συμ.-
περάνωσιν έκ τού άπλοϋ καταλόγου ίγκεκριμίνων τής υπουρ-
γτκή? έγΛυκλίου, πολύ οικαιότερον είναι νά /.ατακριθωσιν
οί μελετώντες και εγκρίνοντις ταύτα, τούτεστιν οί άμαρτά-
νοντες εκουσίως.
Έ/ Άργοστολΐω τή 1
9rj
-Απριλίου ΐ9ο2
5ημοδιδάσχαλος.
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΙΑΑΣΚΑΔ1ΑΣ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ1ΣΤ0ΡΙΑΣ ΤΗΣ Π Α-
Ή διδασκαλΐα
Tfjc
Ίερ. Ίστορ τηε Π. Δ. λίαν σοφώΰ £χει
άναγραφη έν τώ προγράμματι των μαθημάτ;υν τού δημοτ. σχο-
λεΐου, διότι
oV'aüTfjc
ό διδάσκαλοε δύναται κάλλιστα να δια-
πλάσι^ι ήθικώς την ψυχήν τοΰ παιδός. 'Εάν δμως έίετάση
tic
κατ' έπιπολήν

μάθημσ της'ΐερ
'ioTopfac,
ΐσως αποφανθή,
ότι τουτο ουδέν η έλάνμοτα συμβάλλεται ε
te
την ηθικήν των
παίδων μόρφωσιν, διότι διά τού έν αυτώ Ιστορημάτων προσά-
γονται
TOÎc
παισΐ παραδεΐγματα ί]κιστα διδακτικά. Άλλ' εάν
διδc(σκαλoc,
dbiic
την τέχνην τού έπείεργάίεσθαι τό διδσσκί-
μενον μάθημα, παρατηρηση έπισταμένωΰ την έν λόγω Ιστο¬
ρίαν, θά ττεισθή
ßteoiaic
Οτι αυτή παρέ^ει άφθονον ηθικήν
5λην
npèc
ένστάλα£ιν ποικίλων άρετών καΙ έκρίίωσΐν κακιών
έκ τής ψυχή? τού παιδόο ΚαΙ είναι μέν άληθές δτι πολλοί των
κ. κ. δημοδιδασκάλων δύνανται Βεάντως νά έπεΕεργασθώσι
τό έν λόγψ μάθημα, άλλ* έπΐσηΰ είναι άναντίρρητον, δτι καΐ
ούτοι
npôc
τούτο δέον νά προπαρασκευασθώσι πρ6
txjc
διδα-
σκαλίσς Άλλά τό προπσροσκευάίεσθαι δέν είναι πάντοτε εύ-
κολον διότι 6 διδασκαλος πολλάκκ, ώε έκ πεΓραε ήίεύρω, μετά
τόν έκ τού σχολείου κάματον βαρύνεται νά υττοβάλλι^, εαυτόν
tic
νέαν πνευματικήν κόπωσιν.
Έκ των σκέψεων τούτων άγίμενος, έ^ων δέ άρωγόν καΐ
την εΐκοσαετή διδασκαλικήν πείραν μου, θά πειραθώ έν τοκ
επόμενον νά υποδείίω συνοπτικώΰ τα σημεΤσ, τα δποία ό δι¬
δάσκων την Ιστορίαν
Tfjc
Π Δ. θά λάβη ακ βάσιν
npèc
έπε£-
εργασίαν εκάστου των κεφαλαίων αύτήι,ϊνα έπιτευ^θη"
i
έπι-
δι^κόμενος διά τού μαθήματος τούτου
OKonoc.
Τρέφω δ' έν
έμο! την γλυκείαν έλπΐδα, δτι ούτω διευκολύνων κατά τι
toùc
άγαπητοΰΰ συναδέλφουΰ μου, (δία
toùc
άπειροτέρους τού¬
των, θά συντελέσω μικρόν εί« την τελειοτέραν παΐδευσιν των
μικρών παίδων.
ΕΠΕΟΕΡΓΑΣΙΑ
KAI
ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ
Π. Δ. Δηιιιονργία τοΐτ
kocJiiou.
'Επ'.σχ.όπη'Τΐς τής τάξεως, καθ' ην ό Δ/μ·θυργός έποί-
ησε τα Βημ'.ουργήματα αυτού1 πόρισμα «ό Θεας είναι σο-
φός».
Άξία της άλληλοβοηθείας ίν ταίς ποικίλαις τοΰ βίου
κεριβτάσεβι. Δίΐχθήτωσαν αί μέγιστα·. ευκολίαι έν τω βίω
έκ των πΐ'λυειέ'ών πράόντων τής των άνθρώπων συνεργα-
ιίας· πόριιμα «χρ;ωστοΰμεν νά άγαπώμεν άλ7ήλους».
Παράδεταος καί πρώτη άιιαρτία. "Εξαρσις των
αγαθών άποτε) ;σμάτων της
JTTa
/.οτς είς τάς Ιντολας τού
Θ.οϋ έν συγκρίσει πρός τα κακα τη; παρακςής. Ή εύπι-
στία (Ευα) έλάττωμα, ή εΰθυ/ίρισία άρετή.
Ή φωνή τής συνει&ήσΐως, ώς φωνή τοΰ Θεοϋ, μεγίστη
καί οιαρκής τιμωρία τοϋ έγκ,λήματος. Ή κακή συνείοησις
φοβερά δυστυχία. Σύγκρισις τής ψυγικης καταστάσεως των
πρωτοπΐάστων προ της παρακοής πρός την μετά την πα-
ρακοήν. Ή καλή συνείοησις νιτολαυσ.; εθφρόιυνος' πόρΐ'ΐμα
«εύθϊίμ,ονες οί τηροϋντίς τα; έντολάς τοΰ Θεοϋρ.
Κάϊν καί "Α6ελ.
'Ex.
τ?,ς ίπορρ!ψ:ως τής θυσίας
τοΰ Κάϊν υπό τοϋ Θεοϋ πορ'.σμα, «ό
Qioc
οέν »ττοδένεται
λατρείαν άσίβών». Συνδυασμές τοΰ ο'.οάγματος τούτου πρό?
όμοε'θή τοιαϋτα, λαμβανόμ;να έκ τώ; έν τω πρακτικφ β'-ω
σχέσεων ημών. Ό φθόνος φέρεε. φόνον. Ό φθονών άίελφος
άοελφοκ,τό/ος έστί" «όρ'.σμα «ρίζα φεΰ τοΰ φθόνου πονος καί
καρπο: τοΰ «ρθόνου φόνος».
Ο θΐός
cii
τοΰ έρωτήματο; α Κάϊν ηον είναι δ αδελ¬
φάς αον» έδωκεν είς τόν Κάϊν καιρόν νά συναισθανθτ, το
— 157 —
μέγεθος τοΰ έγκλήματός τού καί νά μεταν:ήσΐ[|· πόρισμα
«ο Θεός είναι πολυεύσπλαγχνοο>.
Σύγκρισις τής ψυχικάς οπΐλαύσεως κοΐ τής γενικής ά-
γάπης, η·ς άπολαύει ό άγαπών άοε'λφό::, πρό; τύψ'.ν, ην
αΐσθάνεται ό μΐνθηρός, ό μ'.σών τόν έαυτοϋ άΕελφον καί
πρός την γ£ν'κήν κατάκρισιν καί την άποστροφήν, ην καθ'
έαυτοΰ έπισύρει· πόρισμα «ό φθόνος είναι μέγιστον κακόν».
Κατακλνϋμός. Ό Θεός επί πολύν καιρόν άνέβαλλε
την τιμωρ'.αν χαί ούτω έδείχθη πολυεύσπλαγχνος. Άλλ ' ή
ευσπ^αγχνία τοϋ Θεοϋ εχει 8ρι», καθορ'.ζόμενα υπό της
θείας θικαιοσύνης. Διά τοΰ κατακλυσμοΰ ό Θεός φαίνεται
σκλτιρός, άλλ ' ή θεία δικαιοσύνη επιβάλλει την τιμωρίαν
τοΰ κακοΰ ώς φυσικόν έπακολούθημα τής πράξεως· πόρισμα
«τό καχόν ούοέποτε με'νει. άτιμώρητονϊ .
Πυργος Βαβέλ. Κατάκρισι« τής ύπερηφανείας έν
γένει πορισμα «Κύρ'.ος ίιπερηφάνοις άντιτάσσεται».
Κληίχς τον Άβραάιι. Έ* τής άνάγχης^ τής άπο-
μακρυνσεω; τοΰ Άβραάμ. άπο των άσεβών καί οή και της
απομακρύνσεως των έξ αύτοΰ μελλόντων γενντ,θηνϊΐ ^(εοώ
&ς ληφθώσι πχραοείγματα
èx.
των σχέσίων των παίοων),
άς έξοχθϊι τό πόρισμα «αί κακαί συναναστροφαί φθείρουσ-.ν
ήθη χρηστά».
Α-
φθ
συν-
οικα-
φς
στήριον έτάχθη ΐνα
Xurj
τάς οιαφοράς. Ή αποφύγη τής φι>ο-
Μεικίχς
S
-.αττΐρεΐ την πρός αλλήλους αγάπην πόρισμα αοέν
πρεπει ά φ'λονεικώμεν».
Γέννηοις τον Ίοαάκ.Έξαρσις τής φιλοζενία; τού
Άβραάμ καί πόρισμα απρέπει
vj
είμεθα φιλόξενοι».
Έκ της γεννήσεως τοΰ Ίσαάκ υπό τής Σάρρας, ουσης
στείρας καί παρήλικος, πόρ'.σμα « ό Θεός είναι παντοού-
ναμος».
— 158 —
Ιόδομα καί Γόμορρα. Συνδυασμός τής φιλοξενίας
τού Λώτ πρός την τού 'Αβραάμ καί πόρατμα «πρέπη νά
βΪΓΛεΟα φιλόξενοι». Συνδυασμό; τή; καταστροφάς των Σοδό-
μων πρός τόν Κατακλυσμόν καί πόρ'.σμα «τό κακόν ουδέ¬
ποτε μένει άτιμώρητο/». Συνδυ^σμός τή: σωτηρίας τού Λώτ
πρός την τού Νώε κα'ι πόρισμα «φυλάσσε·. Κύριος τοΰς
άγαπώντας αυτόν»
Θυίΐία χον Ίίαάκ. 'Ενταύθα απα·.τεΐται τΞχνι/.ή
έπεςεργασία τού μαθόματος, καθ' ην νά οειχθΤ- ή γενομένη
μγ ή έα αυτού κτ
σχύει τού αίοθήματος της πατρικής στοργης· καί ιδού την
αμεσως επομένην πρωίαν αναχωρεί, ινα εκτελή την δια¬
ταγήν τοϋ Θεοΰ, ίνα θυσιάστ, τόν αγαπητόν υϊόν είς ό
άγαπητότατον
0eov,
ίνα μή λυπήστ, Αυτόν «ά τή
ρκοής
ρκοής.
τόν
ής πα-
Μετά την ώς ανωτέρω επεξεργασίαν, πόρισμα «όφείλΐ-
ρν^νά ύπα·«;ωμεν είς τάς έντΐλάς τού θεοΰ».
Η ΰ-ακοή ^τοϋ Άβρααμ άντημείφθη υπό το·3 Θ:ού·
ποριτμα
„é
θ=ός ά··απα τοΰς τηρςΰντας τάς έντολάς τού ».
^ Γάμος τον Ίοαάκ. Έίαρσις τής άφιερώσΐως τοϋ
Ελ·.εζερ είς τόν Κύριον τού. Ή παράκλησις αυτού πρός
τον Θίόν ^καί ή εύόοωσις τής υποθέσεώς τού εστωσαν
Si-
οαγματα, ότι έν τ/ΐς περιστάσεσι τοΰ βίου ή άσφαλεστέρα
~Υη έλπίδος είναι ό"
0io;, STav
απέ
Xa g(a; J—
Χαλώ-
μεοα την βοήθειαν Αύτβΰ- πόρισμα «ό Θ5ός ρΌτ,θϊΐ τοϋς
αγαθους αθρώπου
μεθ
αγαθους ά,θρώπους».
ρ
'Hdaü
καί Ίακώβ. Ή ίοιαιτίρα άγάπη της Τε-
«xmç
πρός τόν Ί«ώβ άς έξηγηθγ, ώς έπα^ολούθημα τής
αγαθοτητος^αυτού. Οί γονεΓς άγαπώσιν άπαντα τα .αυτών
Τίκνχ εξ
wou.
α·χλ' ή παρατηροέ Ιί δάσι;
γονεΓς άγαπώσιν άπαντα τα .αυτ
ή παρατηρουμένη Ινίοτε διάκρ-.σι;
ής ή ή ύ
προέρχεται έκ της καλής ή τής κακής συμπερι
φορα;
αύ-
159 —
των των τε'κνων πορισμα «οί γονίΓς αγαπώσί. τα καλα
τέκνα».
Άνάγκη να παρασταθ^ ό Ήσαϋ ώς άοε"λφός ούχι φιλά-
θΐλφος, "να ή δί'.χθϊΐσα πρός αύτό·» κ-ακία τού Ίακώβ, δια
τής αρνήσεως μικ,ρας προσφοραί;, έξηγηθτ^ ώς προσήκουσα
αυτφ τιμωρία. Ούτω ο' έν τω προσώπφ τού Ήσαϋ, άπο-
λεσαντο; τα δικαιώματα τή; πρωτοτοκίας δ'. ' Ιν ιτινάκιον
φακών, άς έξαρθώσι τα όλέθρια άποτελέσματα τής /.οικίας
κα1. τής λαιμαργία:.
Ενλογία τοθ Ίακώβ. Ό Ήσαϋ ώρίΐλε νά είπη είς
τΐν πατέρα τού, ότι είχε ττωλί;σει τ» πρωτοτόκιά τού είς
τον αδελφόν τού καί έπομένως οέν έοικαιοϋτο νά /άβϊ) εξαι¬
ρετικήν εύλογίαν.
Η —ρ&θεοις τοϋ Ήσαύ να άθετήσ·^ τον ορκον τού άπα-
των ούτω τον αδελφόν τού, ετιμωρήθη δι' άπάτης. Άζ'ό-
μεμπτΐς ομως καί έν τω προσώπψ τοΰ Ίακώβ ή άπάτη'
αά θεωρηθϊ) δέ ί) δ' ' άπάτης δοθΐΐσα εΰλογία ώς όΌθεΓσα.
κατά θϊίαν θέλησιν. Θα δικα'θλογήσωμεν την απάτην έν
τώ προσώπω τοϋ Ίακ,ώβ ότι ή 'Ρ*βέ*κα το μέν προέ-
βλεπεν ότι ο Ίακώβ ήτο ί*ανώτερος τού Ήσαϋ, ινα
ο'.ευθύνη τον οίκον καί δια τουτο επρεπι να προίσταται έν
αυτώ, το δέ έγ'.νωσκ,εν,οτι ό Ήσαϋ εΐχε πωλήσει τα πρω-
τοτόκιά τού είς αύτο'ν. Έν δέ τή έπεξεργασ'.α τοϋ μα,θή-
ματ:ς άς θεωρηθή καί το γεγονος τουτο ώ; επακολούθημα
τής κα/,ίας καί τής λαιμαργίας τοϋ Ήσαϋ, καί άς έςαχθτ,
το «όρι.σμα «ή λαιμαργία φέριι ολέθρια άποτελέσματα ».
Φύγη και έπιοτρο^η τοϋ Ίακώβ. Έ» τη;
φύγη; τοϋ Ίακώδ πόρισμα « οί
os
τόπον τ^ ο'ργ·?,».
Ό Ήσαϋ συναισθάνεται δτι δικαίω; επαθε καί ύποοέχε-
ται τον Ίακώβ μετ' άδελφική; άγάπης. Έκ ττ,ς ΰποδο-
Χ-ης, η; ετυχεν ό Ίακώβ, πόρκτμα· «οί άδελφοί πρέπε·. να
είναι αγαπημένον».
Πώληοις τού Ίωίή^. Έκ τής ιδιαιτέρας άγάπης
— 160 -
τοϋ Ίακώβ είς τον 'Ιωσήφ πόρισμα, «;ί γονεϊς άγαπώσ'.
τα κ,αλά τέκνα».
Άναορομή εις την επεξεργασίαν τοϋ Κεφ. «Κάϊν καί
Άβελ» καί πόρ·.σμα «ό φθόνίς είναι μέγιστον κακόν».
Ό Ίωϋτιφ έν τη φνλακη. Ή άγαθότης τού 'Ιω¬
σήφ ήμείφθη υπο τοϋ Ιΐίτεφρή- ότε δ" έρρίφθη είς την φυλα-
κήν συκοφαντηθείς υπο τη; κακοήθους γυναικός τοϋ Πετε-
φρή, ό 'Ιωσήφ απέκτησε καί έ χ εί την αγάπην τού οεσμο-
φύλακος,καί υπό τοϋ Θεοϋ έμπνευσθείς έξήγησε τα όνειρα καί
πρ:ειπετήν τύχην τού άρχιοινοχο-ου καί τοϋ άρχισιτοποιοϋ.
H
αρετη πάντοτε κατά πάσης έπιβουλης θριαμβεύει βοη¬
θεία τού Θεοϋ τοϋάμ£ίβ:ντος πάντοτε αυτήν πόρισμα « ό
θίο;
ßo
-θΐΐ τού: άγαθ:ύ; άνθρώπους».
Δόξα τού ΊωυΑφ.Ό Ιωσήφ, αν καί έπωλήθη υπο
των αοελφων τού, αν και έρρίφθ/, Οπό τοϋ Πετεφρΐ) είς τάς
φυλακάς συ^φαντηθείς, ο'μως ήλθεν ήμέρα, καθ' ην μεγά¬
λως εοοςασθη. Τουτο ε'στω άφορμή είς σύντομον ηθικήν
οιοασκοΛιαν οιά τής «ροσαγωγή; καί &λ"λων παρα2ειγμά-
των, £^του
BpsuTixoü
ημών |3ίου λαμβανομένων.
Δν.ορομή είς την επεξεργασίαν τοϋ προηγουμένου Κ?φ.
«Ιωσηφ εν τ^ φυλακτ,» κα· πόρ1σμα «ή άρΐτή ούοέποτε
μενει αβρ:β;υτοςϊ>
ρς
τ Ό Ίωόηφ καί οί αδελ^οί τού. Ό 'Ιωσήφ ώ;
ειοε τού; άοενφού; τού, γ,σθάνθν, [ΐεοαίως κατ' αυτών αγα¬
νάκτησιν, ώ; ήτο φυσικόν. Καί έξ αυτού βεβαίως έξηρτατο
να τους τιμωρήσ^ αυστηρώς, ίκδ-.χούμενος οδτω αυτού;·
αλλ ο Ιωσήφ δέν έπραξε τουτο. Έξαρσις τής ίρησιχα-
κίας τού Ιωσήφ Λαί τής τρυφ=ρότητο: των άοελφικών αΐ-
ββκιματων τού. Κατά μετάβασιν
S' U
ττίς εν λόγω σ.-γ«-
κριμενης βάσεως εί; τάς μεταξυ των άνθρώπω/ 'έν γένει
τχεσ«; 0Μ1βσκα*ία περί άρησικακίας· πόρισαα δέ «πρέπει
να είμεθα αμνησίκαχ.οι».
- 161 _
Φανέρωοις τοϋ Ίωιίίιφ εις τονς
ai
τον. Η έπΐξεργασία τού ανωτέρω Κεφ. στνιριχθείτω επί
των επιμένων ίδεών.
Ο Ιωσήφ, καίπερ ών αγαθάς καί άμνησίκακος, ομως ώ;
ανθρωπος διετήρΐ1. έν
-rrj
Ιαυτοϋ ψυχί οργήν τίνα κατά των
κακών άδελφών τού- έν αΰτφ δ' εγένετο διαπάλη τις μεταξυ
τοϋ αίσθήματος της εκδικήσεως καί τοϋ της άδελφικής άγά-
πης, Καί έτιμώρνισε μέν ώ; ανωτέρω ό Ιωσήφ τού; άδελ-
ρους τού, ινα ούτοι συναισθα/θβντες επί μάλλον τό έγκλημα
αυτών μετανοήσωσίν ειλικρινώς, δέν προέβη ομως είς αύστη-
ροτέραν τιμωρίαν ώς προσή*ξν αυτοίς, διότι υπερισχύση έν
αυτώ τό αΐοθημα της άδελφικης άγάπης, Ιπειδή ήτο αγαθάς"
τοϋτ' αύτά συμβαίνει έν παντί άνθρώπψ κατά την σύγ¬
κρουσιν αίσθημάτων καί έπιθυμιών, εάν έν αΰτφ διά καλής
θ'.δασκαλίας καί καλής άνατροφΫ,ς έχωσι σχηματισθή αί
ηθικαΐ έκεΓναι αρχαί, αί οποίαι, ^υθμίζΐυσι τον βίον τοΰ
αγαθοϋ άνθρώπου* πόρισμα «ό άγαθός άνθοωπο; δέν μνη-
σικακεΐ».
Ήδ>; δ 'Ιωσήφ θεωρήσα; έπαρκή την γενομένην πρό;
τούς άδελφ:ύς τού τιμωρίαν, συγχωρεϊ αύτους καΐ έναγκα-
^ίζεται καί τού; καταφ'.λεΓ κ,αί πολλά δώρα δίοωσιν αυτοίς·
α
«ci
καλοί άδελφοί συγχωροΰσι. τα σφάλματα των
των».
Ό Ίακώβ έν Αιγύπτω. Έξαρσις της ?(5ξης καί
τ% τιμης, ής ετυχεν δλη ή οικογένεια τοϋ Ίακώβ χάριν
τοϋ Ιωσήφ *«{ πόρισμα «τα καλά τέκνα είναι ευτυχία των
γονέων».
Γέννηοις τοϋ Μωνοέως. Ο! Ισραηλιται ίμελλον
va
έπο
επανέλθωσιν είς την γήν των πατέρων των. Άλλα πρό;
ΰτο Ιπρΐπε νά γεννηθ?) ό κατάλληλος άνθρωπος. Ό άνθρω-
»ί ουτο; Ιπρεπε
va
είναι έκ/ε/.τός 6—ό τοϋ θεοϋ. Διά
τουτο τα συμβάντα είς τόν Μωυσήν ε'γΞΐναν κατά θείαν
'8/y]5iv,
έπειδή ό Μωίισης ήτο ό υπό τού Θείϋ έκλεκτός,
11
— 162 —
δστις έμελλε νά εκτελέση τα μέγα έργον τής έξόοου των
'Ισραηλιτών εζ Αιγυπτου. Έκ τή, φροντίδος ταύτης τοϋ
θΐΐϋ περΐ τής σωτηρίας των 'Ισραηλιτών πόρισμα *ό Θεός
σωζει τούς άγαπώντας αυτόν».
Κληύτς τίν Μωϋόέως. Έςαρσι; της άγάπης τοϋ
Μωΰσέω; πρό; τοΰς όμοεθνεΐς τού. Ή απόρριψις βίου βασι¬
λικόν, δν Ιν τοις άνακτόροις τοΰ βασιλέως διήγεν ώς θετός
υιός τής βασιλόπαιοος, διά την πρός τοΰς όμοφύλους τού
αγάπην, έστω βάσις διδασκαλίας πρός χατάδειξιν των καθη-
κόντων, τα όπ:ΐα εχομεν πρός τούς όμοεθνεΐς ημών, πόρι-
σμα δέ «πρίπ=ι να άγαπώμεν τοΰς όμοεθνεΐς ημών».
Ο δισταγμός τοΰ Μωυσίως, συνα'.σθανΐαενου τέ μέγεθο;
καί την σπουδα'.ότητα τής ιάνατιθΐμένης αύτφ έντολής,
έστω παράδε'.γμα ταπεΐνοφροσύκης· πόρισμα δέ «μ'αχάριοι
οί ταπε'.νόφρονες».
Αι πληγαί τοο Φαραώ. Έχ. των τιμωριών, αΐτι¬
νες έπέπεσον κοτά των Αίγυπτίων, πόρισμα αό Θεός τιμω-
ρεϊ τούς κακούς».
"Εξοδος των ΊΙραηλ. εξ Αιγνπτον- Καθιέ-
Οωοις τοο Πάοχα. Ό καταποντισμός των Αΐγυπτίων
δ; χρησιμεύϊτι ώς βάσις διδασκχλίας, ότι ούδιν ό άνθρωπος
δύναται νά πρά;τ; εναντίον τής θελήσεως τοϋ
0£cü"
|στω δέ
πόρισμα «ό Θεός είναι παντοδύναμος».
Μωοαϊκός νόμος. Άς έξετασθ-?, ή θίία νομοθεσία
ώ; βάσις τή:^εύδαιμονίας τοΰ άνθρωπον. "Ας καταδειχθτ,
ότι ό θεος έξ άγάπης πρός τόν άνθρωπον όρμώμενος έδωκε
τον νόμϊν αύτοΰ,
îva
εύδαίμονα αυτόν αποκαταστήση. "Ας
καταδειχθγ,, ότι ή παράβασι-, των νόμων έν γένει ΰβοθέτε-.
έλλειψιν σεβασμοΰ καί άγάπης πρός ταν νομοθέτην καί ότι
ό παραβάτης είναι δυστυχής, διίτι υφίσταται τας υπό των
δικαστηρίων επιβαλλομένας ποινας καί έπισύρει την γενικήν
κατάκρισιν έν τί, παρούστι ζωτ). Έτι δέ άς καταοειχθ^, ότι
ο παραβάτης των νόμων τοΰ θεοΰ πάντως θά τιμωρηθτ,
— 163 —
καΙ μετα θάνατον έν τί) μελλοϋσγ] ζωγ^, τιμωρίαν φοβεράν
καί αιωνίαν υπό τΐϋ Θϊθϋ, είς τοϋ όποίου την δυσμένειαν
υποπίπτει, ώς μή άγαπών αυτόν τής δ' έπεξιργασίας
ταύτης έστω πόρισμα «ο παραβάτη; των έντολών τού Θεοϋ
τιμωρεΐται. »
Ό
jçpudooç
ιιόο^ος. Ή κατασκευή τού μόσχου,
ω; αποτελεσμα άνυπομονησίας καί ελλείψεως πεχ;>.θήσεως
επί την αγάπην τού θίθΰ, ληφθϊίτω ώς βάσις οιοασκαλίας
τέ μέν δτι πρέπει νά είμεθα ΰπομονητικοί, τό δέ ότι πρε-
πει νά εχωμεν πεποίθ/ισ'.ν επί την αγάπην τοϋ Θϊθϋ' πό-
ρισμα δέ τής διδασκαλίας ταύτης έστω «εύλογημένβς ό άν-
'θρωπος, δς πεποιθ=ν επί Κύριον».
Έα δέ τής «υγχωρήσεω; των 'Ισραηλιτών υπο τοΰ Θεοϋ
—όρισμα «οίκτίρμων καί έλεήι/ων ό Κύριο;».
Κατα«Ικόπει/οτς της Χαναάν. Ή δειλία έν παντί
εργφ είναι έλλειψις πεπςιθήιεω; επί την δύναμιν, την
ua-
νότήτα, την διζ'.ότητα λ.τ.λ. ημών1 έν δέ ταίς τού βίου
ττεριστάσεσιν ή δειλία είναι άποτέλεσμ,α ελλείψεως πίστεως
καί έλπίδος επί την θείαν πρόνοιαν. Τής υπέρ αυτών θείας
προνοίας πολλάκις πολλαχοϋ σχόντες οί 'Ισραηλιται τρα-
νότατα δεξγματα, ήσαν άξ'
-ci
τιαωρ'α; μεγάλης, μή Εχοντ-·;
πίστιν επί την θείαν βοήθειαν πίρισμα δέ τούτου έστω
«εύλογημένος ό άνθρωπος, δ; πέποιθεν επί Κύριον».
θάνατος τοΰ Μωί/οέως. 'Ιησούς τού Νανή. Έκ
τής συγχωρήτίως, η; έτυχον οί 'Ισραηλιται υπο τοϋ θΐθΰ
«ξιωθέντες επ1, τελους
vit
εϊσέλοωιΐ.
/.ai va
κατακτήσωσι
την γϋν Χαναάν, πόρισμα «ό θΐός είναι αγαθάς καί επιει-
Χής»
*Ιώ6. Ό Ίώβ είναι άριστος τύπος ΰπομονής κατ 'άντίθεσιν
"πρός την σύζυγό/ τού λ'.ποψυνήσασαν πρό των συμφορών.
Είναι ομω; ό Ίώβ καί τύπος άνδρας εΰσεβεβτάτου. Δια άς
'δειχθζ μέν τοίς παισί δ'.ά πΐΐκίλων πϊραδειγμάτων, ότι έν
ά περιστάσει τοϋ βίου ή υπο;Αθνή είναι αριτή, άς έξαρθή
— 164 —
δέ ή Ίώβειος ύπομονή ώ; πόρισμα τής μεγίστης πρός τον-
θεόν εύσεβΐίας τού. Ό εύσεβή; οέν δειλιό; προ των περι-
πετειών τοϋ βίου, άλλ ' ΰπομένει καί έλπίζει επί Κύριον*
πόρισμα «ό ΰπομείνας είς τΐλος ουτο: σωθήσεται».
Κριταί Γεδεών Ίεφθάε. Έ* τής επεξεργασίας
τοΰ ανωτέρω μαθήματο; πορισβώμεν α'. ) ότι «ό Θεός
άγαιτό;
tcÙ;
άγαπώντας αυτόν» καί β'.) ότι «οίκ,τίρμων καί
έλεήμων ό Κύριος».
'Ρούθ. Ή 'Ροΰθ ή;ιώθη νά γίντ;ι σύζυγος πλούσιον
άνδρας οιά την αρετήν »αι την εύσεβειάν της" πορισμα
«εύλογία Κυρίου επί κεφαλήν δ'.καίου».
Ήλεί καί Ιαμονήλ. Τό όλεθριον τέλος τοίΐ Ήλεί
καί των τέκνων τού άς χρησιμεύσιτι ώ; βάσις πρός διδασκα¬
λίαν, ότι αί τιμωρίαι των παίδων έκ μέρους των γονέων καί
των διδϊσκάλων σκοποΰσ-. την ηθικήν διάπλασιν καί την ΐν
γένει μόρφωσιν αυτών δια τουτο αυταί εισίν έπιβεβλημέναι
ΰπ ' αύτοΰ τού θΐθϋ, δστις θεωρεϊ ΰπευθύνου; τού; γονεΐς
κα'ι τοϋς οιδασκάλους, εάν παραλείπωσι τό καθήκον των
τούτο· έστω δέ πόρισμ,α «οί- πατέρες έκτρε'φΐτε τα τέχ,νΛ
υμών έν παιδεία καί νΐυθεσία Κυρίου».
Σαονλ. Ή ύπερηφάνεια τοΰ Σαοίιλ έστω άφορμή πρός
σύντομον περ! ύπερηφΐνείας όμ·.λίαν, ής πόρισμα έστω «ο
υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται».
ΑαβΙΓ> καΛ Γολιάθ. Ή εύσέβεια, ή πεποίθησις τοι*
Δαβιδ ί-κ τόν Κύριον υπήρξεν οπλον μέγιστον, διότι, ένέ-
πνευσεν αΰτφ θάρρο; καί ένίσχυσεν αυτόν πόρισμα «εύλο^
γημένος ο' άνθρωπος, δς «ίποιθεν επί Κύριον».
Ό Γολιαθ ε"λαβε τα έπίχειρα τής ΰπερηφανείας τού'
πόριβμα «ό ΰψων εαυτόν ταπεινωθήσεται».
Σαονλ καί Δαβίδ. "Εςαρσ'.ς των ολεθρίων άποτε-
λεσμάτων τοϋ φθόνου. Συνουασμός τοϋ γενονότος τούτου-
πρός τόν φόνον τού "Αβελ καί πόρ-.σμα «τό κακόν ουδέ¬
ποτε με'νει άτιμώρητον».
- 165 -
Ό Δαβτδ ^αϋτλεύς. Δια τοϋ θανάτου τοϋ Άβεσ-
■σαλώμ τιμωρεΐτικι ή κατά τοϋ πατρός άποστασία, συγχρό¬
νως δέ καί ή άμαρτία τοϋ Δαβίδ" πόρισμα οτο κακόν ου¬
δέποτε μένει άτιμώρητον».
"Έξαρσις τής θλίψεως τοϋ Δαβίδ διά τον θάνατον τοϋ
Άβεσσαλώμ, τοΰ άποστάτχυ υιού, τοϋ κακοϋ υίοΰ. Σύν-
τομος διδασκαλία περΐ τής πατρικής στοργής καί πόρισμα
«μεγίστη είναι ή φιλοστοργία των γονέων».
Σολονών·
'Ex.
τής χορηγήσεως σοφίας καί πλούτου
καί δόξης είς τόν Σολομώντα υπο τοϋ Θεοϋ οιά την ευσέ-
€βιάν τού καί την αγάπην αΰτοϋ είς την σοφίαν πόρισμα
«τοΰς άγαπώντας σοφίαν άγαπό^ ό Θεός».
Ό Σολομών υπέπεσεν είς άμαρτήματα, διότι ΰπερηφα-
νεύθη διά την δόξαν καί την σ:φίαν τού καί έληβμόνησεν
δτι υπήρχεν άνώτερος αύτοϋ, δ; έχάρισεν αύτω τα άγαθα
ταυτα· τα δέ άμαρτήματα τού κατέατρεψαν την προτέραν
φήμην τού καί άπο άξ'.οθαυμάστου άξιόμεμπτον αυτόν κα-
τέβτηιΐαν· πόρισμα «ό ΰψών εαυτόν ταπεινωθήσεται».
Δταΐρεατς τον [3αοιλείοο τοθ Ίοοαήλ. Έκ
των άποτελεσμάτων τής άσεβ=ίας των βασιλέων πόρισμα
-«ή δικαιοβύνη ΰψοΐ τα εθνη, αί δέ άμαρτίαι καταστρίφουσιν
αύτά ».
Τωβίτ. Συνδυασμος τής εύσεβείας καί τής ύπομονής
τοϋ Τωβίτ ιτρος την τοϋ Ίώβ (ΐδέ επεξεργασίαν επί τής
τστορίας τοϋ Ίώβ).
Προ^ηταχ — Δανιήλ. Δειχθήτωβαν εν γένει τα
καλά άποτελέσματα τής καλής άνατροφής καί τής^ έπιμε-
λείας είς τα γράμμ,ατα επί
ttJ
βάσει τοϋ διά τοΰ ανωτέρω
ίστορήματος προσαγομέΌυ παραοείγματος- πόρ-.σμα δ' έστω
«·») άρϊτή ουδέποτε μένει άβράβϋυτος».
Οί τρείς παϊδβς έν τΛ καμίνω. Έξαρσις τής
^αντοδυνΐϊμίας τού θεοΰ καί πόρ-.σμα αδ θεός ίΐναι παν-
τοούναμος».

t66

Ή διάσωσι; των χαίοων Ιστω απόδειξις, ότι «ό θιός
φυλάσσ=ι. τους άγαιτώντας αυτόν».
Ό Δανιήλ εν τώ με«1ω των λεόντων. Ή
ίπιξιργασια ιστω οΐα και ή τού προηγουμένΐυ μαθήματος.
. Κολοχοτβ&'ς.
Διευβυντής τοΰ π)γ,ρους δημοτ. βχολιίου Ζβχυνβου»
ΔΡΑΣΙΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΣΣΟΑΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΙΣ
ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ Κ01ΝΩΝΙΔΣ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
ΤΩΝ ΔΗΚΟΔΙΔΑΕΚΑΑΩΝ
Η _ Ελλάς μετά μακραίωνα 2ουλείαν καί πολυετη
Gsip
ελευθερίας αγων« ίιετέλει ήρειπωμένη καθ" £λας τάς δψεις
«υ
ßiou,t
μέρος
Si
των συντριμμάτων τούτων κατεΐνε καί
η λίίκη εκπαίδΕυσις, ητίς κατά τό ίτβς 1830 ήρίθμει
7t
«χο>εια καί 6721 μαθτ,τάς. Πάρβ8βς ολοκλήρου γενεάς
εχρειασθη βι. να αποκτήση ή Έλ*»ς £ημοτ,κήνΓ
îxwe{8t0.
σιν «λλι«βταττ1ν μέν, άλλ * όπωσίήποτε δυναμένων να άνα-
°m
,*·ρβς τού ««τεινοϋ πέπλου της άμαθείας, δστις εκά¬
λυπτε τον ελληνικόν λαόν, ούτω
ci
κατά τό Ιτος 1868 ε¬
λειτούργουν 943 σχολεΐ«, εί,
S
έφ,ίτων 55397 μαθηταί.
Η αριβμητ^ϊ, πρόοοο: των σχολείων καί των μαθητών έξη-
κολουθτ.σε μέν και κατά τα έπόμενα ετη, το προσωπικόν
βμ»; των σχολείων τής εποχης έκείνης >αμβανόμενον έκ των
τρ.-οοων και μη έχον ειδικήν πρός το «δασκαλικον ε'ργον
μόρφωσιν,
aU,
δι« τη; μεθόθου τού β ο ύ ρ ο ο „ λ α

οαγωγουν τους Ελληνόπα.δος συνετέλει είς την στίέδλ»
«ν την σωματικήν καί την δ,ανοητικήν των αικρών
— 167 —
των, οί δέ άχυρώνις κα'ι οί σταϋλοι οί χρησιμοποιούμενοι ως
επί τα πολύ τότε ώς διδακτήρια συνεπλήρουν την αποκτή¬
νωσιν των ούτω άνατρεφομένων νεαρών Ελλήνων. Ή οημο-
τιν,ή έκπαίδευσις ήρξατο κυρίως να άκμάζϊ) άπο τοϋ ετου;
1880 καί εντεύθεν, ιδίως ?ε κατά την τελευταίαν οεκαε-
μεΐ περί τάς 3000 σχολειό, μετα 190000 μαθητών καί
4000 διδασκά>ων καί επέκεινα.
Ά' τι κατ' αριθμόν έξάπλωσις καί δ'.άδοσις τής δημο-
τ'.κής έκπ»-'.δεύσ;ως δέν είνε απόδε-;ι; καί τής πραγματικάς
έθνικτ,ς και κοινωνΐκής προόοου, οι&τι τουτο αποοεικνυει
απλώς τάς πρός την μάθησιν τάσίΐς κοινωνίας τινός, οί οέ
διδάσκα/.οι, τα σχολεϊα καί οί μαθηταί είνε τα όργανα
προσδοκωμένης κοινωνικάς βελτιώσεως. Δια νά
Kp'.ig
τις άσφα/ώς πΐρΐ των αποτελεσμάτων τής σχολ'.κής
αγωγή; πρέπει νά άποβλεψ^ είς τα πρ*γι/.ατΐ/4χ αποτε-
λέσματχ αυτής, πρέπε-. νά έρίυνήση την κοινωνίαν
καθ' όλας τάς δψΐ'.ς τοϋ βίου, πρέπει νά εξετάση την οίκο-
γενε'.ακήν καί πολιτικήν τής κολωνίας δρασιν, καί έκ τής
ερεύνης ταύτης δύναται νά αναγνωρίση την επ1, τής κΐ
νίας έπενέργε-.αν τοϋ σχολείον». Έπ£'.δή δέ τό σχολείον
ΐινω-
είν*
χολικής οράσεως δέον νά εξετασθή ό τρόπος τής συνεργα-
ίας μόνον των δύο τούτων παραγόντων, σχολείον καί κοι-
νωνίας, αν καί εν ττ, μορφώσιι τοϋ άνθρώπου συνΕργά,θντα:
Jcal
&ύο ετέροι παράγοντες, ή φνοις καί ή τνχη, των οποίων
Ο επί τοϋ άνθρώπου επίδρασις είνε μέν μεγίστη, έλάχιστα
δ δύα-νά τρ:ποποιηθϊ) έκ τή: θελήσεως τοϋ σχολείου.
ή, ώς γνωστόν, έπιδιώκει τό μέν την σώματι.-
δμως δύνατα
Ή αγωγή,
- 168 -
κήν καί πνευματικήν Ανάπτυξιν
rod
άτόμίυ διά τής άσκή-
ββως 'τού σωματος καί των πνευματικών δυνάμει
-cal
δια
τη; -παροχής πΐΙΙιί*ων γνωσίων άπαραιτήτων
el·
τέν βί-ν
το οε ε—8ιώ«ι την μόρφωσ,.ν τού
à-dpl0u
ώ „έλίυ;%^ς
κοινωνίαν ω5τε ο μελλων „βλίτης

συντελ^η εί; τή'ν
ευοαψονιαν εαυτου καί του~ δλου Ιθνο,ς, είς δ άν^ει, ευρύ¬
τερον οε κα. της ολης ανθρωπότητος. Ή κοινωνική «δτη
μόρφωσις π_ρο-αρ«σκευίζετο,. κ,ρίως δια τή; καλλιεργείας
τού θυμικου χ« „ινωνΐκώς άνηκατοπτρίζεται δια της
εκλα^ρου τριαοος της
élèveras,
της ΐοότψος χαί της
^οτΐΐτος εφ ών κατα τούς νεωτέρους φΛοσοφο

„Wh,,
τε)ε,Οτης. Καί αϋτο; ο'
^J^
is
1
n
■ω'"'εΐ -ή Λ* '^«"Τήν των άρχών τούτων
L
«αγ πά τον πληοίον σου ώςέαυτ-
χοτκαο-τρο,ω;; Έρε,νωντες την σ:γχρΟν
«ν .- του χροκει^νου κ«ί είς «Οτά τα -ρά^α-α άπο-
έρε -
οποίων ή ρήσις
της
S
S
Γ
fTVUà
άναϊ-ώ«-τα τάν,α των έφηαε-
'
U &lUj
θα ^Ρ1»
«l «ii
πλέον άγροίΛθυς ε'χοντας

— 169 —
ποικίλας γνώσεις βιοτεχηκας καΐ ώφελίΐΑους. Ή πρακτική
αυτή μόρφωσις συνετέλεσε τα μέγιστα εί; την ποιάν τίνα
εύζωίαν καί οικονομικήν άνιξαρτησίαν τοΰ συγχρόνου τής
Ελλάδος —ολίτου, ανέπτυξε τους πόρους τής χώρας καί
υπο την Ιποψιν τής αναπτύξεως ταύτης ή Ελλάς προώδευσε
πολυ ώς μαρτυρεΐ πρόχειρος στατ'στική τού συγχρόνου εθνι-
κοϋ πλούτου,τώντε δηλ. κυριωτέρων καί των έπουσιωοεστέ-
ρων γεωργικών καί β'.ομηχ. προίόντων. Καί είνε μέν άλη-
θές, ότι ό έθν.κός πλοΰτος προάγεται καί έξ «λλων αίτίων,
εινϊ δμως έπίσης βεβαιωμένον,δτι. άπαραίτητος παράγων τής
αυξήσεως αύτοϋ είνε κα'ι ή έκπαίδευσις.
Άλλ' υπο την εποψιν τοϋ δευτέρου σκοποϋ τής σχολι.-
κής άγωγής, τής κοινωνικής μορφώσεως τϊϋ άτόμου, τα
αποτελέσματα τής συγχρόνΐυ δημοτικάς έκπαιδεύσεως δέν
είνε" τόσον φανερά. Διότι, αν στρέψϊ) τις τό βλεμμα είς
την οικογένειαν, θα ιδι^ τούς δεσμους αυτής ουχί ώς ί-
λοτε σφιγκτούς, θβ ίδ·(ΐ τόν άτομισμον άνεπτυγμένον είς
μέγαν βαθμόν, θα ίδη τέκνα άιτοχωροϋντα της πατρικής
στέγης κ,αί υπέρ τής εαυτών μόνον αυτοσυντηρήσεώς μερι-
ρώντα, θά ιδϊ) άδελφου; καί συγγενεΓς διαπληκτιζομένους
ένίοτ« ένεκα κέρδους γωνίας τ'.νός άγροϋ. Καί αν ίρευνήστι
τι? την εύρυτέραν οικογένειαν, την πατρίδα, θά παρατήρησις
πολλοΰ: των συγχρόνων Έλλήνων πολιτών αγνοοϋντας, ότι
τό ατομικόν συμφέρον αποτελεί μέρος τοϋ κοινοΰ, θά ίοη
τούς πλείστους άγνοοΰντας τα καθήκοντα καί δικαΐώματα
αυτών ώ; μελών τής κοινής παΐρίδο;, ή εσφαλμένην περί
τούτου ιδέαν εχοντας.
Αίτία τή; επιδράσεως τής σχολικτΐς άγωγής ώς πρός τόν
ούσιώδη αυτής σκοπόν είνε ή αντίδρασις τή; κολωνίας. Η
άγωγή συνήθως μετασχηματίζεται αναλόγως των Ιπικρα-
τουσών ΐδεών περΐ εύδαιμονίας τοϋ άνθρώπου, ή δέ Ιννοια
η&ικη
sïvs
άόριστος καί τα γνωρίσματα αυτής είνε άνάλογα
ός την κοινωνικήν πρόοδον. Ή κοινωνία ούσα είς των
— 170 —
ούσιωοών της άγωγης παραγοντων μορφώνε-. τέ άτομον κατά
τας ιοΐας της, ή δέ ενεργεια καί τα διοάγματα 'τοϋ σν-ο-
λει.-.υ προσκρουοντα πρός τας περί ευδαμονίας τού άνθρώπου
-ε-οιβησεις τής χβινων£ας παραμένων εις τέν
U «Û
σνβ-
λιιου απολυομενον ώς άπλή όνειρώδης θεωοία μή ε'νουσα
πρακτικών εφαρμογήν. Τουτο συμβαίνη καΐ' μέ την σύγ¬
χρονον κοινωνίαν καί σχολήν άγ ^ Ή σΖ
J._
νωνί« πρεσβευει, 8τι ή εύοαιμονία τού ά,θρώπου έρ.ίοεται
επί τού πλουτου χαί κατ« την μονομιρη ταύτην άρνήν
[Λορφωνει^ το άτομον, το οποίον «ρο&.θέτ« νά
it
στ ώ;
πρ:ορισμον τοί
ߣeu to
ατομικόν συμφέρον καί την απόλαν-
οιν.
t
Ήιυολιτιχί, ελευθερία, ή ελευθερία των έπαγγελμάτων,
η οιαδοσι_ς της ,κπαιοεύσεως, ή ευ*ολος ^„^^ Γ ·λευ.
θερία τού τυπου κατέστησαν τα υλικά ^άγαθα χροσιτά είς
παντα άνθρωπον, η εύκολία δ' αυτη
pjn
τα £ .
ακατασχετου ορμης ,ις την απόκτησιν τού πλούτουκαί των
κοσμικων απολαυσεων, ώθούμενα Ά 6-4 το·3 έν,τίκτου τή;
αυτοσυντηρήσεώς θέτουσα ώς σκοπον τοΰ β{ου τήν
s^tJ
Δφ ετέρου το θρησκευτικόν αίσθημ«, τό όποΤον ενέπνεεν
εις -ν άνθρωπον την έλπίία μελλούσης εύοα-.μονία; καί
την εγ,αρτερησ,ν εις τας „τερήσας
Tc5
βίου, χαλαρωθέν
οεν ,υγκρατει -λ|β, τα 5τ
^voJ
Χ
J^
άτινα ε.ιοιωκουσι δια -αντές μεσου την έν τφ βίω ^
ΚΓΓ Κ α0υ-έ0ν **°τί«η * -έργεια των δημοδ,-
ο.«Α»ν. Κατα ταυτα οί Έηηνες πολίται -ρέπει
ïpû-
οιδαχθωσιν, ότι
f
|λίυθ.ρία, δ·.ά την όποιαν χείμαρρο·. «ίμά-
των Υυν=νται Ικά,τοτε 6π0 των λαών, είνε διαρκή/σύντρο-
', οΐτινες γνωρίζ5υσι
vi
περιποιωντα, α.}τήν
"ληβους ελευθερία εϊνε
i ,WA TOr;
πολίτ:υ
των
«
— Π1 —
εκπληρώση των καθηκόντων τού πρός τε την πΐλιτείαν και
τα άτομα" 8τι ή ελευθερία τού λόγου και τού τύπου πρέ-
πει νά εχϊ) ώς σκοπόν την είλ'.κρινή" έκφρασιν των διανοη-
μάτων τού άτόμου πρός βελτίωσιν των κοινών καΐ ουχί.
την κακολογίαν και την υβριν τού πλησίον ότι ή ελευθερία
επιβάλλει πλήρη σεβασμόν πρόε τοό; κειμένου; νόμου; και
τον πολιτειακόν οργανισμόν, και 3τ'. το άτομον, έστω κα>.
αν νομίζη ότι ίσχύοντέ; τίνες νόμο·. ίέν βασίζονται επί τοϋ
οικαίοι» και τής ίσότητβς, όφεθει νά ΰποτάσσητα'. είς αΰτοΰς
και νά έπιοιώκη την μεταβολήν αυτών διά των μέσον, τα
όποΐα ελευθέρα'πονιτεία οιβθέτει, κα'ι ότι τουτο είνε έργον
τοΰ ουνόλου ή τή: πλειονότητος των αποτελούντων την
κοινωνίαν μελών. Και επί πάσι τούτοις 8ιά νά καταστ/·,
λαός τι; ίκανος νά διατηρήθϊ·, την έλίυθερίαν τού την πολι¬
τικήν και κοινωνικήν, πρε'πει νά εχτ) ως βάσιν ^του βίου
τού την προτίμησ'.ν τού *οινοϋ συμφέροντος, το οε άτομον
va
μή δουλωθίί υπο των παθών, τ:ΰ πλΐύτ:υ. των ήοονων
και των άπολ'αύσεων,
ÔicSti,
ώς μαρτυρεΐ ή ίστορία των
λαών, τής οουλείας τή; πολιτικη; προηγεΐτ*'. ή ο'.αφβορά
ή άτομική, ή άναγράφουσα ώς προορισμόν τοΰ βίου την
απόλαυσιν και τόν εγωϊσμόν. 'Απαραίτητον δέ ο-υμπλή-
ρωμα τής διατηρήσεως τής άτομική; καΐ πολιτικης ελευ¬
θερία; είνε ή οϊκονομική άνεξαρτησία των άτόμων διά τη;
ϋπί των θίμελιωδών τούτων πΐραγοντων της αΛΐ
Ελευθερίας δύνανται οί διοάσκαλοι νά έργασθώ« δια
έν τω σχολείω δ'.δαγμάτων καί διά των κατ' ίδιαν όϊ«
δια των
-· ·Τ „Λ«..ιιρ ώδαγμάτων
xal
οιά των κατ ιοιαν 6ιιΛιών
των, διά δι=->έξεων έν συλλόγοι; καί έν ταίς εκκλησ'.αι; η
έν άλλαι; παρουσιάζοντα-.; εύκοιρίαις.
Δεύτερον επί τη; Ιαότψος, τοϋ απαραιτήτου τούτου τη;
«ινωνίας ερείσματος, δύνανται επαρκώς οί δημοαοάσκο-λοι
νά έργασθώσιν έν αύτφ τω σχολείφ, διότι τέ δημοτικόν·
. — 172 —
σχολειον περ^β-μβάνει πάσα; τάς κοινωνικάς τάξεΐς καί εν
μ»ρογρα«ι« είνε ή είκών τής χβινωνίας. Έν αύτω φοιτώσιν
«
wol
των πλουσίων καί των πενήτων, των κυοίων χ,Ι
των υπηρετων, των
i
-στημονων καί των χεφωνάκτων.
To
οτ,μο-χον σχολείον είνε καΤ ' εξοχήν σχολείον ^ς ί,ότητο;.
Πρός «υτο « οημοδ^άσκ.λ« οφείλη

ge.xv»««
την
αυτήν -οργήν *αί το αύτό ένδ,.φέρον υπέρ τού »«,νδυτο«
χαί
tou
φ,ρβντβΐ πλουσίαν χερ-.βολήν ααθητοί. Τα συμπαθέ;
των βλεμμα, οί γλυ«ις καί ένθαρρυντικοί των λόγοι πρέπει
νααποτεινωντα-. προ; πάντας, αί τ1μωρ£βι
xai Jj à/e,6ei
«p««S va
««ρ,χωντ« 4ν πλήρει
cV.ato^.
Αί 6πε>βάλ-
λονσα1 θωπηαι τού οιίασ.άλο. πρός τα παιδί,ν τοϋ προϊ-
χοντος της χωρ|ί, γινί[Λ5ναι |νώπ,ον τ_ν
f
-ρ«ζβυ- τας τρυφερας καρδίας τώννεαρών
laicLv,
εί;
άς ενσπειρεται {, ματαιοοοξία Μ υπερηφάνία είς τοθ οεχο-
μ«νο^ τα; περι.οιήσ5ις β φθό
î/ ^
^
μ^ τα; ρ.οιήσ5ις, β φθόνος
,αι ούτω προπαρϊσκ?άζετα1 ή
τί π Τ' &ΪάσΛ
τηνι-ροσ»-ληψ..9ν, την χ
φρ

^
δυ
την
ς την ανυποκριτον πιη-
χ«Ι
..V
~' ι
'e
' μεγαρον τού εϋπορο
Λαι εις την καλυβην τού έπαίτου
Την άδελφοτηΓατέλο;, την έγχΛ,ίουσαν πάσας τας έκφάν
"
ρη μ
, τα οποια τέ Εύαγγέλ..βν π λε(ε
J.

- 173 -
των Ιξόχων παραδειγμάτων τής αΰταπαρνήσΐω;, έκ των-
οποίων ή ίιτορία κυρίως τής Ελλάδος άφθονεΐ.
Πρακτικώς δέ έΕασκοΰσι τού; μαθητάς είς την άδελφο'-
τητα, αν έπιβάλλωσιν είς τους ισχυροτέρους καΐ ίκανωτέ-
ρ:υ; να βοηθώσι τού; άδυνάτου; κατα τα σώμα ή τέ πνεΰμα,
(έκ τής απόψεως δέ ταύτης νομίζω ότι ή άλληλοοιδακτιχ.ή
μέθοδος παιδαγωγεΐ), άν παροτρύνωσι τους μαθητάς των
νά δεικ,νύωσιν ενδιαφέρον υπέρ των βυμμαθητών των, έπι-
σχεπτάμενοι αύτοΰς αοθϊνοΰντας χ.Ά παρέχοντες δ'.α κοινών
έράνων βιβλία ή άλλα χρήσιμα πράγματα εί; το άπροστά-
τευτον ορφανον ή είς τό ^ακενουτον καί άνυπόδητον πτω¬
χόν. Έν δέ τΫ| κοινωνία δύνανται σπουδα'.ότατα νά εζε-
γείρωσι τέ συναίσθημα τη: φιλαΤ,ληλίας καί άλληΆοβοηθείο'ς,
παροτρύνοντες τους κατοίκους είς εργα κο·.νωφε)ή, ώςτε νά
μή περιμένωσ'. τα πίντα οί πΐ/ΐται έκ με'ρους τής ιτολι-
τεί^ς. Άν ό διδάσκαλος π. χ. >άβτ, την πρωτοβουλίαν καί
παρορμήσ-^
T0'j;
χωρικοΰς είς την ίδρυσιν μιας κρήνη; ή ενός.
αγροτικοΰ δρόμου ή εί; την άναδάσωσιν χερσων γαιών, ανε¬
ξαρτήτως τή; πραγματικάς κοινΐ): ωφελεία;, θά γ€Ϊν·Λ, πρό-
ςΐνο; είς τα νά Ιζιγερθτι εί; τους κατοίκου; το αίσθημα τή;
κοΐνωνικής αλληλεγγύης. Άν παροτρ^ντ, τού; χωρικους νά
καλλιεργήσωσι δωρίαν το κττίμα τής άδυνάτου χήρας ί των
ανηλίκων ορφανών, θά θίρμάντι —ουδαίω; το συν^ίσθτιμα
τί,; πρός του; πάσχοντα; άγάπης. Και έν τέλει δέον δι'
ολων των δυνάμεών τού ό έν ττ^ κοινίτητι δ'.δίσκαλο; νά
ö«t?1
εί; εφαρμογήν τό υπο τού Χριοτΐΰ λεχθέν «χαίρειν
μετά χαιρόντων καί κλαίειν μετά κλαιόντων».
'Επί τούτων πάντων, άτινα έν γινικαϊ; γραμμαίς έζεθέ-
5»μον, τςρέπει νά στρέψωσ-. την προσοχήν των οί δημΐοιδά-
«*αλο·., 8πω; μορφωθί) ό έλληνικο; λαό; πίλιτΐ/ΐώ; καί
*οινωνικώς, έχοντες ύ~ " όψιν, ότι ούτω έξυπτιριτοϋσι τόν
αύριον
c
/,οπον τού σχολείου, διότι αί ποικίλα-. γνώσει; αί
(«ταδ'.οόμεναι είς τοΰς μαθητάς είνε μέσα άπλά τή; σ/.:-
— 174 —
πουμένης βελτιώσεω; τού άνθρώπου. Πρε'πει δέ να μή θυσι-
αζωσι την πα-.δαγωγικήν δρασιν τού σχολείου είς Τα παρεπό-
,μενα τού ρήματος, ο-ότί. ή εύδαιμονία ή κοινωνική δέν έξαρ-
ταταιέκ των γνώσεωγών άνίρώπων, άλλ ' έκ των πράςεων.
Αλλα μεθ δλα, 8σα είπομ=ν ανωτέρω περί τής άπ;-
τυχίας τής ^ σχολική; άγωγής ώς πρός τάν ούσιώοη αυτής
σκοπόν, και αά τα ό™« επεκαλέσθημεν την προσογήν καί
ενέργειαν των αδ««ά)ων,
Sèv
ίυνάαεθα να αρνηθώμεν ότι
η «υγχρονβς Ελλάς βαίνει Ιν ο,.ηνεκεΐ προ/οω, χαί ότι,
ακολουθουντ.ς την γενικήν κοινωνικήν αρχήν δ«, ονδΐν ίν
τψκοομω ϊχει αηόλντον ίαχνν, μ,θ' όλας τάς αντιδράσει«,
τας οποίας γ;ννα 6 πίρί ί,-άρξεως αγών τής συγχρόνου έπο-
χΐί, ^η προοοο; ή προπαρασκευαζομένη ύπ0 τ?, σνολι*ήί
^γωγης θέλει έπιφερει έν τω
^Uovt-,
την προσδοκωμενην
βελτιωσιν. >
H
αγωγή προηγεϊται τής προόδου καί προπαρα¬
σκευάζη αυτήν τό κοινωνικό 2έ θ ό ββ
tv.-"-··!""·!
«·« να αναγνωρισθή ή ελευθερία
^ς ο-υν^οησεω;, τή; βρησ«ί«;, τοΰ τύπου, δια νά πεσΤι τα
τιριωτικον σ^τημα τού με^ώνος, «ροηγήβησαν άγώνε;
«α τβυ^βγο« τοΰχτ,ρύγμ,τβς
xai
της δ,οασκαλία; έν γένει.
Ιο «υτο συμβαίνει καί μέ την σύγχρονον άγωνήν. Μόλον
ότι αυτή προσ.ρουε-. εί; τα; ίδέας τή; κοΐνωνίαΐ π.ρι εύδαι-
"' """ ~νθΡώπ^, δέν θά ρραοΰν, να κατισχύ=
ταύτη; κα1 να καταστίιτν, -Α,, ίιι.
^ ρ, χη ή
«ινων,αν τοιαύτην, „„, ν4 α βαδί χβ1' ^ {
Οί νυν μάλιστα δημοδιδάσκβλοι
της ισχυού,ης περί δημβτιχ^ς ΐχπ«ιδ.ύ«ωςΓ"νβαββ«βί«ς καί
εμπνεομενοι υ^0 του
4^e5
. „ /" .
««
«it«
ή έθνικη -ρόοοος κΐί ή %^ία $ ^
τής νη, .......
„s. i.
__
s.i
αυ-
ιΐτό-
— 175 -
άγωνιζόμενοι.
os
μετά θϊρμοΰ ζήλου είς την διάπλασιν των
μι*ρών Ελληνοπαίδων, προ; δέ έ"χοντες ΰπ ' όψιν καί την
συμβουλήν τού Καντίου δτι,
f)
κοινωνικη βελτίωσις
ôta-
τελεϊ εν διηνεκεΐ προόδφ καί δτι 6 ανΰρωπος δέον νά παι-
δαγωγήται ανμφώνως καϊ πρός την μέλλονααν βελτίονα κατά¬
στασιν τοΰ ανθρωπίνον όντος, θέλουσι καταστΓ,σει την ελ¬
ληνικήν χώραν,
ix.
τής οποίας πρώτης άνέτειλεν ό άνθρω-
πισμος διά των κηρυγμάτων τοΰ Σωκράτους, τοΰ Πλά-
τωνος, τοΰ Άριστοτέλου;, τοΰ Πλουτάρχουκαί των λοιπών
εύκλιών τής 'Ελλάδος ανδρών, κέντρον, ίχ τοΰ όποίου νά
έκπέμπωντα'. καί πάλιν αί άκτΐνες τοΰ"φωτός τής αληθείας
καί τοΰ ττολιτ'.σμοΰ, μέχρις ού κυρ'.αρχήστι παγκοσμίως τό
αγαθόν καί άναγραφϊί ώ; θεμελιώδης βάσις τής υπάρξεως
των κθ'.νωνιών τό αάγάπα τόν πλησίον ιτου ώ; εαυτόν».
Tf) 3o
Απριλίου 1902.
Παναγ. Γ. Λι@αδ&;
Έν Άργοστολίω
ΣΥΝΤΟΜΟΙ ΟΔΗΓΙΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΔΙΔΑ-
ΣΚΑΑΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΩΓΡΔΦΙΔΣ ΕΝ
ΤΩι ΔΗΜΟΤΓΚΩι ΣΧΟΔΕΙΩι

τής Γεωγραφία; μάθημα σκ;πον προτίθΐται νά έκτείντ,
τον κύκλον των πραγματικώς γνώσεων τοΰ μαθητοϋ, νά
μεταγάγη αυτόν νοερώς είς χώρας έκτός τής ιδιαιτέρας
πατρίδος τού κειμένας, νά έξοικειώση αυτόν πρός τον γήίνον
κόσμον καί άναγάγη αυτόν βαθμηδόν είς την έπίγνωβιν τοΰ
Σύμπαντος καί τοΰ Δημιουργοΰ αυτού.
i| ff
— 176 —-
Είναι άλτ,Οές,
Sri
τέ μάθη^α τουτο παρά των πλείστων
νομίςεται ξηρόν καΐ μή έπαγωγόν. Χωρίς 5μως νά προτί-
θεμαι ενταύθα νά συζητήσω την γνώμην ταύτην καί νά
προσ-αθησω ν άποδείξω τό εναντίον, ι'σχυρίζομα- μόνον
ότι η Γέωγραφία,αν κα)ώς*αί ακριβώς διδάσκητα', πάντω:
αποβαινει τερπνόν μάθημ«. Διότι, ώ; γνωστόν, καί τα ψ-.λα
μαθηματ^α μετ' Ιφαρμογών διδασκόμενα καθιστώνται τερ-
πνα- χ., πάλιν τα φύσε^ τερπνα ίστορ·.κά μαθήματα ά*α-
ταλληλως χαι ανευ βέρμης διδασκόμενα γίνονται ξηρά,
ατερπή καί φορτικά. Ωστε τό τ,ρπνόν ϋ μή τερπνόν εκά¬
στου μββηματβς εξαρτατ.ι ούχι τόσον
ix
τής φύσεως ««τού,
όσον εκ τού τροπου καί τής μεθόδ,υ τ:0 διδάσκοντος.
Κα. τω οντι· οταν άρχόμεθα τής διδασκαλίας τής Γεω-
γραφ-.αςαπο των ορισμών, 2τ»ν δέν διοάσκωμεν Ιπακριβώ:
την πρωτ:
ß
qf
Γεωγραφία,, την Πατριδογραΐίαν,"
οταν εν Τ, οιοασκαλία αφίνωμεν πολλά χάσματ«, 8τ«ν τα
ουσνοητα οεν προσπαθώμ,ν νά καταστήίωμίν πρ^ιτα τα;
γραφικων^ πινακων, οταν δέν έπιδει,νύωμεν τάς σχετικάς
γνωσεις εκ τού
?u5lÄoG,
οταν δέν όδηγωμεν ποτέ τίυς μα-
^ας εις το οπα.θρον, ί'να άναγνώσωσι το%άμμεγα ρ,βλίον
^ φύσεως, οταν πλείστα 8σα άναγκαΐα ίαραλείπωρν,
«ως ε,ναι^ουνατον το τη; γεωγραφία; μάθημα νά χαταν ηβ^
/.αι^το-ς οιοασ/,ομένοις τιρπνόν φανί,;
Οθεν προ πάση; αλλης γεωγραφ'^ή; διδασκαλίας ποέπ,ι
να οιοαςωμεν κα-Λώ;, ΐ,επτο,ερω; „Ι έπίπτικώς τήν &.:-
τέραν του μαθη πα
(ge>
^.^ ,ξ „^ ^ ,
παραλειποντ£ς.ΛΔ,ότι, ταν ό παΓ; γνωρ,^
iptte«
την
το παλαίον- νά κατανοήση πάσαν άλλην χώραν,
χειμαρρων, ποταμών,
ι όρέων, >.όφων, πεδίων,
- 177 —
πόλεων, όδων, δημοσίων καταστημ,άτων, ναών, θρησκείας,
θ'οικ,ήσεως κλ'τ. Τα ΐδιάζοντα είς εκάστην χώραν θά ώσ>.
σχετικώς ολίγα καί ταυτα καταλλήλως έξαιρόμενα κ,αί είς
τα έγνωσμενα προ>7τιθέμ.ΐνα εύρύνουσι βαθμηδόν τον κύκλον
των γεωγραφικών γνώσεων, όστις, όσον ΐσχυρότερος καΐ
συμ,παγέστερος γίνεται, τοσούτον μεγαλυτέραν αφςμοιωμα-
τικήν δύναμιν προσκταται καί ευκολώτερον άναπτύσσεται
οια τού διεγειρομ,ένου ένδιαφίροντος.
Άν λοιπόν εν ταίς Α' καί Β' τάξεσι καταλλήλως διδα-
%% ή πατριδογραφία, μεγάλως θά διευχολυνθίι έν ταίς
εφεξής τάξεσιν ή δ'.δασκαλία τής κυρίως Γεωγραφίας.
Τό τ/,ς πατριδογραφίας δμω: μάθημα άτταιτϊϊ ϊδιάζουσαν
προσοχήν »αί μέθοδον, ά δέν είναι δυνατόν ημίν — έπει-
γομένοις δια βρανε'ων νά ύποτυπώσωμεν συντόμευς όδηγίας
wspî
τής διδασκ,αλίας τής κυρίω; γεωγραφίας — νά άναπτύ-
ςωμεν ενταύθα. Άλλ ' έττΐΐδή ή παντελής παράλειψις των
περΐ πατριδογραφία; θά άφ·.νε μεγ* χάσμα, καί έπειδή
αυτή μή καλώς νοηθίΐσα ή μάλλον ειπείν παρανοηθίϊσα υπό
-ΐλλών διδασκάλων περιωρίσθη είς ψίλήν κα! έττ'.πολαίαν
παράστασιν τής πατρίδος, θεωρούμεν άναγκαΐον
va
περιλά-
βωμεν ενταύθα ώς έν κεφαλαί:ις τουλάχιστον τα άντικεί-
Κ
-îva,
πιρί ά αυτή ασχολήται, αφίνοντες είς την νοημο-
'ύνην καί την φιλοπονίαν τού διδασκάλου την έν τ7| πρά-
;ει συιιπλήρωσιν των διαλαμβανομένων.
Κατα ταύτα ή -ατριδογραφία «ν τ^ Α' τάξει δια τής
γνώσεως των τεσσάρων κυρίων σημείων τού ορίζοντος αρχο¬
μένη ,χπό τής αιθούσης τϋς παραδόσεως προβαίνει είτα
περιπατψικώς διά τού λΐ'.ποΰ σχολείου είς τα περί αύτό,
τ«ς κυριωτάτας όδούς, ναούς, δημοσία καταστήματα, τας
πλατείας Λαί τα τοΐαυτα' έςετάζει την φιλοπονίαν ή την
°*νηρ{αν των κατοίκων, τα βιοτεχνικά έπαγγέλματα, τ*
προϊόντα τής φύσεως καί τής τε'χνης, τας μεγάλας εορτάς,
τάς πανηγύρεις κλπ. Κατά δέ
tojç
οιδακτι/.οϋς περιπάτους
— 178 -
Βεικνύονται καί έξηγοϋνται επιτοπίως ό όρίζω/, λόφ:ς,
γήλοφος, βουνόν, σπήλαιον, φάραγξ, βράχΐς, πεδίον, κο-.Ι
λάς, χειμάρρους, ποταμός κχι τα έξαρτήματα αυτού, λίρη,
ΐσθμο'ς, δάσος, ^άγρός, χέρσος, λειμών, νησίς, ά/.ρωτήριον,
κ-ολπος κλπ., «ίδη έδάφους και π?τοωμάτων, ειδή έμπορίου,
συγκοινωνίας Λλπ.
Έν δέ ^ Β' γίνεται σύντομος έπανάληψ'.ς των έν τ7,
Α' γνωσθε'ντων. Μετά ταύτην δέ προβαίνει συνθετιχώς
πατριοογραφία διά φαντασθής περιοδείας είς την πεο.γρα-
φην των πέριξ. 'Ενταύθα ομως δέν άρκεΐ νά διδανθή ή γεω-
γρα«»ή θέσις τού νέου τόπου (Β, Ν, Α. Δ),
kk
και
η εις αυτόν αγουσα όδές μετά των περΐ αυτήν δένδρω/.
γεφυρων, κτημάτων, χαραδρών, οασΛ/άων, κήπων, είοών
ίδαφους (χωματώδες, πετρώδες, ευφορον, αγονον κλπ),
αγροτικων κατο-.κ-ών κλπ. Δ..δάσΑοντα1 τα
.fS-
των άπαν-
τωντων κτημάτων καί ό" τρίπος τής καλλιεργείας αυτών,
τα παραγόμενα προιόντα κατά ποίον *αί ποσόν καί οί το-
χοι της αναλώσεως αυτών. Ό τοόπος τής οιαίτης των κα-
τοίκων χ« τα έπαγγέλματα αυτών (γεωργοί, ποιμένες,να-3-
ται κλπ), η αμφίεσις αυτών, ή συμπερ-.φορα πρός άλλήλου;
και πρός τους^ξένους, Ι χαρακτήρ αυτών καί δι" ολίγων
ο τροπος η,; ο»«ή«ως. Μετά την περιγραφήν τού χωρίου,
καθ ηνουοεν πρέπε·. νά παραλειφθή _" άφέλ««Ιήθών,
απλοτης β,.ου, ^έσα συγκοινωνίας, κατοικίοια ζώα, ΐδιαίτε-
ραι αναγκαι χωρικής οικίας (στάβλος, αποθήκαι, άχυρών
κλπ , βιομηχανια («τος, έλα·.οτριβεΐον, μίλοι, σηροτροφία
κλπ;—, έπεται σνγκρηικώς ή τής πόλεως (μέγεθος, ρυ-
μοτο^ια, ο.κοοομχί, πλατείαι, κίντρα συναθροίΓεων έαπό-
ριον, πανηγυρεις χλπ. κλπ.) Προσεκτέον δμως δταν θ« ανα¬
φέρωμεν πληθυσ|Λθΰς ή" έκτάσεις νά άποφεύγωμεν πρός πα¬
ράστασιν αυτών τοΰς άκατανοήτους άρ-.θμούς καί νά «ερ.ο-
ρτζωμεθα εις την αντιπαραβολήν τοί ν80υ ποός τα ήδη γνω-
«· οίον η κωμη Α «Ινε -ρίς μεγαλυτέρα τής Β.
Tô H
— 179 —
αυτοψίας δέ εκάστοτε περιγραφέν μέρος σ·η[/.ειοϋται διά κρη-
τίδο; καΐ επ!, τοΰ πίνακος, επί δέ τούτου τοποθετει'τα!.
καταλλήλως έκαστον των έξετασθεντων. 'Ενταύθα άνάγ/.η
να έπεξγιγηθώ.σι τα δ'.άφορα συμβολ'κα σημεΐα των γεωγρα-
φιχ.ών παραστάσεων: ορους,πόλεως, μονής,ποταμοΰ κλπ. (1 )
Ταυτα πάντα άνάγκ,η νά διδαχθώσι οί μαθηταί πρίν ή
γένηται άρχή τής διδΐσκαλίας τής κ,υρίως Γίωγραφίας (τάξει;
Γ', Δ'....), έν η εφεξής ή διδασκαλία θά ερείοητα1. επί
της φαντασίας υποβοηθουμένη; δια τού χάρτου.
Περί τής διδασκαλίας δέ τής κυρίως Γεωγςαφίας τοί
λόγου έν τοις έζή; όντος άς εχϊ) νπ ' δψϊ'. ό διδασκάλου
τάδε:
α' ) ό'τι καί τΐίς Γεωγραφίας ή διδασκαλία πρέπε1. νά
/ΧωΡΪ *ατά τα 5 είδολογ'.κά στάδια τής πορείας τής έν
γένει διδασκ,αλίας.
β' ) ότι ή προσφερομενη υλη πρέπε·. νά ή άνάλογος κ,ατά
ποσόν πρός την δϊκτΐΛοτητα των μαθητών.
γ' ) ότι πρέπει νά βαίνγ, έκ των γνωστών πρός τα άγνω-
στα κ,αί εχ. των έγγΰς πρός τα μακράν λοιπον α; μή άκ,ο-
λουθ
/i
τί) σειρ»! τοϋ β'.βλιαρίου των μαθητών, άλλ ' α;
"ΡΧ'ζ^Ι
«wo
τής χώρας τή; μάλιστα πρός την ιδιαιτέραν
αυτών πατρίδα πλησίον κε'.μένης.
δ') ότι πρέπ£-. νά στηρίζηται επί τής πατριδογραφίας,
καί κατ' ακολουθίαν αν υπάρχη χάσμα τι πρέπει τουτο νά
πληρωθί,
τα κοινότατα ειΪη εκ τε
μέρος των αντ:-
καταρτήσωσι (χαΐ πρέπει)
Ηω;
"X°J-xov
μονοΗον, ηεριίχοντο-, τοΰλάχιΐτ
ττιΐ ένοργάνου χαΐ της άνοργάνου φύσεως. Τα πλ
»ειμένών τού σγολιχοΰ 'μοναεΐου δύναντα« να , . ■ ,
αύτοι οί μαβηται'τοϋ σχολείου χβτιλλήλωί ΰχό τοΰ 8ι8«σ«(χλου όδηγουμί-
νοι. Τα σχολ.
St
μοικΓΕΪο'ν βέ>ει χρ-ησιμεύστ] χ«Ί δια την διδασχαλίβν τΰν
φυΐιογνωβτιχών μχθημάτων βίς πάσ«ς τας τάξεις.
— 180 —
ε' ) δ,τι ούνατα'. ό παίς νά επισκεφθή καί παρατήρησις,
πρέπει νά τό ίπισκέπτηται καί τό παρατηρ/ί, ινα αποκτήση
άφομοιωματικόν υλικόν δια την ηρόαληψιν νε'ων χωρών.
ς-' ) ότι ή μέθοδος τής διοαβκαλίας πρεπει νά -β ή Σννϋε-
τική (πραγματικαί σύνθεσις).
ζ' ) δτ>. καί τα λοιπά ιρυσιογνωστικα μαθήματα πρέπει
νά έπικουρώσιν αύττ,, έν τω προσηκοντι δμως μέτρφ, ινα
μή σκιασθτ) ό χαρακτήρ τοϋ κυρίου μαθήματος, καί
η' ) δτι ή διδασκαλία αύτίίς στηρίζβταΐ, κυρίως επί τής
φαντααίας των μαθητών.
Άλλ ' ή φαντασία περικοσμοΰσα ή' περιστέλλουοα τα
τής πατρίδος άντικείμενα, οιάφ:ρος δέ παρά τοίς οιαφόροις
άτόμοΐς ούσα, σχηματίζει παρ ' εκάστω περί τής νε'ας (άγνώ-
βτίυ) χώρας διάφορον εΐκόνα,
ijToi
άλλως φαντάζεται την
Άκαρνανίαν ό εις καί άλλως ό έτερος, καί δμως είναι
άνάγκη πάντες νά
avTi>r,p8cueiv
ομοίως τοϋ πφάγματος.
Ένταϋοα έμφανίζεται. ή «πουδαιότης τής ϊχνογραφήβεως
τής περιγραφομί'νης χώρας καί των κατ' αυτήν επί τοΰ
πίνακοί. Ο&τω διευθύνεται ή φαντασία τής δλης τάξεως
κατά τάς άπαιττισεις
tcü
πράγματος καί σχηματίζεται ή
αληθής αύτοϋ εικών.
Λοιπόν ό διδά'ίκαλος μετ« την άναγγελίοτν τοΰ (Σκοπόν)
διδακτέΐυ μαθήματος καί την κατάλληλον προπαραοκενην
(ανάλυσιν τής ίστορικής, φυβιογνωστικής καί γεωγραφι-
κής κλπ. πείρας των μαθητών) πρός πρόαληψιν τοϋ νέον.
ιχνογραφεΐ επί τοΰ πίνακος την διδακτέαν χώραν, οί δέ
μαθηταί κατά το δεύτερον στάδιον τής διδασκαλίας (Σννϋε-
οιν) προσπαθούσι νά άπομ'.μηθώσιν ίπϊ τοΰ τετραδίου των
την γεωγραφικήν ει'κόνα. Μετά την προ-αρα5κευαστικήν
ταύτην εργασίαν άρχεται ό διδάσκαλος τής μεταδόβεως τοϋ
νε'ου μαθήματος (προοφορα ή σύνοεοις).
Κατά τό στάδιον τούτο α; πρ^χωρΐ] ό διδάσκαλος πε-
ρυιατψιχώς, ήτοι άρχόμενος «πό τινος σηιιιίου άς
ßaivif)
- 181 —
κατά τίνα ωρισμένην διεύθυνσιν— ακολούθων οίονεΐ οδόν—
καί άς παριστα διά γλώσσης σαφοϋς καί ζωηρά; τα άπαν-
τώντα καί δή κατά τρόπον τοιούτον, ώστε ό μαθητής νοε-
ρώς μΐταφέρων εαυτόν είς την περιγραφομένην χώραν νά νο¬
μίζη δτι ευρίσκεται έν αυτ9), δτι άπολαμβάνει τής Οεας των
τοπίων αυτής, δτι διέρχεται τάς χαράορας, δτι άπό τής
κ,ορυφτίς τοϋ δεΐνος ορους ώς άπό σκοπιας θεαται τάς μακράν
κειμένας χώρας, δτι βλέπει τας καλλΐϊργημενας ή χέρσου;
γαίας, δτι άκούει τοΰ ·ίίχου τής σύριγγος τοϋ έκει που βό-
σκοντο: τό ποίμν.ον ποιμένος, δτι διακρίνει μακράν λευκά-
ζοντά τίνα σημεϊα πρός α όφείλει νά διευθυνθ?·, "να φθάστη
είς την δεϊνα πόλιν ή κώμην, δτι έκεΐ αν παρατύχγ) κατά
την δεϊνα ημέραν θά *&■$ τούς κατοίκου; άγοντας Ορησκευ-
τικήν η εμπορικήν πανήγυριν (πώς γίνονται αυται ;),εύθυ-
μοϋντας καί χορεύοντας κλπ. πρός οέ τούτοις νά μάθτ) δτι
ολίγον
iiabtj
τοϋ χωρίου έκείνου συνήφθη ή δεϊνα περιώ-
νυμ,ο; μάχη, δτι τα έκεΓ που σωζόμενα έρείπια μαρτυρούσι
τό μεγαλείον καί την ύπαρξιν τής δεΐνος άρχαίας πόλεως,
δτι ενταύθα συγκ,ομίζονται τα δεΐνα κ,αί δεϊνα τεχνητά ή φυσι-
κά πρ:ϊόντα των πέριΕ νωρίων, ότι ή τοποθϊσια τίΐς πόλεως
συντελεί είς την προαγωγήν τοϋ έμποριου ή παρακωλύει αυ-
τό, δτι γειτνίασις τοϋ δεΐνος ελου; μολύνει την εΰκρασίαν
τοϋ αέρος κα'ι καθιστα τό κ-λίμα νοσώξες(τρόπο; εξυγιάνβεως),
ότι οί κ,αταφερόμενοι χείμαρροι έπιφέρΐυσι πολλάς ρλαβας
(τινάς 😉 κλπ. κλπ. δτι τό Ιδαφος πάσχει υπό σεισμών,δτι
είς τα σπλάγχνα τής γής ευρίσκονται τα δεΐνα μέταλλα καί
όρυκτά (τρόποί εκμεταλλεύσεως), δτιέκεϊ που δέουσι πόσι-
μα ή1 ίαματικά ΰοατα κλπ. κα'ιτέλος
Vàç
ασχολίας των κα-
τοίκων, τα ήθη καί εθιμα αυτών, την πυκνότητα ή άραιό-
τητα τοϋ πληθυσμοϋ, τάς έπιτελεσθΕΐσας προόδους, τόν
βαθμόν τού πολιτισμόν, τάς κλιματολογι/.ας μεταβολάς καί
«ί τι άλλο ίδιάζον εχει ή περιγραφομένη χώρα.
Καί ούτω μέν 6 διδάσκαλος διεξέρχετα·. (έν συνόλω ή κατά
— 182 _
τμγιματα) την μετάδοσιν τού νέου μαθήματος. Δια δέ των
μετα τουτο επαγομένων επαναληπτικών ερωτήσεων περι-
στέλλει τα μεταοοθεντα είς τα απολύτως άναγκαΐα πρός
μονιμοιτοίηκν των γενικών γαρακτηριστικών τής διδαχθείσης
χώρας καί πρός εμπέδωσιν των άποανημονευτέων (ολίγων)
όνομάτων. Μετα ταυτα εί; ή δύο μαθηταί έπαναλαμβά-
vouct
τέ όλον εν συνεπεία:.
Κατά την πρόοδον τοϋ μαθήματος ο,τι εκάστοτε ση-
μειοϊ δ διο. επι τ;ϋ πίνακος σημειοΰσι καί ο', μαθηταί επι
τ;ϋ τετραοίου των.
'Ενταύθα παρατηρητέα πρός τοίς πρόσθεν εϊρημένοις καί
τάδε :
1) "Ας ιτροσφέρωνται όσον τό δυνατόν ολίγα ονόματα
κ αι άριθμοί.
2) Ή ιτεριγραφή ενός νομοϋ άς τελειώσϊ) καί είς δύο μα-
θήματα, αν δέν είναι δυνατόν νά τβλειώσιρ είς έν.
3)Μετάτήν (συνθετικώς) διεζαγωγήν τής γεωγρσφία;
τού Βασ-.λείου της 'Ελλάδος, γίνεται έπανάληψις τοΰ δλου
κράτους αναλντικώς, τό μέν "να συνοψίσωσιν οί μαθτ,ταί τα
μιμαθημενα, τό δέ "να -βρασκευασθώ'ίΐ δ'.ά την διδασκαλίαν
των αλλων κρατών, τα όποΐα άναγκαίως θά διδαχθώσιν
άναλντικώς (έκ τοϋ δλου είς τα μ«ρη).
4) Εκάστου ξένου κράτους έζεταστέα ή θεσ1.:, τό σχήμα,
ή έκτασις, ό πλΥΐθυσμ,ος καί αί πολεμικαι δυνάμεις (έν σχέ¬
σει πρός τό Ελληνικόν)· τα κυριώτατα όρη, ποταμοί, πε-
διάδΐς· ή πρωτεύουσα καί μία ή δύο των δευτίρευουσών
μΐγαλοπόλεων τα κύρια προΐόντα, αί έμπορικαί τού σχεσε'-ί
πρός ημάς, ή γλώσσα καί ή θρησκεία, κ»ί
5) Άς έπιδιώκτ, ό διδάσκαλος πάσαν κατάλληλον ευκαι¬
ρίαν πρός εξέγερσιν τού τής φιλοπατρίας συνα'.σθήματος.
Κατά δέ τό τρίτον στάδιον τής- πορείαν τής διδασκαλίαν
(αννδνααμον ΐ} ονγκριαιν) δύναται νά γίνγι ''χνογράφησι;—ή
ελλείψει χρόνου καί προφορ'.κή ύπόμνησις— /.αί αλλων μ£-

— 183 -
μαθημ,ένων χωρών πρός ίύγκρκΐιν των όρέων, τής διευθύνσε¬
ως των ποταμών, τοϋ μεγέθους των λιμνών κτλ.κτλ.'Ωβτε
ή απάντησις οιά τε τον μαθητήν καί τον διοάσκαλον είναι
νά ποιώνται πουλήν χρήσιν τής ίχνογραφίας.
Κατά τό τέταρτον στάδιον (ανατημα) συστηματοποιοΰνται
τα οεδιοαγμένα κ,ατατασοόμενα ιΐς κατηγορίας" οίον, ή χωρ*
αυτή εχει δρη τα. . . ποταΐΑθύς τούς . . ., πεοΊάδας τάς...,
ΐκρωτήρια τα. . ., πόλεις τάς. . . καί ούτω καθ* εξής.
Έν τφ σταδίω τούτω εμφανίζετα'. ό χάρτης ( 1 ) πρώτγιν
ααθητα1', δχ1. ό'μω; όλον διά μιας, άλλά κατ' ολίγον,
tiç rà
προδεδώαγμέγα άς προσΰέτωοι χατα.Ι.Ιήλως τό νεωοτι
διδαχΰέν. Έν τω τετάρτφ τούτφ σταδίω πρός υποστή-
?ας περί ής εγένετο 'λόγος.
ιύς χαι παραποτάμους αυτών χ αι δτι έχ τοΰ δρόμου κ« ι της φορα: αυτώ
ίΐχοιςομεν την χ)ίσιν τοϋ έδάφους· χαΐ περ'ι των ά)λων δέ βημειων ομοίως.
Ο-αν δ· οί μαβηται'ι προχωρήσωσι, τότε διίάσχομεν
x«J
τή/ οημαβΐαν τ,..ν
χΐσημβρινων χαι π«ρα)>/,λων χύχ/ων, τας μοίρας χαΐ τος ύποδιαιρέσεΐς αυ-
■à'
χαι ότι δι' αυτών ευρίσκομεν τας άποβτάσίΐ; τω, γεωγραφιχών «ημειων
»π' αλλήλων χαι ότι δυνάμεθα να συγχρίνωμεν τας έχτάσεπ: 8υο δ.αφορων
'ωρών την έ'ννο·«ν της γεωγραφιχης χλίμαχο; (πώς ή μι
/pa
Ε)λας παρι-
ίταται πολλάκις με(ζων χά! αυτής τη; Ρωβσίας), την /αταοχευην διαφορου
μεν^βους γεο^ραοΐΛών χαρτών δ.α των τεΐραγώτων, την οιβφορϊν των
χαοτ,Τ,ν της ζηρ5ς άπ0 των ναυ^κώ/, την /αταμέτρησιν των υψων των
όρέων δ.α τοϋ βαρομετρου,τή/ σπουδα[ότητα των »άρων /αι φα™ν δι« τους
"'αοτΐλλομένου: χλπ.
/ωρ.
— 184
γαί)

V
.
^
ft^V
δΐ **'' τελευταία, σταο^ίω (ε
άς α«αιτΤ ο ο:δάσ,αλος την «-* ^^
^J
τού οιοαχθίντος μεθ' β"λων τών
Wo|M J ^VtL
ηται χρησιν φανταστικών ταξε^ίων, καθ' « οί μαθηταί
αναγκηνα «ηγώντ«. ούχι την αρχήν μ1 τό
^."„g
.«p-ou,
αλ-Λα να έ,θετω,, ,αί 3σα απαντών καθ · οδόν
και να συγκρινωσ-. τάς άΛβστά«1ς χρονικως.
κ.αί
ρ-
_ ρ; Τ^ς
φωτας των κοινωνιων, ταύτην.
Την γΐωγ?αφίαν της Ελλάδος 8ιδά-βντεε Ι«, πλήρε-
ΤΖΙΓ"11^ τβύς θά? -β-
ni»--«
«1 νά φανα-
β

Je
^

L
χώραν,
-ρ,,πάθε-.α, οιότι

«.pi
8
είς

— 185 —
Τε'μπη· απεθαύμ,ασαν μέν κα'ι απεμ'.μήθησαν την κ/τ'έπί-
φασιν χ,αί ψευδη ευγένειαν των λαών τής Λύσεως, άλλ '
απέοαλον την άγνήν καΐ εγκάρδιον ελληνικήν ευγένειαν κοί
γενναιοφροσύνην.
Την φθοροποιόν ταύτην τάσιν, την ΰπΐύλω; διαβιβρώ-
τκουσαν τάς σάρκας τής Πατρίδος, παντί σθένει, προσπαθή-
σατε, φΐλοι διδάσκαλοι, νά ΙξαφανίσηΤα, 'ίνα άναδειν/θήτε
πράγματι δημιουργΐί νέας γενεάς ανταξίας των μεγάλων
και ευκλεών ημών προγόνων.
Έν Ζακύνθω τ^ 3 Μαίου
iqo2.
Π. Ηανδώρος
ή; δημοτιχων σχο)είων.
ΣΙΜΗΡΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΑΕΥΣΙΣ ΤΩΝ ΑΠ040ΙΤΩΝΤΩΝ
ΕΚ ΤΩΝ ΛΗΚΟΤΙΚΩΝ ΣΖΟΛΕΙΩΝ
Άναμφ'.σβήτητΐν είνε, ότι το δημοτικόν σχο/ιεΐον έν
Ελλάδι έ-ετέλεσεν άπό τίνων έτών τοσαύτας προόδους,
ώστι οί παραβάλλοντ=ς την σ/,μερ-.νήν αυτού κατάστασιν
πρός την πρό τ·.νων έτών ανόμολογοΰσιν, ότι τούτο κατέ¬
στη τελείως άγνώριστον έν παντί. Είς την -ρόοδον ταύ¬
την συνΐτέλεσε πρωτίστως τό νέον αίαα, τέ οποίον έχύθη
**'. ΐκυΆλοφόρησεν είς τόν όργαν.σμόν τού.
H
σύιτασ·ς
των νίων διδασκαλΕΐων παρά πάτας τα: ατελείας των,
π*ρά πάσαν την πεν,χρότητα των (λέσων των δ'.ατ'.θεμένων
J~'
αυτών, υπήρξεν ή πηγή ή »αλλίρρου;. έξ η; ανέβλυ-
'^ν καί διωχετεύθησαν εί; τόν έκπαιδευτικόν οργανισμόν
νίματα διαυγί κα>. ύγ-.εινά. Οί νέοι δ'.οάικαλο·. κτησάμενοι
εν τοίς διδασκαλείον έπαρκή έ«όβία πρό; άσκηιιν τ;ΰ π;λυ-
Κ-οχθου εργου των διεσπάρηιαν άπανταχοϋ τοϋ Έλληνι-
if
m
m
1!
- 186 -
σμοϋ καί μέ τον αγιον ενθουσιασμόν τόν φλεγοντα τα
«τίρνα τής πλειονότητος τούτων ειργάσθησαν καί έργόζον-
ται, άνακαινίζοντες τό σχολείον καί άνάγοντες α'ύτό είς
περ-.ωπήν την προστκουσαν εί: τό υψο; τής αποστολάς αυ¬
τού. Τού; νέους διδασκάλους έμιμήθησαν καί πολλοΐ των
παλαιών. Βλέποντ»; καί ούτοι ότι, εάν κατά παρωχημέ-
νους χρόνου; αί γνώσις αυτών έπήρκουν είς τάς στοιχίΐώ-
δεις άνάγκο.; τού νεαροϋ μας εΌνους, ή έν παντί συντελου-
μένη πρόοδος εύρισκεν αυτού; έστερημίνους των άναγκαίων
γνώσεων καί υπολειπομένου; ώς προ; την είορκον τοΰ κα-
θήκοντό; των πληρώσιν, ένέκυψαν, έμελέτησαν, έμόχθϊΐσσ.ν,
καί βήμερον ύΐϊάρχςυσιν ίκανοί τούτων ίυνάμενοι νά παρα-
βληθωοιν κατά τέ αρτιον τής μορφώβεως πρός αρίστου; των
νεωτέρων.
Άλλοι σπουοαιότατο·. παράγοντε; τή; συντελΐσθείσης
προόοου έν τη δημοτικη έκ-α·δεύσε·. κατά τού; νεωτέρου;
χρονου; είνε οί νόμο- περί των ύποοιοαβκαλείων καί ό νό-
μ;ς τή; οημςτικτί; έκπαιοεύίυως ό από τού Ίανουαρίου τΐϋ
ρηται των ογ,μοτ. σχολείων εκφράζοντα! εύφημότατα. Ο':
νεαρο-. γραμματισταΐ αντικαταστήσαντε; κατά τό πλιϊστον
τού; γραμματοδιδάσκαλος, ή υπηρεσία των οποίων, πλήν
ολιγίστων έςαιρέσεων, βλάβης μάλλον πρόξ.νο; εί; τό σχο¬
λήν εγένετο, έπιδείξαντο καί άντίλτ,ψιν ικανήν τού πολυ-
πλοκου εργου καί ενθουσιασμόν αγιον
-rpcc
εκπλήρωσιν των
καθηκόντων αυτών. Ό νόμο; τέλο; τοθ 1895 συντελέσας
. , „Γ ν
y°r&' -êAo;
τού
18VI5
συντίλεσα;
εις την -ορυσιν πολλών σχολείων, προ-.κίζων την χώραν μέ
ο..οακτήρ-α κα-.νουργή καί ύγιπνά άντί των άνηλίων καί
ουσωοων ερειπίων, ίξασφαλίσας τελείω; τού; διδασκάλους
αποτων θύραθεν
x
-.έσεων καί θεσπίσα; τόν ε'λεγχον τή; ερ¬
γασίας αυτών προήγαγε την δημοτικήν εκπαίδευσιν κατα-
— 187 -
τλη/.τικώς. Φοίτνισι.ς μαθητών άθρόα, έπιμέλεια, ακρίβεια,
λιΙ τάζις περί την εργασίαν των διδασκάλων, καθαριότης
καί εύπρέπεια δ'.δακ,τιπρίων, μ,αθητών, β'.βλίων και τιτρα-
δίων
naÎ
έν γένει σημαντική πρόοδΐς ήθική καί πνευματική,
ΐπακολουθήματα τού είρημένου νόμου έφαρμοσθέντος μετά
στοργΐς "*αί πόνου υπό των ΈπιΒεωρητών, προσπίπτουσι
συνήθως :ίς τάς αϊσθήιεις τοΰ έπισκεπτομενου το σημερινόν
σχολείον.
Άλλά θ'.όε τοΰ άρθρου τούτευ δέν προτιθεμεθΐ νά κατα¬
δείξωμεν την πανθομολςγουμένην πρόοδον τή; δημοτικής
έΛτταιδεύσεως. Θά πραγματευθώμεν ζήτημα άλλο άπό πολ-
λών Ετών σπουδαίως συζητούμενον υπό τοΰ έκπαιοευτικοΰ κό-
5μου τής τε Εύρώπης καί τής Άμερικής καί σπουδαίως ά-
πασχολοϋν τάς Κυβίρνήσε·.ς πάντων των πεπολιτισμένων κρα-
τών. Πρόκε'.τα'. δηλ· π£Ρ· τ*ί' βυμπΐηρωτι-κής μορφώσεως
των έκ τοΰ σχο>είου αποφοιτώντων μαθϊΐτών καί έπιδιδο-
μενων ίίς την γεωργίαν καί
île
άλλας ιτ.ρακτικας εργασίας.
To
ζήτημα τουτο εάν προεβάλλετο πρό τίνων έτών, θά ε¬
θεωρείτο πρ5ωρον ένεκα τής ο'ικτρας καταστάσεως, εις
V>
εΰρίθΛετο ή δηαοτική έκπαίδευσ-.ς.
'kW*
σήμερον νο¬
μίζομεν 8τ·. δέν είνε
âxatpo;
ό περί αύτοΰ λόγος ένεκα τής
προόδου
toj
ημ.ετέρ:υ τνο/είου καί κυρίω: ένεκα τής τε-
λε'.οτέρας μορφώσεω:,
rfi
τυγχανουσιν οί οημοοιθΐσκαλοι.
Γνωστόν είνε, ότι κατα τόν
irspi
ΰποχρεωτικής έκπα·.δεύ-
σ=ως νόμον οί παΐοες εΐσάγονται είς τα σχολεΐα^άπο τοΰ
satou
ετους βυμπΐπλν,ρωμένου καί φοιτώντα έν αυτοίς^ επί
τ"ρα=τίαν καταλε'.πουσι τα μαθητικά έοώλια κατά τό οε'-
*ατον ή ένοέκατον ετος συμπε-ληρωμένον, τρεπόμενοι επ'
?ργα δ-.άφορα, γ.ατά την άσκτ,σιν των οποίων δέν παρέχεται
Ε'·; αυτού; ευκα'.ρία να συγ/.ρατήσωσι τα; κτηθίίσα; γνώσει;,
- 188 —
πολλω ο'^ττΐννά πολλαπλασ-.άσωσιν αύτάς. Ποίον οε τό
ίπακολούθημα Γή; προώρου ά

τού σχολείου ά-ομακρύνσ5ω;
καΐ της οια/.οπής πάση: σχέσεως αυτών πρός τό βιβλίον ;
&πειοη οί πα-όες οϋτε γράφουσι οίτε άνανινώσκου« «.»-ά
την αποφοίτησιν έκ τού σχολ,ίου, αί άναμνήσεις των έξ-
αλείφοντ«, αι γνώσις των άπόλλυνται καί ούτω. πλήν τϊ;
ηθικήςω?ελε·.ας,ην
U
τού σχολείου ττροτεκτ^αντο, πολλά-
«ς και_ταύτη: κλβνιζβμένης,οί μόχθοι οί τετραετεΓς άποβαί-
νουσιν υπο ο-.ανοητικήν κυρίω; ίποψςν «χεδο» μάταιοι. Διότι
αναμ^σβήτητον είνε, 8- οί πλείστοι των είς τάς γεωργ.-
κάς εργασίας εκδιδομένων μετά την έ* τοϋ σχολ.ίου άπ/φοί-
τησιν πα^ων, ανορες γινομενοι οίίτε να άναγςνώ™ω« γνω-
ριζουσιουτε να γράφων, άλλ ' απλώς νί σημειώνωσι την
υπογραφήν των. Την αλήθειαν
tcü
ίσχυρισμοϋ τούτου έξν
κρίβωσα κατα την έπιθεώρησ,.ν ~λλών άγροτι.ών σχολείων
της Ε,ττανησου. Ού μόνον δέ παρ' ή^,
dUà
καί έν
αλλαις χωραις μ.λετηθέν τό ζή,ημα τουτο είνε άν,πίδεκτον
WaSyiC aiilK/Tflvr-A/rc^.
'Ε1.. Τ- ^^ι
,,, , . , . άποφοιτώντων έκ των οημοτικών σχο¬
λείων κατα το οωοεκατον ή" δέχατον τρίτον Ιτο; εις
t„;
γεωργικους και β·.ομηχανι*ου; «ληθοσαού: «ανορες γ-νόμ5-
νοι αγνοοίσι καί νά άναγινώσκω,,. κα! ναγρά?ωσι,. *
Ιουτου λο.πον τεθέντος, πως δυνάμεθα καί
va
συγκρατή-
-μεν κα?α «ολλ«Λ«-άα»«, τας' γνώσ6,ς των ^ τών
σχολείων αποφοιτωντων ; Πρίν άποχριθώαεν
et'e
τό έρώττ,-

τουτο, άς ε'^κοπήσωμεν -ώ:
„ÎKT,VTai "xai
ȣ.
ip-
V
Γαλλια Γερμανιακαΐ ΆγγΜα καί Κυβή ί
μ««« κα ατομα π?ό; μόρφωσιν το,3 ^Χί
τού σχολείου απΐφοιτησιν.
ήσεις καί σω-
— 189 —
Έν Γαλλία; σκέψις εγένετο περί τού ζητήματος τούτου
από τοΰ 1792. Κατά το ετος έκεΐνο εξεδόθη Διάταγμα,
χ·2θ'8 €0 διδάσκαλος ύποχρεοΰται να διδάσκη άπαξ τής
εοοομάδος δημοσία τοϋς πολίτας πάσης ήλικίας έκατέρου
των φύλων. »
Εκτοτε έδημου'εύθησαν πλεΐστοι νόμοι κανονίζοντες τα
εσπερινά σχολεΐα, εις τα όποΐα Κυβέρνησις καΐ σωματεΓα
οιάφορα άγωνίζονται να προσελκύσωσι τους πολίτας. Τό
πρώτιστον λοιπόν μέσον πρός συμπλήρωσιν της παιδεύσεως
τού πολίτου εθεωρήθη έν Γαλλία το έσπερινόν σχολιϊον.
Και πρός όσον οίον τε έντελεστέραν οργάνωσιν των σχολείων
"ούτων εγίνοντο πλείσται συζητόσεις καί εις διδ»σκαλικά
^υνέδρια καί είς σωματεΐα καί πλείσται πραγματεΐαι είς τα
"'ριοοικα τής δημοτικάς έκπα'.οεύσεως έδημ,οσιεύθτισαν. Τα
ιοανικον των Γάλλων ήτο νά άνελθωσι. τα έσπερινά σχολεϊα
ε'·ί την περιωπήν, είς την ο'ποιαν ευρίσκονται καί τα τής
',μέρας.
To
πρόγραμμ» των σχολείων τούτων
ev
γενικαίς
",'Ρβμμαις ήτο τα εξής·
1 ) Δια της εσπερινάς διδασκαλ'ίας ν« συγκρατώσιν οί φο·-
τώντες τας γνώσεις, άς έκτήσαντο είς τα δημοτ'.κά σχολεΐα.
2) Νά άναπτύσσωσι τα έσπερινά σχολεϊα τας ηθικάς άρ-
Χ", α; ένεστάλαξαν είς τάς ψυχάς των παίδων τ» δημοτικα
λΐ
3) Νά διδάσκ,ωσι τού; νόμους,άνευ τής γνώσεωςτών οποίων
0 πολίτης δέν ούνατα-. νά έκπληροί επαρκώς τα πρός την
πΐλιτείαν καθήκοντα.
4)
Ni
λαμβάνωσι γνώσιν οί φοιτώντες πολίται των δια¬
φόρων σπουδαίων τοΰ κράτους γεγονότων.
5) Νά μεταδίδωντα-. έκ τοίις πολίτας γνώσεις γεωργικαΐ
'•»ι τεχνικαί συμφώνως πρός τάς νεωτέρας άνακαλύψεις.
Άλλά παρα πάσα; τάς φροντίδας τής τε πολιτείας καί
^ών σωματείων τό έσπερινόν σχολείον έν Γαλλί« οεν πρ:ώ-
ί'υεν επαρκώς μέχρ·. τοΰ 1870. Αίτιον δέ τής στασιμότητο;
- 190 -
ταύτης ενομίσθη τουτο μέν το όμοιόμορφον πρόγραμμα τό
έπιβαλλόμενον εί; τα έσπερ'.νά σχολεϊα πάντων των νομών
τή; Γαλλία;, τουτο δέ οί πολλοί περιορισμόν, ου; Ιθετον
εί; την έγγραφον μαθητών είς τα σχολεϊα ταύτα. Μετα
τα 4870
ci
περιορισμοί ούτοι ήρθησαν καί διά τουτο τα
έσπερινά σχολεϊα λειτουργοϋσι σήμερον καΐ είς τα άπώτατα
τής Γαλλία; χωρία. Καί είς μέν τάς πόλεις οί οιδάσκοντίς
είς τα σχολεϊα ταύτα είνε, πλήν των καθηγητών κα1. διδα-
σχαλων, κα'ι πλεΐστοι των λοιπών έπιστημόνων · άλλ ' εί:
τα χωρία πάσα σχεδόν ·ή πρόσθετος αυτή έργασία είνε άνα-
τεθειμένη είς τόν διδάσκαλον. Αΰτος είνε ή ψυχή τοϋ έσπε-
psviù
σχολείου, αύτός είνε τό κέντρον τής προόδου αυτού,
βοηθούμενςς μόνον υπο τοϋ ϊερίως ή υπο τοϋ ίατροΰ η υπό
τοϋ εϊρηνοδίκου, εάν ΰπάρχωσι.
To
πρόγραμμα των μαθη-
μάτων τούτων συντάττεται υπο τοΰ διδασκάλου αναλόγως
των άναγκών τοϋ τόπου, έν ώ ύπηρετεΐ. Καί εχει ό διδά-
σναλο: πλήρη προ; τουτο ελευθερίαν, πολλάκις μεταβάλη ών
το μάθημα είς διελέξεις επί ποι/,ίλων θεμάτων. Έπειοή οέ
οΰτε έπαρκή χρόνον ε"χε·. ινα έπινοτ, καί παρασκευάζτι θέ-
ματα, οϋτε πολλάκις την ίχανότητα, διά τουτο τό υπουρ¬
γείον τή; δημοσίας έκπαιδεύσεως άφιέρωσε στήλας ολο¬
κλήρους τοϋ Δελτίου τού πρός υπόδειξιν διαφόρων θεμάτων,
τα όποΐα δύναται ό διδάσκαλος νά πραγματεύηται καί τας
πηγάς, έξ ών δύναται νά άντλτ,. Πλήν δέ τού ΰπουργείου
καί οί επιθεωρηταί, άνώτεροι καί κατώτεροι, καί τα πρό:
τουτο ίδρυμ,ΐνα εϊδικά σωματεΐα έπέρχΐνται ίπίκουρα διά
ποικίλων οοηγι,ών καί συμβουλών πρός το έργον τουτο τοϋ
διδασκάλου. Έν τω έσπερινώ λοιπέν σχολείφ οί φοιτώ«τες

μόνον άναγινώσκουσι καί γράφουσιν, άλλά καί άντλοϋσι
πλείστας γνώσει; περί ποικίλων θιμάτων. '
^Άλλά δέν είνε μόνα τα έσπερινά σχολεϊα τα βυντε-
λουντα την συμπλήρωσιν τής μορφώσεω; των πολιτών.
Παραρτήματα των σχολείων έν Γαλλία είνε καί αί βδλο
— 191 —
θήΑα'.. Γνωστόν δ ' είνε ότι υπέρ τάς τεβσαράκοντα χιλιάδας
σχολιχών βιβλ'.οθ'.κών λειτουργουσιν άνά πάσαν την γαλλικήν
δημοκρατίαν, περιέχουσι*1.
ßteXia
ποικίλου περιεχομένου καί
χρησιμεύουσαι ώς συμπλήρωμα, ούτως ειπείν, των έσπερι-
νών σχολείων διότι ή στατκττική άποδεικ,νύει, ότι ή ζήτη¬
σις των βιβλίων καί ή φοίτησ'.ς είς τα έσπερινά σχολεϊα βαί-
νουσιν έκ παράλληλον. Άλλ ' οί περί τα παιδαγωγικά
ασχολούμενΐΐ έπιφανεΐς Γάλλοι παραπονοϋνται, ότι αί βιβλι-
εθήΛα·. αυται δέν έκπληροΰσι τελείως τον προορισμόν των
κα·. δ'α τουτο ζητοϋσιν πρώτον μέν νά άνακαινισθώσι διά τής
προμηθείας νεωτέρων βιβλίων, δεύτερον δέ νά τροποποιηθτί
ο αγαν αΰστ/,ρος αυτών κανονισμός.«Αί βιβλιοθήκα1.» γράφει
επιφανής πα'.οαγωγός «εΐνεκάκιστα τοποθετημένα« είς τασχο-
λϊΓα των άγροτ'.κών πληθυσμών είνε σχεδον κεκ-ρυμμεναι.
Δέν ιίνε προσιταί ή ολίγας μόνον καθ' εβδομάδα ώρας. Τας
ανακαλύπτουσι μόνον οί άγαπώντες άληθώ; την ανάγνωσιν
"αι έκβιάζουσ1. τον αυστηρόν αυτών οργανισμόν καΐ αποτ1.-
vaoîoucr.
την κόν.ν την έπ'.καθημε/ην επί των τόμων αυτών.
Αί βιβλιοθήχαι δέον
va
έξαχθώσιν έκ τής άφανείας. Καλόν
θα ήτο παρα την επιγραφήν τοϋ σχολείον νά ύπά-ρχ·^ κα'ι
ή έπιγραφή «δημοσία βιβλιοθήκη* δωρεάν» καΐ ό κατάλογος
των βιβλίων αυτής νά δ'.ανεμηται είς τάς οικογενείας είς
αντίτυπα «ολλά γινόμενα διά πολυγράφου. Τάς Κυριακάς
μαλιστα μ.
j/,.
δέον νά είνε πάντοτε ανοικταί· οιότι πολλοι
viol,
καίπερ άγαπώντες την ανάγνωσιν, ό'μως άναγκάζονται
νά διατρίβωσι τον χρόνον εν καπηλείοις». Ένδιετρίψαμεν
«Î
την περί βιβλιοθήκην επικρατοΰσαν έν Γαλλία γνώμην,
διότι οί ήμέτεροι διδάσκαλοι πολλά διδάγματα δύνανται νά
αρυσθώσιν έξ αυτής νυν, όπότε έθεσπίσθη καί παρ ' ημίν ή
λειτουργία των σχολικών βιβλιοθηκών.
Πλήν των δύο τούτων μεσων των συντελούντων εις την
μόρφωσιν τού λαοϋ, κατα τους τελευταίους τούτους χρόνου;
•Υίνικεύθη
èv
Γαλλία
vtal
το σύστημα των λαϊκών άναγνω-
— 192 —
σεων. Είς πλείστας δηλ. πόλεις /.αί χωρία συνεστά'θησαν
εταιρείαι σκοπόν έχουσαι την μόρφωσιν των πολιτών
Stà
των
λοϊκών άναγνώσεων. Συγκαλοϋσαι αύται τους πολίτας άνα-
γινώσκουσιν είς έπήκοον αυτών έκλε/.τά βιβλία ή τεμάχια
έκ συγγραμάτων ποικίλων, πο'.ούμενοι έν άνάγκ-β καί τας
άναγκαίας έπεξηγήσεις. Ή άνάγνωσ'.ς διαρκεΐ συνήθως
επί μίαν^ ώραν. Άλλ ' έπειδή παρετηρήθη ότι οέν είνε
εδκολον νά συγκρατϋται άπτωτος ή προσοχή τζϋ άκροατη-
ρίου έφ" ολόκληρον ώραν
Ôià
μόνης της αναγνώσεως, διά
τουτο συντάσσονται προγράμματα ποικιλώτερα, συνουάζοντα
τό τερπνόν μετά τού οιοακτικοϋ. Ούτω π. χ. εάν πρόκε'-
ται νά άναγωσθί, τραγωδία τι; ή κωμωδία, ή άνά|νωσις
γίνεται ούχι ύφ' ενός άλλ' υπό πολλών, ύποκρινομενων,
ούτως ειπείν, τα οιάφορα τού δράματος πρόσωπα. Έν
Λ'λλη τή; Γαλλίας ό σύλλογος των καθηγητών των γυμνα-
σίων έκανόνιιεν ώς έξη; τό πρόγραμμα των λαϊκών τούτων
αναγνώσεων προηγεϊτα. άπαγγελία έκλεκτοϋ τινος «οιή-
ματος, μεθ' ην έπακο>ουθεϊ οΐάλεξι; ή" άνάγνωσις
SiapÄcG5a
«wo
εϊκοσι πέντε μέχρι τριάκ:ντα λεπτών καί έπεται μου-
«*ον τι τεμάχ,.ον ή ασμα ή1 δύο ή τρεΓς σκηναί κωμωδία;
τινο; τού Μολιέρου.
Kai
ούτω οί εργάται οιέρχοντα'. εσπέ¬
ραν τερπνήν καί διδακτικήν.
Έσπερινά λοιπόν σχολεϊα,
e>.zU&«,
άναγνώσεις, βιβλιο-
βήκαι κβι πληθΰς βιβλίων εύώνων, έχοιοομενων διά τόν λαόν,
είνε τα μέσα,τά 6-οΐα μεταχειρίζονται έν Γαλλία πρό: ηθικήν
καί οιανοητικήν ανάπτυξιν των έκ τοϋ σχολείου άποφοι-
τωντων. ^ Ινα δέ πιρατώσωμεν τόν λόγον περί των έν
Ιαλλια επι τού θέματο; τούτου γενομένων, παρατίθεμΐν
την αποκρ,σιν, ήν Ιδωκε Γάλλος δημοδιδάσκαλος εί; τίνα
συντάκτην παρ-σινής εφημερίδος, έρωτήσαντα αυτόν περί
ς ημοδιδάσκαλος εί; τ
^ παρ-σινής εφημερίδος, έρωτήσαντα αυτόν περί
προοοου τοϋ έσπερΐνοϋ σχολείου τοί χωρίου τού καί
τ^ μεβοδο«, ήν ούτος έφαρρ,όζε... «Είμαι» εΐπε «διδά-
σκαλος εν χί*ρίφ άγροτικω κκτοικουμένω έκ πεντακοσίων
— 193 —
κατοικων. Ο μ,ικρος ούτος πληθυσμώ;, γεωργιος ών, άσχο-
>εί"ται εί; την καλλιέργειαν τής γής Ιδία άπα τοϋ Όκτω-
βρίου μέχρι τοΰ Μαρτίου. Έ-ομένως δέν μοί ύπολείπονται
τ, οί μήνες Νοέμβριος, Δεχέμ^ριος, Ίανουάρ'.ος καί Φΐβρου-
άριος ίνα έργασθώ είς τα έσπερ'.νόν
(aou
σχολείον, διότι οί
κάτοικοι κατά τούς λοιπού; μήνας δ'.ασπειρόμενοι είς τα κτή-
ματά των είνε αδύνατον να συγκεντρωθώσι,ν
£''c
τό χωρίον
μβς. Δ'.δάσκω λοιπόν κατά τού; προειρημένους μήνας είς
το έβπερι.νόν σχολείον τρίς τής έβδΐμάδος άπό τής έβδό(Αης
μέχρι τής ένάτης εσπερινή; ώρας, δν χρόνον εκριν* τον
καταλληλότατον, κατά δέ τβ; Κυριακάς συνερχόμεθα είς
τα σχολειον είς συναναστροφήν οικογενειακήν.
Κατά το Ιτο; τουτο θά κάμω δ'.αλέ^ει; οΐκεία; έν είδει
βυνομιλίας επί ζητημάτων γνωστών μοί. Προτιμώ την
μέθοδον ταύτην, διότι παρετήρησα κατά τα προηγούμενον
ίτο; ότι, ό'ταν απλώς εγώ έδίδασκον, πολλάκις τό άκρο-
.■»-»*..;.. .....
s.-..
... ·..'.. αν__
ûj,
i_.^«i.i„.
„λ ..', ;.«_
περισσότερον καρποφόρο;. θά συνεργασθώμεν μετά των αν.ρο-
ατών μου.
Άλλα δέν πρέπει νά περιοριζώμεοα μόνον είς την μέθοδον
ταύτην. Πρεπει πολλάκις νά άναγινώσκωμεν είς το ακροατή¬
ριον μέ φωνήν καθαράν καί έντονον διάφοραι ώραΐα βιβλία,πρέ-
πει δέ καί νά συνιστώμεν βιβλία είς τού; άκροατάς μας.
Εγώ σκοπόν εχω συνεννοηθεί; μετά τινος συναδέλφου μου νά
κάμω καί μαθήματα μετά προβολών φωτεινών είκόνων. θά
επιδείξωμεν εί: τού; άκροατάς ιίκόνα;, πίνακα; φυσικης ίστο-
ρίας, φωτογραφία; έν ργεθύνσει διαφόρου;, κ.λ.π. Τον πα-
ρελθόντα χειμώνα ήθέλησα νά παραλίπω τα ορθογραφικα γυ-
μνάσματα καί τάς πράξει; τής αριθμητικώς. Οί τακτικώ-
τεροι δμως μαθηταί μου τάς έπόθησαν. Διά τουτο ώς έξη;
ώρ·.σα τόν χρόνον των 40 ααθημάτων τού ετ:υς. Άπό τάς
13
ώρ
— 194 —
·* ι
ir
-Ρία
'S
αριθμητική· άπό 7
V2 —
8
Va
συν£·-
■λεςις μετα τώνάκροατών επί διαφόρων ζητημάτων καί άπέ
8 /2- 9 ανάγνωσιςένδιαφερόν των βιβλίων. Τα θέματά μα;
ήσαν μάλλον έπιστημονικά ή φιλολογικ«. Έπίσης καί είς την
ιστορίαν ήσχολήθην καί είς την γεωγραφίαν. "Απειρα εϊν*
τα Βεματ« Τς.υ ε* τής φυΤικης Μ; τίς ,, [στβρίβς
οινολογίας, γεωργίας κ.λ.π.
Άλλά δέν ήρκέσθην είς τας ιδικάς μου γνώσει;. Παρε-
χαλε« και αλλους έ* των λογίων ,.ατοίκων τού χωρίου,
οί οποιοι εχαμβν ίπί_ς
g,^,^,
π . πο(κ{λων
y*
,_
των. Τοιαύτη υπήρξεν ή έργασία μου».
. Έν ^βΡί*·«ν£- ή συμπληρωτική έκπαίδευσις των έ* των
οημβτιχων σχολείων άποφο-.τώντων έλαβε τύπον όριστ^ώ-
τερον η εν Γαλλια, εί ΧβΙ ή ίν τοϊς
g
^ / {ο[ς
φοιτησις παρατείνεται υποχρεώσεως μεχρ( Τβ5 Ηου βτου;
συμ«.,ληρωμ«βυ πλήν τή; Βαυαρίας, έν
îj
οί παΐδες άπ=-
φοίτωσιν «„
tSU 13ou
Ιτου; έπίσης συμπ^πληρωμενου.
1_α σχολεια, εν οί: συμπληρ^'ται ή μόρφωσις των Γψ
μανων, ονομαζοντα·. σχολ.Γα τελειοπο-,ήϊεωΐ Ή άρχή
Ιδρύσεως τοιούτων σχολείων άνάγεται είς χρο'νους παλαιούς.
Εν ΙΙρωσσία - χ. Φρ5ΐδερΓκος - -, ,^ Διά_
εν ετει 1763 «λευον τού; διδ««άλο«ς νά διδάσκωσι
ώραν κατ« Κ«ρι«χ,ν διάφορ« μαθήματα, τα όποϊα ύπεχρε-
ουντο ακ ο[ «κ
Ομο.ον Διαταγμα εΤχ,ν έ,δοθη έν Βυρτεμβε'ργη τω 1739.
Εν Βαυαρια Διατ.γμ. εκδοθέν κατά
-rô
1803 Ιπέταττε
την ίδρυσιν σχολείων λειτουργούντων κατά Κυριακήν, καί
«βρνην.
To
μάλλον ομως αξιοπαρατήρητον είνε, δτ: άπό
-των χρόνον ετι ε.είνων ύποφαίνεται ν, άπόπειρα τού νά
χαταστησωσι και την παίδευ^ν ταύτην υποχρεωτικήν, ώ;
«νέ καί η φοίτησις
h
τοίς βχολ,(,ις της ^ >Αλλ · ή
_ 195 —
περίοδος άπό τού 1800 μέχρ'- τΐϋ 1860 είνε περίοδο; άπο-
-πειρών καί δισταγμών. Πολλά κράτη δέν ήθελον νά καθ:-
-icoioiv
υποχρεωτικήν την τοιαύτην μόρφωσιν, επί τ·7, πε-
—ο'-θήοει. ότι οί
vsot
θά εφοίτων κα'ι είς τα σχολεΐα ταυτα
τακτικώς. Έν Σαξωνία π. χ. καί έν Έσστ) ή φοίτησις είς
τα κυριακά σχολεΐα ήτο προαιρετική μέχρτ τοϋ 4874.
Άλλ ' έπειδή τα κυριακά σχολεΐα είς τας χώρας ταύτας
^κινδυνεύον νά κλιισθώσιν ελλείψει μαθητών, διά τουτο
ηναγκάσθησαν νά παραδεχθώσι. τον ό'ρον τής ΰποχρίωτ·.:'.ής
«οιτήσεως.
Είς το Μέγα Δουκβτον τή; Βάδης "δρυσαν σχολεΐα τελειο-
•-οιήσεως μέ την φοίτησιν υποχρεωτικήν ευθύς έν άρχί·
ίΚατά τα 1868 δμως, κατά την ΐποχήν δηλ. της γενικής
άνκμορφώσεως τής έκπα'.δεύσΐως, κατέσττ,σαν την φοίτησιν
si:
τα σχολεΐα ταυτα προαιρετικήν. Άλλ ' επίΐοή τα σχο-
/εΐα ταυτα είς τ}ς πλείστα; κο^νότητας έκλε'.οθησαν
il-
λίίψει μαθητών, διά τοϋτΐ ηναγκάσθησαν νά θίσπίσωσ·.
-άλιν εν ετει 1874 την υποχρεωτικήν φ:ίτησιν, ίξ ής τα
•βχολεΐα ταυτα απέβησαν τα τελειότερα καθ' ο) ην την Γερ-
-μανί'. ί. Ή κοινή λοιπον γνώμη έμορφώθη καθ' άπασαν την
Γερμανίαν υπέρ τή; υποχρεωτικήν φο-τήσΞως, άνευ τής
•βποίας, έλεγον, περιττή είνε ή ίύστασ·; αυτών. Όθεν άπό
τοϋ 1874 ή φοίτησ'.ς κατέστη ύποχρεωτική είς παβαν
«νεδόν την Γερμανίαν.
" Ό οργανισμόν των σχολείων τούτων δεν είνε ^ βεβαίω;
i
αύτος καθ' όλην την Γερμανίαν ούδ' είνε δυνατόν τούτο
-ε,εκα τή; πληθύο; των κρατών των ίποτελούν-ων την
γερμανικήν αύτοκρατορίαν. Άλλ' ό'μω: τρείς κυρίως είνε
οί'τύποι των σχολείων τούτων 1) Σχολεΐα συμπληρωτικη;
-αιδεύο-εω; μέ φοίτησιν {-ποχρ=ωτ'.κήν. Τοι»ϋτα -δρύθησαν
έν Σαζωνία,' έν Βάδ0, έν Έσστ,, έν θυρίγγτι από τού
1873—1875. Καί είς τίνα μέν των κρατών τςύτων ο-.
-νέβι ί,—χρεοϋντα·. νά φοιτώσιν άπό τοΰ 14ου μ,έχρι τοϋ
- 196 —
16:» ε'τους, βίς τ« «λλα δέ άπο -ού 14ου μέχρ.
toC
17ου. 2) Σχολεΐ« λε,τουργουντα κατά τας Κυριακάς καί
ταςεβρτ,ς μ« φοίτησιν έπίσης υποχρεωτικήν. Τοιαοτα ίδρώ-
βησαν εν Βαυ.ρι. καΐ Βυρτεμβέργ,. Ή φοίτησις
fcapa.;
υποχρεωτ-.κως εν Βαυαρία μέν άπο τού 13ο« μέχρι τοο 16=υ
Ιτους, έν Βυρτεμβέργτ, δέ άπο τοϋ 14ου μεγ?! τού 18=υ.
H
διοασκαλία „«ρχ« καθ' όλον τό ξτο1 }πί
guo
ώρ«ς.
ύ) ^χολεια συμπληρωτικής μορφώσεως μέ φοίτϊ,σΐν προαι-
ρετ-.κην Τοι.υτα Οπάρχου.ιν έν Πρω,Ι. Ή «ροίτησΐς εν
τοις σχβλΐΜΐς τής χώρας ταύτης
Sèv
κατέστη ύπονρεωτ«^
κυρίως Ενεκα των απαιτουμένων £«πανών) κα!
Slf
το5τ5
τα «τυμπληρωτικά αχολεΐα τή: Πρωσσίας είνε τα χείριστ»
της Γερμανίας, φ51τώντος ολιγί-ου άρ-.θμου μαθητών.
üx
των τριών -ροειρψένων τύπων των συαπληοωτκών

uwo
των παιοαγωγών. ΕΓοβμεν ανωτέρω,
St,
χρ φιν 0^μέραι
Auà
χα, , ^,^ ^.^^
χ« το ελαττωμ*, ότι ΰποχρεοΐ τού; νε'ου: νά φο-.τώ«
μςα μεσημβρίαν των Κυριακών καί έορτών χ«ί οδτω στερ.Γ
««τβυς του μόν«« τής άνέσεώς των χρόνον. Διά το/το
φ*ίν.ται ότι οί λοιποί δύο τύποι 0.
"
, ,
r
------ —»»
wj.
τουτο οα εςετασω
τύπου. ™
W™*™
τών
w™™
τού πρώτου τού
Ή διάρκεια τής φοιτήσεω; ποικίλλει είς τα
Ρ νέ Λ
«
Ή δ
Η
είς τ»,
γ
vt?i
είς
in,
μέν κράτη την .
κατα τ«ς (αεταμε,ν,μβρ.νας ώρ«,.

— 197 -
Τα ιχολεια ταυτα συντηροϋντα.'. γενικώς υπό των κοι-
νοτήτων, τοϋ κράτους έπερχομένου άρωγοΰ μόνον 8που
υπάρχε'. ανάγκη. ΟΙ οιοάσκαλοι μισθ;δοτοΰνται διά την
πρόσθετον ταύτην εργασίαν υπο των κοινοτήτων λαμβά¬
νοντες άπο 36 μέχρι 90 μάρκων ετησίως δια [/.ονόωρον καθ'
έβδομάδα διδασκαλίαν. Καί με'χρι μέν τινος οί οιδάσκαλΐι
ήσαν έπιβεβαρημ,ενθ!. μέ την πρόσθετον ταύτην εργασίαν
αλλ ' ήδη απεφασίσθη ή μόρφωσις ίδίου προσωπικού", εισα¬
γομένων είς τα διδασκαλεΐα μαθημάτων καταλλήλων πρός
•Όν σκοπόν τούτον.
Είς τα σχολεϊα, έν οϊς ή φοίτησις είνε ΰπ:χρεωτική, ο
νομος οέν έπέβαλε την εφαρμογήν ιδίων προγραιιμάτων, δούς
τελείαν ελευθερίαν είς τάς κοινότητος τρος διακανονισμόν των
οιεακτέων μαθημάτων. α Ό σκοπός» δ'.αλομβάνει ό νόμ,ος ό
κανονιζωντάσυμπληρωτ'κατήςΈσσνις σχολεία «των σχολείων
τούτων ΐΐνε νά στιρεώσωτι καί αναπτύςωσιν ΐκείνας των
",νώσΐων των κτηθεισών έν τοίς δημοτιιοί"ς σχολείοις, οσαι
είνε ώφελ'μώτεραι είς τον πραΛτ'.κόν
ßicv.»
Αί αυταί πε-
ρ'.που οιατάζεις π3ρ'.λαμβάνονται κα'ι έν τω νόμφ τής Σ*-
ςωνίας. Ένεκα τούτου είς άλλα μέν σχολΕΐα όΊδίσ/.εται
t*ôvcv
ή (Αΐητριιιή γλώσσα, ή άριθμητική καί στο'.χειώοης φυ-
βιχή καί φυσική ιστορία" είς άλλα κρίνετα.τ ώς σπ:υδαιότα-
τον μάθημα ή ίχνογραφία' είς άλλα πλήν των ανωτέρω δι-
οάσκεται ή λον'στική, ή έμπορική άλ>ηλογραφία, ή πολι-
ή οίκονομία »αίμία ζέ«η γλώσσα.
Αλλα πλεΐστοι, έκ των παι,δαγωγών κατακρίνουσι την
κ,'Λίαν ταύτην, αξιοΰντες νά τεθώσιν δρια είς την έλεο-
ίαν καί την φαντασίαν, κανονιζ:μένου ένιαίου προγράμμα-
, παρέχοντος μέν την ελευθερίαν πρός μεθαρμογήν αυτού
ά τας τοπ'.κά; ανάγκας, άλλα ορίζοντος έν γενικαίς
τ:υλάχΐΐϊτον γραμμαίς τα διδακτέα μαθήιιατα.
Άλλά παρά πάσαν την ττροε'.ρημένην ποικιλίαν, ό χα-
?**τήρ τή; διδασκαλίας είνε εν γένει πρακτικός. Κατενοηθη,
τ:υ
— '198 -
ότι τό ισχυρότερον δέλεϊρ, δ1.' ου θά δυνηθώο1. νά έ'λκΰσωσ.
την αγάπην των νέων —ρός εκπαίδευσιν έπ'.βαλλ:μένην είς
αυτού; μετά την έκ των σχολείων άπΐφ:ίτγ;σ!,ν, είνε το
νά πείβωσιν αυτούς περί τή; ωφελείας, ήν εκ τής έκπαι-
δϊύσεω; ταύτης θά άρυβθώσι. Δέν λησμονοΰσιν ομ,ως, 8«
τό συμπληρωτικόν σχΐλεΐον προτίθεται, πλήν τού πρακτικον
σκοποΰ. νά συμπληρώση καί την γενικήν τώ/ φο'.τώντων
μόρφωσιν.
Άλλοι πρός πάσας άντιδράβεις δεν προσέιΐρουσε τό συμ-
πληρωτικόν σχολείον έν Γερμανία ! Έμποροι., βιομήχανοι,
γεωργοί ήξίωσαν την κατάργησιν αύτΐΰ. Ή μεγαλει-
τερα £έ άντίορ»σις προήλθεν έκ των κοινοτήτων, διότ'
ϋπεχρεώθησαν νά κατανάλωσιν βύτα'ι τας ίαπάνας τή; συν¬
τηρήσεως αυτών. Ή θέσις των ο'.οα,σκάλων υπήρξε ίυσχε-
ρήε" οιότι ήσαν ηναγκασμενοι νά παλαίωσι πρό; γονεΐ;,
καταστηματάρχας, μαθητάς καί μάλ'.στα πρό; την
v.fjifM''
αντίδρασιν των δημοτ'.κών συμβουλίων. Άλλά μίτ' ολίγον
πάσαι αί αντίδρασις κατεστάλησαν, /.αί δ'.ότ·. κατενοήθη ή
έκ των σχολείων τούτω/ προερχομενη ωφελεία, καί διότι αι
κυβερνήσει; έλαβον αύστηρότατα κατά των δυστροπούντων
γονίων καί »αταστηματαρχών μέτρα, έπ'.βϊλλομένων =ΐί
αυτού; προστίμων είσπραττομΐνων υπέρ τοϋ ταμείου τ/;:
σχολή";. "Ινα κατα&ε'.χθτ| πόσον αΰστηρος είνε ό νόμος κατά
των πατέρων ή κηδεμόνων. των παρα/.ωλυόντων την τακτι¬
κήν φοίτησιν των νέων, αημειοϋμεν οτ1. είς μέν την "Εσσην
ό ίλάχι,στ:; όρος τ;ΰ προστίμου ιΐν£ 50 λεπτά χρυσά δι'
εκάστην άιτΐυσίαν. Αϋξανόμενον δέ βαθμηδόν τό πρόστιμον
τουτο δύναται νά φθάσ

έν ΰπΐτροπτ, διά τού; κηδεμόνα;
των νέων καί είς 40 μάρκα. Είς την Βάδην τα πρόστιμ«
τα έπιβαλλόμίνα εί; τε τού; πατέρας καί α ούς κηδεμόναί
δυνατόν νά άνέλθωσι καί εί; 50 μάρκα. Οί άρνούμενοι.
os.
νά καταβάλλωσι τα πρόστιμα ταυτα φυλα/.ίζΐντα·.
Κατά τα πρώτα Ι-η τή; ιδρύσεως των ίχΐλϊίων τούτων
— 199 -
ήτο δύσκολον νά συγκρατηθή πειδαρχία· άλλά βραδύτερον
κανονισμοί αυστηροί χορηγήσαντε; είς τόν δ'.δάσκαλον πολλα
μέσα συνετέλεσαν εις την επιβολήν τάξεως κα'. πειθαρχίας
έπαρκοϋς. Ό διδάσκαλο; π. χ. δύναται νά ΛαταγγίλλΥ)
τον άτακτοϋντα είς την έφορείαν τού σχολείου, ήτις επι¬
βάλλει είς αυτόν ποινήν /.ρατήσεω; ώρών τ·.νων εν ώρι-
σμενω τόπψ.
Έκ πάντων τούτων συνάγεται, ότι ή συμ,πληρωτική
έκπαίδευσι; έν Γερμανία διαδίδεται συν τφ χρόνφ καί εις
τα άπώτατα χωρία καί 8τι ή εύδοκίμησ'ς αυτής οφείλεται
είς τον νόμον περΐ ΰπΐχρεωτικής φοιτήοεως καί είς την συν¬
δρομήν Υ)θ'.κγ)ν καί ύλικήν, την όποιαν παρέχει τό κράτος.
Καί έν Αγγλία έπίσης μεγάλη φροντίς καταδαλλεται
προ; μόρφωσ'.ν των νέων μετα την άποφοίτησιν αυτών εκ
-ών σχολείων. Είς έκαστον δημοτικόν σχολείον είνε προσηρ-
τημένον'καί έσπερινον σχολείον, έν τω οποίω οιδάσκονται.
τα αύτα μαθί,ματα, οια καί έν τοις σχολείΐις τή; ημέρας.
Εί; τα έσπερινα ταυτα σχολεΐα γίνονται δικτοί μαθηταί
άπό τοϋ
14su
μέχρι τού 21ίυ Ιτους,
ti
οέ διδασκαλία γί-
νεται καθ' εκάστην διαρκοϋσα επί μίαν ώραν. Τα έσπεριν*
ταυτα σχολεΐα ίορύονται μέν -/.αί συντηρουνται υπό ^ ίδιω-
τών, άλλά καί τό δημόσιον ταμείον έπέρχεται άρωγόν
κϊταβάλλον πίντε μέν φράγκα έτηβίω; δι ' έκαστον μαθητήν
φο'.τήσαντα 45'.;, 7,50 δέ φρ. δι* έκαστον μαθητήν φοιτή-
οαντα 60κις. Πλήν δέ τούτου το δημόσιον ταμείον κατα-
βάλλει προ; τούτοις καί 2,50 φρ. δι' έκαστον μαθητήν
έπιτυνώ, έξετασθέντα. Τα σχολεΐα ταύτα έκιβεωρούμενα
τακτικώς υπό των έπ-.θεωρνιτών τοϋ κράτους ύπάγονται ^εΐ;
τού; αυτού; κοινονισμούς, είς ούς καί τα ήμερ-.νά^ σχολεΐα.
Άλλά πλήν των σχολείων υπάρχουσι /.αί άλλα μέσα
— 200 —
πλείστα, &' ών συμπληρούται ή μόρφωσις τού" -ολίτου·
«ν ο« εκ των μίσων τούτων είνε καΙ αί πολυάρ'θμο, β,6λι.
ββηχα... Ο χεοιερχόμενος τα: λαϊκάς τού Λονδίνου συν01-
««ς «αρατηρη ε-ς τάς μεγάλας «ούς ίδρύματα νεο'τευκτα
L
ΙΓ
e^Pa r'V
ΐ!Λ0,''α Ρι6λιββ*»!· Ή αναγνώση
S;
- ιΐη αύτ% θύρα
sIve
πάντ=τε *
την οοον Αναγνώσταί εί,τε'ρνοντα.. καί έζέρ
ατως· Τ "πέραν ™ "-Ράβ Ρϊ

^T'Pe*
" τδν γ-ονικων των κα-
φως Οίπο:προβ>ιαλεΓί1 α * θ
εΐνε τα εξ
,χο),ϊα .
τα

-v
;
'Eiv
«4
x«l'
α
αναγχαί. καί
ϊ/.ον κρά-0(;. Αΐ,ια τούτου

- 201 —
νει κατά πολυ την τετραετίαν, ήτις είνε παρ' ημίν νομο-
βετημένη ώς ύποχρεωτική. Ό κ. 'Αθαν. Εύταξίας εισάγων
είς την Βουλήν τό περί μεταρρυθμίσεως τής δημοτικάς εκ¬
παίδευσιν; νομοσνέδιον καί δικαιολογίαν την έν αυτώ ανα-
γραφομέντην διάταξιν περ'ι έπταετοϋς φοιτήσεως έν τοίς δη-
μοτικοϊς σχολείοις κατέλεξε τα έν άλλαι; χώραις περί τούτων
κρατούντα λεπτομερέστατα. Κατά ταυτα λοιπόν μόνη σχε-
5ον ή Ελλάς, εάν έξαιρέστι τις κράτη τινά τού Αΐμου,
διατηρεΐ εισέτι την τετραιτίί φοίτησιν, έν τοίς λοιποί; ου-
σης τεθε7πισμ,ένη; έξαετοϋς τουλάχιστον υποχρεωτικήν φοι-
τήσεως. Άφ ' ου λθ'.πόν είς τάς άλλας χώρας ό παίς άποφοι-
τών άπό τζΰ 13 καί τοΰ 14 ετους τής ήλικίας τού κρίνετα·.
ώς μή κεκτημένος την αναγκαίαν πνευματικήν καί ηθικήν
μόρφωσιν, ινα αποδυθή είς τόν άγώνα τ;ϋ βίου, καί ένεκα
τούτου πο'.κίλα μεσα έπινοοΰνται, ί'να έπαυξήσωσι καί πολ-
λαπλασιάσωσΐΜ αύτάς, τί
vi
είπϊΐ τι: περί τοΰ πα'δός παρ'
ημίν, δστις, ώς καί ανωτέρω έρρήθη,καταλίίπε'. τα μαθητικά
βάθρα κατά τό δέκατον μόλις καί
llov
Ιτος ; Ό -αίς μό-
λ'-ς Ερχόμενος νά
èvvoYj
την έν τοίς δημοτικοΐς σχολείοις
γΐνομένην διδασκαλίαν άποσπαται άπό των μ,αθητι*ών έδω-
λίων, φίρων ώς έφόδιον όλίγην ανάγνωσιν, πενιχράς γνώ-
σεις γραφής κα'ι αριθμητικώς καί συγκεχυμένην τινά έννοιαν
άλλων μαθημάτων. Άλλά τρεπόμενος ε—Ι την εργασίαν, μή
ακοΰων πλέον ουδεμίαν καλήν ίυμβουλήν, μή έχων την
'-κανότητα ουδέ τόν καιρόν ουδέ την όρεξιν νά ανοίξη βιβλίον
τι, "να συγκρατηθή τάς γνώσει; τού καί έπαυξήσϊ) αΰτά;,
λησμονεΓ βαθμηδόν ο,τι Ιμαθεν έν άώρω ήλικία^καΐ ούτω
εφηβο: καί πολυ μάλλον άνήρ γενόμενος διατελεί εί; πνευ¬
ματικόν σκότΐ; καί δή κατ' εποχήν, καθ' ην εχει νά ένα-
φο'.τησ
"ΐνάς, τας οποίας ήλικιούμενος μόνον δύναται νά συλλάβτ,
— 202 —
»ατά τόν μετέπειτ«. βίον
■ •"ν «,ρϋ4 την πατρ'.ό* ;
Έπειδή λοιπον δ>» κοβ·γ ι«'«« τ * . >
$η«ΐ σημερον τουλαχιστον ή ο^ιάρκεια τής φο^ήσεως ε'ς τα
. Έπαχβλβύβημ«
των
εφηρ-
τά
κ06», ν,ι,·; , ; ■--
r-J'.TÛv
ηυξήθη Λατά &ε
Χ"; Χ Τ' •»«.^"Κ ** -ξή«ως ώ τον; μό-
•Ι
- 203 _
λείων λειτουργίαν καί είς την ένιαχοϋ εφαρμογήν τού περ:
ΰποχρεωτικής έγγραφής καί φο'.τήσεω; νόμον». Άλλά πόσαι
•/ιλιάδες παίδων άγόντων την σχολικήν ηλικίαν ή περιπλα-
νώνται άκόμη είς τάς όδούς, ή άναγκάζονται υπό άμ,αθών
καί άστόργων γονέων νά κύιττωσ-.ν είς εργασίας δυσαναλό-
γους πρό: την τρυφεράν ηλικίαν των; Οί παΐδες λοιπόν
ούτοι οί μένοντΐ; πάντη αναλφάβητοι δέν θά περιουνβ-
λέγοντο είς τα συμπληρωτικά σχΐλεΐα, εάν τοιαυτα
ΰπΐρχον καί παρί ημίν; Ίοου ό οεύτερος λόγο; τής χρν,σι-
μότητος τοιούτων σχολείων.
Καί πρός την ηθικήν «ρόοδον τής χώρας μεγάλως θά
συντελέση ή ίδρυσις τοιούτων σχολείων. Οί παΐδες^έπα-
νερχόμενοι έκ των εργασιών αυτών, (λή Ιχοντε; ουδιμ-.αν
πνευματικήν καί ηθικήν απόλαυσιν καί δή κατά τας Κυρι¬
ακάς καί τάς εορτάς, τρέπονται επί παν ο,τι ή οργώβα
φύσις καί τα έξεγειρόμενα πάθη των, ύποτρεφόμενα έκ^ τής
άργίας, ^πινοεϊ. Όταν καθίβτανται Ιφϊΐβο·., ή όοός είνε ανοι¬
κταί είς αυτού; πρός άπολαύσεις βαναύβους καί κτηνώδει:;
Τα άντϊλια καί τρωγλώοη των χωρίων χαπηλεια ε·.ν« τα
μόνα άσυλα είς αύτ^ύς. Καί εί; τα κέντρα ταυτα συμφθει-
ρίμενοι καί επί τάς παΐδιάς τής άργία; καί τή: οχνηριας
τρεπόμενο., ίξαγριοϋνται, άπαβαναυσοΰνται, ο'.αφθειρονται.
Πόσον λοιπόν θά συνετέλει είς την ηθικήν μόρφωσιν αυτών
σχολείον παρέχον θέλγτ,τρα πλείονα -/.αί διάφορα των υπο.
των καπηλείων παρέχομεν; Αύτό τό ίγκλημα το επι¬
κινδύνως έπαυξανόμενον πορ' ημίν οέν θα υπενομευετΐ
έναος των «νευαατιχών καί ήθιχών τούτων εργαβτηριων;
Τή; μορφώσεως τα θαύματα εχομεν πρόχειρα^ παρ τ,μ-.ν.
Ό Παρνασσό; κατώρθωσε χιλιάδας δλας πααων προαλει-
φομένων εί; ιακούργου; νά κατα-ττήστ, πολίταςχρηστου;
χαί οίκογενειάρ/α; φάοστόργου;. Καί έν α,τ.ϊ^ο. ταυτα*
ταΐ; φυλακαί; των έφήβων, ή «υντ.λβυ,αίντ, «..ο«««ς_απο-
α άπό των όνύχωντοΰ έγκλήματο; εκατ:νταθας κατ ετ-.ς
— 204 -
ίίί«|ΐν,» !„„,■„ τΐ%-ΐ ' *" "*
»ίντρ», έν

V
»αι
av2ue~flY-„,.>,~ ^
■ ,
^r"""1*-
ινατανοησαντε;
fc.T^V^V ^ f
Μγ.00, τής ευθυνής „5

— 205 -
αυτους οφειλομένης, να γείνωβιν εϊσηγηταί νεωτερισμών ού*
ο'λίγων. Εάν 5ίψϊ] τις βλε'μμα είς τίνα« των έν άλλφ χώρω
τού παρόντος βιβλίου κατακεχωρισμε'νων έγκυκλίων αύτώνΓ
θα ?ο^ μέ ποίον πρακτικέν πνεΰμα εργάζονται οί πλεΐστοι
τούτων καί υπο ποίου ένθουσ'.ασμοϋ έλαύνοντα·.. Είς πολλούς
τούτων όφιίλονται καί σχολικοί κήποι καί φύτευσις χιλι¬
άδων δένδρων καί σχολικαί βιβλιοθήκαι (προ τής εκβάσεως
τοϋ κανονίσαντ:ς αΰτά: Β. Δ.) καί σχολαί άπόρων παίδων.-
Οί επιθΐωρηταί λοιπόν κυρίως είνε
ci
ένδεδειγμένοι έχον¬
τες έπίκουρα τα έποπτικα συμβούλια καί τας δημοτικάς-
αΡχ*ί να γείνωοιν εϊσνιγηταί καί τής εΰεργιτικής καινοτο-
(*'«{, ττερί
î)ç
ή προκειμίνη πραγματεία. Αύτοι άς ένστερ-
νισθώσι το ζήτημα μετα τής άναγκαίας θερμότητος. άς
εργαοθώσι μετά δραστηριότητος καί περί τής επιτυχίας,
των άς μή έχωσι μηδένα δισταγμόν.
Καί τής εργασίας Ιναρξις ανάγκη νά γείνη έκ των χωρίων
και οή έκ των άπωτάτων. Διότι, όσον
fuxpOTtpov
καί μάλ¬
λον απο(Α£μακρυσμενον άπό των πνευματικών κέντρων είνε
χωρίον τι, τοσούτον σπανίζουσι καί τα μορφωτικα μέσα. Είς
τάς πόλεις τα πνευματι*ά με'σβ είνε πρΐχειρότερα καί ή
έπιτυχία τού έγχειρήματος εύκολωτέρα. Λέγοντες ταυτα δέν
εννοούμεν ότι πρέπει νά παραμιληθή ή σύστασις τοιούτων
σχολείων καί είς τάς πόλεις, ουχί' άλλα έπιθυμοΰμεν νά
τονίσωμεν τέ έζείγον τής συστάσεως τ:·ούτων σχολείων εις
τα άπόκεντρα χωρία.

πρώτιστον λοιπόν βήμα πρός την εργασίαν ταύτην είνε
ή συνεννόησις των έπιθεωρητών πρός
tcùî
διδασκάλους. Ό
^ιδάσκαλος θά είνε καί τής εργασίας ταύτης ό κύριος μο-
Χ'λός, τό κέντρον. Άλλ ' ινα εξεγέρθη τί,ς κοινότητος τέ
ένο'.αφέρον υπέρ τοιούτου σχολείου, δέν θά είνε άσκοπον νά
;υσταθΐ) τί] ένεργεί« τοΰ έπιθεωρητοΰ πενταμιλής επιτρο¬
ία εκ τού διδασκάλου, τοϋ ίερέως, τοΰ παρέδρου καί έκ,
άλλων μελών, ίατρΐϋ π. χ. εάν ύπάρχτ,, είρηνοδίκου,
πε
(
J
• .
ι
— 206 -
4άν έορεύτ) ΐν τφ χωρίω τοιούτος, η καΐ έκ δύο έκ των
εύϋποληπτοτέρων κατοίκων, καί ή έπιτριπή αυτή άς ονο¬
μασθή «εφορεία τοϋ έσπϊρινοϋ σχολείου». Μετά την σύστα¬
σιν τής επιτροπείας ταύτης, άς αναπτύξη ό έπιθεωρητής
ή ό διδασκάλου, εάν έχη ίδ'.οφυίαν τινά περί το όμιλεΐν
δημοσία, άς αναπτύξη, λέγομεν, έντο: τού ναοϋ κατά τίνα
Κυριακην την χρΤ|ί'.μότητα τής ίδρυομενης σχολής και άς
παροτρύνη τούς τε γονεΐς νά πέμπωσι. τα τέκνα των είς
τα βχολεΐϊ καί αύτούς τού; έφήβους νά παρακολουθώσι τα
γιγνόμενα μαθήματα.
Άλλ' έ—εΐ,οή πολλοί των ϊιδασκάλων οέν κέκτηνται
την εύχε'ρειαν τοΰ λόγου, ή ετεροΰνται τοϋ άναγκαίου θάρ-
ρους πρός δημοβίαν όμιλίαν, καί έττείδή τέλος μία ομ'.λία
έν τψ ν«φ οέν είνε έπαρχ,ής νά πείσγ) τούς κατοίκ,ους πε:'.
των αγαθών, τα όποΐα έπάγεται ή σύστασ'.ς τοιούτων σχο¬
λείων, ό διοάσκαλος οφείλει είς τού; «ριλικούς όμίλους και
τάς ΐδιωτικά; συναθροίσεις νά φέρη τόν λόγον περί τοϋ ζη-
τήματος τούτου και έν οίκε·.ότητ'. νά θ'.οάξγ; χ,βιί νά πείση.
Διδάσκαλος τιμώμενος καί άγαπώμενος εν τινι κοινότητ'.
είνε αούνατον νά μή παροισύρτι είς τάς ΐϊκέιΐιεις τού καί ε1.?
τάς θελήσεις τού την πλειονότητκ των κατοίκων καί δή των
μάλλον άνεπτυγμένων. Άλλά καί τα λοιπά τη: έφορείας
μίλη δέν θά μείνωσι βεβαίως άδρ»νή. Τα λοιπά μέλη ε'·νί
στενώτατα πρός την κο'.νότητα συνδεδεμ,ένα. "Εχουσι τούς
φίλου; των, τούς συγγενεΐ; των, τους γνωρίμους των, έφ
ών δύνανται σπουοζίω; νά έπιδράσωσι. Τα ήθικα λο'.πον
ταΰια κεφάλα'.α των λαϊκών μελών τής έπιτροπής συνενβύ-
«.ενα μετά τη; ήθικής τοϋ δ·.δασκάλου έπιβολης είνε
àcu-
νατον νά μή έπενέγκωσ1. τα ποθούμενα άποτελέσματα. Εινί
οέ άνάγκη τής έπιμόνου καί δραστηρίας ^ραύτης ενεργεια;
τη; έφορείας ού μόν:ν πρός προβέλκυσιν μαθητών αίς το
έβπερινόν σχολείον, άλλα καί πρός εξεύρεσιν των πόρω''
πρός συντήρησιν αύτοϋ. Διότι,
;ai
μέν το οιδακτήριον π«-
- 207 —
-ρέχεται δωρεάν, άλλα είνε άναγκαϊαι καί άπαραίτητοι
άλλαι τ'.νέ; δαπανά1, πρός συντήρησιν τής σχολής.
Τοιαύτας δαπανά ς εν γε τω παρόντ'. βλέπομεν δύο, την
-δαπάνην δηλ. τού φωτ'.σμ,οϋ καί την πρός αμοιβήν τού δι¬
δασκάλου.
Kai
ή μέν πρός φωτισμόν τής αιθούσης τής δι-
δασκαλίας δαπάνη καί μικρά είνε καί ευκολώτατα πληροΰ-
ται. Τίς οίκογε'νε'α. π. χ. θά ηρνείτο
va
πληρώση φωτιστ1.-
κ.ής υλης τα δύο δοχεΐα των λχμπτήρων τού σχολείου, εάν
ταυτα περιεφε'ροντο δια,δοχι.κώς καθ ' εσπέραν είς τούς ευ-
πορωτερους οίκους ;
Άλλ'ή έξεΰρεσ'ς τοϋ πΐοοϋ πρός αμοιβήν των δ·.δασ.ά-
λων είνε δυσγερίστέρα. Διότ. δέν φρονούμεν ότι είνε δίκαιον
■τοιαύται πρόσθετον υπηρεσίαι
va
άνατίθεντα·. είς τόν διδά-
σκαλον αμ-.σθί. Ό δ'-δάσκαλος κο-ί είς τάς πόλεις άλλά μά-
λιστ* είς τα χωρία, ε'νθα κατά τέ πλείστον λειτουργοϋσ·.
μονοτάξια σχολεΐα. είνε έπ'.βεβαρηαενος μέ εργασίαν πολ-
λήν καί έπι-ονωτάτ/,ν. Είνε αληθής ατλα: άνέχων^έπΐ των
υμών αύτοϋ το αχθ:ς τεσσάρων τάξεω·*, αί οποίαι δύνανται
κατά τόν νόμον τής δημοτικάς έκπαιδεύσεως
va
περιλαμ-
βάνωσιν
sv
συνόλφ καί ογδοήκοντα μαθητάς. Έντός λοι-
πόν της μαθητικής τού ταύτη: κοινωνίας, εάν είνε φίλερ-
γος καί εύσυνείδητος, έξαντλεΐ σωματικάς καί πνευματικάς
δυνάμεις έντείνων ταύτας ύπερανθρώπως, ινα επαρκΫ^ εις
τάς πολλαπλά: ανάγκας τοιούτου συνθετου σχολείου. Είνε
■λοιπόν δίκαιον νά έπιβαρυνθτ, δωρεάν καί μέ πρόσθετον ερ¬
γασίαν ; Άλλά καί έτερος λόγος επιβάλλει την μ-.σθοδο-
σίαν τοϋ διδασκάλου διά την πρόσθετον ταύτην εργασίαν.
Ουδείς άρνεΓτα'. δτι ή συναίσθησις τή; έκπληρώσεω: εύγε-
vo-jç
αποστολάς, ή έπίτευξ'.ς ενός ίδανικοθ είνε ή πολυτι-
[Λοτέρα άμο-.βή ή ανακουφίζουσα τούς μόχθους παντός πνευ-.
ματικοΰ έργάτου. Άλλά κατά τού; χρόνους τούτους; καθ'
ούς τοσαϋτα-. κα· τηλικαϋται ϋλικαί άνάγ/-.αι περ'.βάλλου-
«ιν ημάς, εάν προστεθίί καί το κερδος ώς κέντρον καί έλα-
— 208 —
τήρ'ον πρός θήραν τού ΐδανΐκοΰ τούτου, ή έπιτυχία είνε
μάλλον ήσφαλισμένη. Πλήν δέ τοΰ ότι ή ελπίς τού κέρ-
δούς θά καταστήση τόν διδάσκαλον έπιμελέστερον καί δρα-
στηριώτερον είς την εκπλήρωσιν των νε'ων τούτων καθη-
κόντων, πρός ταύτοις ή δοθησομένη άμοιβή θά χρησιμεύσϊ|
είς αυτόν έν μέρει καί πρό; προμήθειαν των αναγκαίων πρός
παρασκευήν τής εργασίας τού βιβλίων.
Έπιιδή λοιπόν νομίζομεν ότι ή έπιτυχία τής σχολής τα
μάλιστα έζαρταται έκ τής άμοιβής τοΰ διδασκάλου, θά υπο¬
δείξωμεν τα μέσα, δι' ών αυτϊ) δύναται νά έξευριθτ^. Έν-
νοεϊται δτ·. ή άμοιβή θά ποικίλλιρ κατα τόπους καί »να-
λόγως τίς εύπορίας των κατοίκων καί αναλόγως τού πλη¬
θυσμόν την κοινότητος. Άλ>α δέν πρίπει νά κατέλθτι ^άτω
των δρ. 150 ετησίως. Πρός εξεύρεσιν τοϋ ποσοϋ τούτου ποι-
κίλα μέσα δύναται ή έφορεία τού σχολείου δραστηρίως καί
εϊλ'.κρινώ; έργαζομενη νά διαθέση. Καταλληλοτάτη ο
έποχτι είνε ή τής ουγκομιδής των καρπών. Έξ ιδίας πείρα;
γινώσκομεν, ότι φιλότιμοι διδάσκαλοι κατα την συγκομιδήν
των καρπών περιερχόμενοι % τα σταφιδικά άλών.α, ή τους
ληνούς, ή άνα τούς έλαιώνας η τάς καπνοφυτεία: κ.λ.π.
κατώρθωσαν διά τής συλλογής τ:'.ούτων πρεϊόντων υπο των
κατοίκων προσφερομέ,νων νά κατασκευάσωσι σχΐλικά σκεΰη
έπαρκή καί νά προμτ,θίυθώσιν όργανα διδασκαλίας. Πόσοι
δέ ναοί δίν άνεκαινίσθησαν διά των έκουσίων τούτων προσ-
φορών γινομίνων μετ ' έλευθίρ'.ότητος κατά την συγκομιδήν
των καρπών; Καί κατά τας πανηγύρεις καί έν τοίς ναο'.ς
κατά τάς εορτάς δυνατόν νά πιριέρχηται δίσκο; υπέρ τού
εσπερινοί! σχολείου ώς γίνεται είς πολλά τή; Γερμαν'·»?
χωρία. Γνωρίζομεν ότι το έκ των δίσκων άπαταμίευμα θά
είνε εΰτελές, άλλά καί τουτο θά χρησιμ,εϋσ-τ, έστω καί **τ
έ>.άχιστον πρός συμπλήρωσιν των έλλειμάτων. Διά τοιούτων
καί παρ-μοίων μέτρων φρονούμεν ότι δέν θά κατασττ,
«ou-
νατος ή συμπλήρωσις τοΰ προμνημονΐ' θέντί; είς αμοιβήν
— 209 -
τού οιοασκάλου ποσοΰ.Τό δημοτικόν ταμείον δεν έπιθυμο
j
μεγ
νά αναμίξωμεν παντάπασιν είς τό ζήτημα τουτο, καί διότι
ita
πλείστα τούτων Ιχουσι πίριαχθϊ) είς τοιαύτην ίσχνότη-
τα, ωστε μή έπαρκοϋντα μηδέ πρός κάλυψιν των δαπανών
των εί: τίιν δημοτικήν εκπαίδευσιν απαιτουμένων λαμβά-
νουσι γενναϊα βοηθήματα έκ τοΰ προϋπολογισμόν τοΰ κρά-
τους,καί διότι έπεβαρύνθησαν εσχάτως μέ την δαπάνην πρόα
σύστασιν σχολικών β'βλιοθηχ,ών. Πρόκειται ενταύθα κυρίως
πίρί των άπόρων δήμων, διότι ουδείς λόγος ΰπάρχει νά μ,ή
επικαλεσθώσιν οί επιθεωρηταί και οί οιδάσκαλοι την συνδρο¬
μήν των δημοτικών άρχών είς τςύς αύτάρκεις δήμους.
Ύποτεθείσθω λοιπόν δτ1. τα αναγκαΐα ποσα πρός τύβτα-
ίΐν καί συντήρησιν ίσπερινών σχολείων έξ=υρέθησαν ή διά
των προεκτεθέντων μ,έσων η
Sta
συνδρομής των ΐήμων ή*
φιλομούβου τινός ίδιώτου κτλ. ό'τ1. οί νέοι έπιίσθησαν νά
«ροιτώτιν είς τέ έσπερινόν σχολείον πώς τουτο πρέπει
va
οργανωθή, ώστε νά έξασφαλισθΐί ή έπιτυχία αύτοϋ ;
Έν πρώτοις φρονοϋΐΑεν,άποβλέπεντΐς είς τόν μέγαν αριθ¬
μόν των άναλφαβήτων των ύ^αρχόντων είς την ημετέραν
χώραν, δτι τό έσπερινόν σχολείον άνάγκη νά διαιρεθη είς τρία
τμήματα. Καί είς μέν τό -ρώτον θά καταλεχθώσι πάντες
οί αναλφάβητοι νεο>. καί οί τυχόντες μέν στοιχειωδεοτάτης
τινός παιδεύσεως, μή διελθόντες δμως διά πασών των τά-
ζεων τοϋ δηΐί,οτικοΰ σχολείου. Είς τό τμήμα τουτο δυνατόν
νά καταλεχθώσι καί νέοι μέχρι τοΰ εϊκοβτοϋ ετους τής
ήλικίας των. Ε«ς τό τμήμα τουτο θά διδάσκηται άνάγνω-
«ς. γράφη καί άριθμητική. Είς δέ τό δεύτερον τμήμα θ*
Χαταλεχθώσι νέοι περατώσαντ£ς πάσας τάς τάξεις τοϋ οη-
μΐτ-.κοϋ σχολείου καί άγοντες ηλικίαν επίσης μεχρ'. τού 20
ΐτους. Τό πρόγραμμα των διδακτέων μαθημάτων έν τφ τμή¬
ματι τοϋτψ όέν είνε δυνατόν νά είνε πανταχοϋ ομοιόμ,ορφον,
«λλά πρε'πει νά συνταχθτ; τη συνεργασία τού έπιθεωρητοϋ
»αί τοϋ διδασκάλου, λαμβανομένων ΰπ ' όψιι πρωτίστως των
14 -
ifti
ι
- 210 —
τοπικών άναγκών, ήτοι των κυριωτέρων άσχολΐών των κ-α-
τοίκων. 'Εάν π. χ. τό χωρίον εχιι κ-υριωτάτην άσχελίαν
την κ,τηνοτροφίαν, δέν πρέπει νά λείψγ, μιάθημα κτηνοτρο-
φίας εάν είνε ελαιοπαραγωγήν ή οινοπαραγωγήν ή σταφι-
δοπαραγωγόν, τα βχετικ,ά πρός τας άσχολία,ς ααθνιματα
άνάγκτ, ·νά κ,αταλάβωβιν έν τφ ~ρογράμματ'. την ιςρωτίβτην
βίσιν. Δ'

τουτο εΐποιι.εν, ότι όαοιόμορφον εν τούτω πρό
γρχμμα δέν είνε δυνατόν νά συνταχθή, ώς δέν είνε τοιού¬
τον ^υντεταγμέν;^ οιατά
éoirtptvà
σχΐλ=ΐα ουδενός κρί-
τβυς.
Άλλ '
sàv
τα κ,αθ έκαστον τού ιτρογράμματος 6ά κα-
νονίζωντ*1.
U1CÔ
τού έπιβεωρητοΰ καί τοϋ διδασκάλου, είς
ιημΐϊα ομω;
Ttvà
άνάγκη νά ύπάρχγ, ένότης ·ίς τα προ
γράμματα πάντων των Εσπιρινών σχολείων. Οί έν οίωδή-
««οτε κλάοω τής τεχνης ή" τής γεωργίας ασνολούμενοι πρβ-
πε1. νά κτώνται /.αί άλλας ννώσίΐς πλήν των σχετικών πρό:
τβ Ιιτάγγελ[/.ά των. Πλήν τΐ)ς αναγνώσεως,τής γραφής κα-
τής -»ριθμητικής, η; δέον νά γείντρ συνέχεια, ινα καΐ αί κτη-
θεΐβαι γνώσεις έμπεδωθώ?>. καί άλλαι προστεθώσιν, άνάγκη
νά άναγραφώσ'.ν ε·.ς τό πρόγραμμα καϊ άλλα τινά μαθήματα,
τα όποΐα είνε αναγκα'.ότατα είς τόν μέλ>οντα πολίτην.Ί'οι-
«ύτα μαθήαατα ν;μίζοΐί.εν άναγκαΐα τα πρός την
voo.eôs-
ιϊίαν μα; σχετι/.ά, ί: ' ών ο πολίτης μανθάνε1. τα βικαΐώ-
ι*ατα αυτού κα*. τ*
y.a,9inxow7.
Τα τρίτον τέλος τμήαα θΐ είνε λαϊκόν ΐχολιΐον, ΐίς τό
owoîov
θα δύναντα1. νά φοιτώσ1. πάντες οί πολίται αδιακρίτω;
ήλικίας. Είς τό τρίτον
tcüts
τμημα θά γίνωνται διαλέξβιί
ιτιρί ποικίλων ζητημάτων ■%[ αναγνώσεις έκλεκτών εργω·'
νεωτέρων Έλλήνων η
sv
μεταφράσε'. Εβνων ιυγγρφ
Ό χρόνος, καθ' όν θά εργάζωντο-, τα -[Λήματα ταυτα,
όριβθτ^, υπό τοϋ έπ·.θεωρ»)τοϋ καί τού διδασκάλου ό
■Χηλότατος. Πώ; 8έ θά ιυνταχθ?, τό ωρολόγιον,
6εμ«ν έντβΰθα ύπόδε-.γμα, λαμβάνϊντες ύπ'
Si|»st
Ύπόδειγμα ωρολόγιον προγράμματος έαπερινον σχολείον.
νΟρατ
Αζντέρα
Τβτάρτη
ΙΙαραακενΗ
Σάββατον
'«-β·/,
Γράφη
Τ(ΐτ«να Α' ·
Γράφη
Γράφη
ψ
!β%-7
Ανάγνωσις
Άνάγνωοις
Άνάγνωσι;
,7-7V«>
Άριθμητική
Άριθμητική
Άριθμητική
'β-βν,
'β'/,-7
V,
Άνάγνωβις
Γράφη
TiifVya
Β'.
Άνάγνω"7ΐς
Συνθέσεις
Καθήκοντα καΐ
δικαιώματα τού
' πολίτου
Συνθέσίΐς
,7V,-8
Στοιχεϊα οίνολογίαι
Στοιχιΐΐί οίνολογίας
Ίχνογραφία
ι6 7
7-7V,
ΤμΛμα Γ'.
Διάλεξις
jj "Avé-
γνωσις
Μουσική.
^——-
— 212 —
λειτουργήσον καί μέ τα τρία προρρηθέντα τρ-ήματα έν οίνα-
ποραγωγώ χωρίω.
Έκ τού ΐΓαραΤϊθέντος ύποδείγματος καταφαίνετα*, δτι τ&
έσπερινόν σχολείον θά λίΐτουργίτ, τρίς τής έβδομάδο; επί δί-
ωρον καί άπαξ τής εβδομάδος έπ'ι μίαν καί ήμίσε'.αν ώραν.
Οί μαθηταί θά είσέρχωνται αμα τω /ρούσει τού κώδωνος
τοΰ ναοΰ ταυτοχρόνως καί των δΰο πρώτων τμημάτων εις
την αίθουσαν της παραδόσεως, ήτοι κατά την εχτην ώραν.
Εις τό παρατεθέν πρόγραμμα αναγράφηται, ότι οί μαθηταί
τοΰ Α'. τμήματος θά άποσχολώνται κατά την πρώτην ήμΐ-
σειαν ώραν εί; γραφήν, καθ' δν χρόνον οί τοΰ δευτέρου θά
διδάσκωνται ανάγνωσιν Έννοεΐται, δτι οί μαθηταί ούτοι,
άναλφάβητοι προσελθοντες κατα τόν πρώτον χρόνον, πρίν-
δτιλ. διδαχθώσι την γραφήν γραμμάτων τινών, θά άκροών-
ται μόνον τή; διδασκαλίας τής αναγνώσεως τή; γενομένη;
εί; τό δεύτερον τμήμα, μετά χρόνον δέ καί ούτοι, δ'.δαχθέν-
τες γράμματά τίνα καί ασκηθέντι; πω; είς την γραφήν λέ-
ζεων θά άπασχολώνται (Τυμφώνω; πρός το ανωτέρω πρό-
γραμμα.
Έπίσης εκ τοϋ προγράμματος καταφαίνεται, ότι οί μα¬
θηταί τοΰ πρώτου τμήματο; θά περατώνωσι την εργασίαν των
ήμίσειαν ώραν πρό των μαθητών τοΰ δευτέρου τμήματο;.
Κατά τόν ϋπολειπόμενΐν χρόνον μέχρ1· τή; ογδόης ώρας ή
παραμένουσιν έν τ?, σχολΐ, οί μαθηταί ούτοι καί ά/ροώνται
τοΰ πρακτικοΰ μαθήματο; ή άπε'ρχονται. Τουτο έζαρτάται
έκ τής κρίσεως τοΰ διδασκάλου.
Παρατηρητέον τελ:ς, δτι τα μαθήματα τοΰ έσπερινοΰ
«χολείου ώρίσθη;αν τετράκι; τής έβδομάδο;,δ'.ότι τρείς καθ
έβδομάδα ίιμέραι πρέπει να μένωστν έλεύθεραι είς τόν διδά-
σκαλον πρός προπαρασκευήν των μαθημάτων καί 'τή; ημέ¬
ρας καί τής έιπε'ρας.
— 213- . ·
Αλλά Οά ερωτήση τις* ιίνε ίκ,ανοί οί σημερινον διδάσκα-
λοί μας να άναλάβωσι τοιαύτην εργασίαν; Πλήν των τής
αναγνώσεως γραφής, ϊχνογραφίας κ*ι άριθμητικής,
live
ικανοί νά δί,δάξωσι καί μαθήματα, είς τα όποϊα δέν έχουσιν
ασχοληθίϋ,π.χ. καθήκοντα καί δικαιώματα τού πολίτου,πρα¬
κτικά μαθήματα κτηνοτρςφίας, οΐνολογίας, μελι,σσοκομίϊς
κ.λ.π. ; Είνε τέλος ίκανοί νά ποιωνται διαλέξεις; Πώς β*
ούνανται αύτοι νά έξευρίσκωσι κατάλληλα θέματα καί πώς
εςευρίσκοντες τοιαΰτα θά δύνανται νά τα πραγματεύωνται;
Ομολογοΰμεν ότι έκ τή; άποκρίσΐω; είς τα έρωτήματα
ταυτα έξαρταται ή δλη έπιτυχία των έσπερινων σχολείων.
Διότι, εάν τα μαοήματα καί ιδία αί διαλέξει; δέν κατα-
σταθώσι πρακτικώ; ώφέλ'.μοι. καί έπαγωγοί, τάχιστα θα
αραιωοώσιν αί τάξεις των έσπερι,νών σχολείων. Άλλ ' εύτυ-
[ώς δέν εύρ'.σκόμεθα είς τόσψ δυσχερή θΐσιν. όσον φαντά-
=ταί τις, ινα άποκριθώμεν είς τα ανωτέρω έρωτήματα.
Σήμερον ύπηρετοϋσ'ν είς πλείστα σχολεΐα δημ,οδ'.δάσκαλοι
αρτίως πεπαιδίυμένοι κα1. τα μάλιστα φΛόπονοι καί φιλο-
τιμοι. 'Επί τή; φιλοτιμίαν των λοιπόν καί τή; φιλοπονίας
των καί τοϋ ένθουσ'ασαοΰ, μετά τού όποίου θά άναλάβωσι
το έργον τουτο, όπερ καί την κοινότητα, έν ^ ΰπηρετοΰσι,
9α εΰεργετήσ^ καί αύτοίις θά τιμήση, στηρίζομεν τό πλεΐ-
'τον τής έπιτυνίας. Οί δημοόιδάσκαλοι θά ζητήσωσι καί θά
εζεύρωσι τα άναγκαιοϋντα προ; τον σκοπόν αυτών βοηθή-
ματα, τα όποία εύτυχώ; δέν σπανίζουσι σήμερον δσον άλ¬
λοτε παρ' ημίν. Καί συγγρίμματα κ«ί περιοδικα πραγμα-
τευόμενα ποικίλα θέματα πρακτικά έκδίδονται εύτυχώς σή¬
μερον αν μή έπαρ/.ή, ίκανά ομω; πρός τας πρώτας των
διδασκ,ά'λων ανάγκας. Έν τφ δημοσιευθέντι πρώτφ κατα-
>·όγφ βιβλίων υπο τοΰ Συλλόγου προ; διάδοσιν ώφελίμων
βιβλίων πρός
y
ρήσιν των σχολικών β'.βλιοθηκών άνεγρά-
?ησαν καθ' ύλην πάντα τα έκδεδομένα παρ' ήμΐν χρήσιμα
έκ των οποίων δύνανται οί διδασκάλου νά έ
ι
I
— 214 —
το εκάστοτε άναγκαιοϋν είς αυτού;. Έν βλεμμα είς τόν
κατάλογον τούτον πείθει περί της ακριβείας των προεκτε-
θέντων. Έκ των βιβλίων τούτων ά διδάσκαλοι θα δύναν¬
ται νά άντ>ώσι καί νά παρασκευάζωσι τα θέματά των.
*Ac
μήπτοηθώσ'.ν. Οί άγροτικ« μας πληθυσμο1. διατε7οϋσ.
χατα το πλείστον είς βαθύ άμαθείας σκότος· ώστε *αί ή
άμυδροτάτη άκτίς, ή όποία θά διαρρήξ·^ τόν ζοφιρόν της
άμαθείας πέπλον, θά φανϊ) είς αύτούς ήλιος λαμπρός. Ώς
προο τα λεκτιχόν α; μή άνησυχώσιν οί δώάσχ.αλε'.. Άς
«οιώνται τα; διαλέξεις των εν οίχειότητι καί αφελεία πρός
το ακροατήριον των. "Α; αή προσλάβωσ-.ν αυται τόν στόμ-
φον, τόν οποίον συνήθως προσδίδουσιν είς αυτού; οί δήτορες-
άς μεταβληθώσιν αί διαλέξει; αύται είς φιλικάς καί οίκείας
ουνδιαλέξει;.^ Σκοπό; αυτών έστω ή ωφελεία τοϋ άκροατη-
pwu
καί ούχι ή έπίδειξι; γνώσεων. Άς θηρεύσωσι πρό παν¬
τός την σαφήνίΐαν, κατερχόμβνοι καί ώς πρός τό λεκτικό»
δφος ^ καί ώς πρός τας έκφερομένα; έννοίας είς τό έμβαδόν
τή; διανοητικης άναπτύξεως »αί των γνώσεων τού άκροα-
τηρίου των. Κατά την ανάγνωσιν τεμαχίων
h
καλών βι-
ολιαρίων ή σκηνών εκ διαφόρων τραγωδιών καί κωμωδιών
ή άπογγελία των ε'στω εντονος, φυσ-.κή. άφελής.
Άλλά γράφοντες ταυτα δεν δυνάμεθα νά αποκρύψωμεν,
δτι θά είνε δυσχερής ή θέσις τοϋ διδασκάλου, εάν μόνος.
δίκην Άτλαντος, άναλάβτ;, τοσούτον πολυποίκιλον καί έπί-
μοχοον έργον. Έχει ανάγκην βοηθών. Καί ή άρωγή αυτή,
άνάγκη νά πρςέρχητα·. καί έξ αυτής τής κοινότητος, έν τ,
υπτ,ρετεΐ, καί εκ των έπιθεωρητών /.αί έκ των έποπτικών
συμβουλίων *αί έξ 'Αθηνών. Εάν έν τη χοινότητι ύπάρχγ,
τις επιστήμων, ό Ίατρός, ό οήμαρχθΐ)
i
είρην;δίκης ή άλ-
°ς Τ'ς
"V
*** *Ρν71^ώ(ΐ·' ««ρ«καλούμενοι, νά συμβάλωσ-.ν
Τ Ρ ρμ, μ
εις την επιτυχίαν τοϋ Ιργου, άναγινώσκοντες καί αύτοι ένί-
•τε ή καί ποιούμενο·. διάλεξιν επί τινος οΐκείου αύτοι; θέμβ-
τος. Έπίσης τα έποπτικα βυμβούλια άποτελούμενα κατα
,1
- 215 — ;
το πολύ έξ εγκρίτων μ,ϊλών των πρωτευουσών θά παράσχωσ'.
τοίς διδασκάλοις 8ιά τοϋ έπιθίωρητου ικανήν Ιπικουρίαν,
ύποδεικνύοντες θέματα, τα όποΐα δύνανται νά πραγματευ-
θώσι
/.al
συν.στώντες τα κατάλληλα
fJiêVia.T?
όποΐα δύναν¬
ται νά συμ.βου'λευθώ'ί'.ν Άλ'λά σπ:υδα·.οτάτην συμβολήν είς
τού? διδασκάλους δύναται νά παράσχη τό ·*έντρον καί δή ό
περί την μόρφωσιν τού λαοθ άοχολούμενο: Σΰλλογος ιτρος
διάοοσ'.ν ώφελίμων βιβ'λίων. Ό Σύλλογο; ούτος καί Λατά-
λογον θεμάτων πλΐύσ'.ον δύναται ια κΤυντάζττι καί
va awo-
στείλτ;, εί: τους διοασκάλουί κα. δ'.α βραχίων τόν τρόπον
νά ΰποοείξΐβ, Ααθ ' δν οί δι,δάβκαλθ'. δύνανται ταυτα νά ιτραγ-
ματεύωντα'.. Ή μ^χρ- τούδε ορασι: τού είρημένου σωμΐ-
τείου ή εύε;γετι/ωτάτη παρέχΕ·. την Ιλΐϊίδα δτ'.. δταν γνω-
σθΐ), οχι. βυν5ΐττάθη(7αν τοιαϋτα >αϊκά σχο^εΐα, θά χρωτα-
ήστ δ'.α τ/;ς τοφής τΐυ ενεργεια:
sic
την επιτυχίαν
αυτών.,
Ταυτα περί των διαλέξεων »αί των άναγνώσεων τού /.αί
δυσχεριστέρου σημείου τοϋ προγράμματςς.

μάθημχ τής
μουσιχ,ής, ό'περ ανεγράφη πρός ξ'.δασκα'λίαν έν τώ τρίτωτμή¬
ματι, χ,υρίως θά γίνετα1. πρός τίρψ'.ν των ακβοατών καί θά
χρ>;σιμεύ·{| ώς μέ.σον πρός ποοσέλκυσ-.ν αυτών. Άλλ '
êv
γε
τώ παρόντ'. ολίγας ελπίδας εχομεν, ?τ'. θ« είνε δυνατόν ν4
είσαχθ?, τό μάθημα τουτο, δ'.ότι
si
ή(.έτεροι δ'.δάσκα'λθ',
πλήν ολίγων Ιζαιρέσεων, οέν καταρτίζονται επαρκώς έν τοίς
διδασκαλείοις £ΐς την μουσικήν, μάλιστα δέ δέν διδάικοντα'.
?ν αουσικόν »ΐργανον. Άνεγράψαμεν δμως τουτο, ίνα δώσω¬
μεν νύξιν είς το,ις
&'.O75xa>.;u;
τού; εχοντας ίδ'.οφυΐαν νά
σκεφθώσι τίν. τρόπω δύναντα·. νά καλ>ιεργήσω«τι καί τό ψυ-
χαγωγικόν τουτο μέσον, ε'χοντες πεποίθησιν δτι ιτολλοΐ θά
παρασκεοάζωσι χορόν έκ των καλλιφωνοτέρων μαθητών των.
ό οποίος αετά την ανάγνωσιν ή" την δ'.άλεξΐν θά ψάλλΐ} εν
a
"ι ν '
η ουο ασαατα.
ι
— 516 -
Κα! τβϋτα μέν περί των έσπερινών σχολείων των χωρίων.
ΕΙ; τάς πόλεις ή σύστασις τοιούτων βχολών είνε εύχερε-
στάτη, δ'.ο'τι καί πλείονα τα με'σα ΰπάρχίυσι πρός εξεύρε¬
σιν τώ / απαιτουμένων πόρων ( πλήν των —ρομνημονευθέντων
δυνατόν νά διοργανωθή υπό έρασιτεχνών παράστασις ή1 μου-
σική συνχυλία) καί έπιστήμονις δύνανται
va
Ιπέρχωντα!.
έπίκουρο·. εί; το έργον τοϋ σχολείον». Δια των τοιούτων μέ-
των λειτουργοϋσι ένιαχοϋ έσπεριναΐ σχολαί άπόρων παίδων
κ,ατά τό πρότυπον των έν Αθήναις σχολών τοϋ ΓΙαρναίΐ-
τοΰ. Καί λαίκαΐ δέ σχολαί έπίσης ένιαχοΰ λε'.τουργοϋσ1., μή
εύδοκιμοΰβα·. δμως ένεκα κυρίω; τής ελλείψεως συστήματος
πβρί την οργάνωσιν αΰτώι. 'Εάν οί επιθεωρηταί άναλά-
βω«'. τα ζήτημα μετά τού διακρ'.νοντος αύτοϋς ένθουσ'.α-
σμοΰ, εχομεν πεποίθησιν, ότι καί ενταύθα τα λαϊκα σχολεΐα

όργανωθώβι συστηματικώτερον κα1. τάχιστα θα αποφέρω-
βιν ώραιοτάτου; καρηούς. Άς δκεφθώιιν, ότι ·») ΐορυσις /-»'
ή εύδοκίμησις τοιούτων σωματείων έξαρτα,ται έκ τής πρβ-
Φυμία; *«ί τής άφοσιώσεως πρός τόν σιιοπόν αυτών ενός
ή δύο προσώπων. "Ας έργασθώσι λοιττόν μ,έ την βεβχιότητα
ότι προβφερΐυοιν υψίστην είς τό Ιθ^ος υπηρεσίαν.
Γ. Μηουχουβαλα«
ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΓΧΟΛΟΓΙΑ
"Aveu
τϊ|ζ μιλίττις τη; ψυχιχης άνΐιιτύζ«·»'
τοϋ μιχροϋ καιίίαυ ή ΙΙαΐΐΐυτιχη χαί ή ^'*
βαχτιχή
Stv
βύναντχι ιΐράγματι νά ί«μελ-
ωϊωβιν επι βάσβωζ άβφαλοϋ«
Preyer-Dip Seele des Kindes.
« Άρχή πάσας τάς φυσικάς επιστήμας διέπουσα είνε οτ·
πρός πλήρη κατανόησιν φυβικοΰ τινος δντο; άπαιτεϊται τ,
{Α«λέτη τής άναπτύςεως αυτού άπό των πρώτων άρχών τού.
— 2Π -
Ουδείς πλέον δύναται νά δύσχυρισθί, ότι γινώσκει /.αί κα-
τανοεϊ έ'ν ανθο; άν εΐδε μόνΐν την άνθησιν αυτού' «ότι και
ή βλάστησις καί ή πρώτη ανάπτυξις είνε διάφοροι άλλ ισό-
νομοι μορφαί τή; ζωής τοϋ φυτοϋ, ή μ,όνη οέ έποπτεία της
τελείας μορφή: όντος τινος θα εκαλείτο μετά τοΰ αυτΐϋ οι-
χαιώματο; φυσική ίστορία αυτού μ=θ 'ού καί ή μόν/·, γνώσις τής
άκμή; καί τοϋ «ολιτι.σμοϋ λαοϋ τινο; ίστορία αύτοΰ. Άλλ*
όχ'. μόνον άτελής άλλ ά κα'ι άκατάληπτος μένει ή φυσική ίστο-
ρία όντος τινός άνευ τής γνώσεω; των πρώτων αυτού αρ-
χών διά μόνης τής μελέτης των άπλών τούτων μορφών
καί σχέσεων δυνάμεθα νά έννοήσωμεν την περίπλοκον αυτού
σύστασιν κ,αί τάς συνεργούσας καί έπιδρώσας ουναμεις, τας
οποίας Ινορώμεν εν τφ τελείως σχηματισθέντι όντι. Άλλ*
άν δια την κατανόησιν των ανθέων είνε άναγκαία καί απα-
ραίτητος ή ίστορία τή; άναπτύξεως αυτών, δέν θά ήτο ώφέ-
λιμος,διά την πληρεστέραν γνώσιν τή; πνΐυματ-κή; ενεργείας
τού άνθρώπου,ν' αρχίσωμεν
ab OVO,
δήλα δή άπό τού νεο-
γνοϋ, κάί νάέγκύψωμεν είς την βαθμιαίαν εξέλιξιν των σω-
ματικών καί πνευματικών »νεργ5ΐών τού, όπως απο καλυκος
εί; κάλυ/.α έπΐπτεύσωρν την ανάπτυξιν αυτού ;» (1)
Ταυτα άνεφώνει ήδη πρό τεσσαράκοντα εί ίτών ό Βίρ-
θολδ Σιγισμοΰνδος. ό συγγραφεύς τοϋ μικροϋ άλλα περιωνύ-
μου βιβλίου αΠ*-.δίον καί Κόσμος», το οποίον είνε ι!; έκ
των προσκόπων
iy.^Ww
των χωρούντων ίμ-=ό; έταστικω;
/.αί ο-ερευνώντων την άγνωστον οδόν, των προ^οδοποιούν-
των την μέλλουσαν κατάκτνισ'.ν, ήτις ένταΰθα είνε ή πλή-
γνώσις τή; ανθρωπίνη; ψυχή; δια τϋς δ·.ακριβώιεω; της
ή τοϋ βρέφους κ.αί τοϋ παιδίου.
(1)
Sigiamund Kind und Welt. Einleitung.
— 218 —
βιόζει καθ' εκάστην άπό τού στόματος τού σιωπηλοΰ παρελ-
Θόντος ή έπιστήμη. περί των άρχών τού πολιτισμόν τ) τής
τέχνης ·Λα1 τών διαφόρων μορφών τού βίβυ των ά'νθρώπων
Αλλ' υπέρ χάντα πιρισσότιρον ενδιαφέρον καί περισσότε¬
ρον θέλγητρον ένίχιυσ-.ν αί αρχαί τού ανθρωπίνου «νεύμα-
τος. Α6ρα^«οίηβ·.ς ένυ«»ρχε-. έν ταίς αύτομάτο'.ς εκδηλώ¬
σει« τού
iv
ΰποτυπώσει άκόμη άνθρώπου,έν τω βλέμ,ματι τφ
β-ΑΤΕλήιςτω έν ώ άντανακλαται ν=ο: *.α'ι άγνωστος κόσμος
Αί έντυπώσεις τού αί παρθένοι, αί μή άποτριβεϊσαι υπό τί;ς
εμπειρίας καί τής παραδόσεως, πόσον άπεχουσ·. τών προλτι-
ψεων^ήμώνχαΐ τήςπείρας! Ό βλβπων τάς οροσεράς, τας
αφελεις άλλά Μ τόσον εύστόνους χαρατηρήσεις τών
παιοίων περιτών πρα,'μάτων./,ίγίΐκάπου 6
James Sully(
1 )
-«ρατύρεται απο το ώραΓον έκεϊνο —ιητικον ό
-stpov
-ου
Πλάτωνος χαί τού Ούόρτσουορθ, ότι ό είς τόν κόσμον
φέρειμεθ'έαυτού έκ τής προγενεστέρας ζωή; καί
συναισθή ύέ ω
φρμ ής προγενεστέρας ζωή; καί παράστασις
συναισθήματα ύπέρτερ» των τή; γη'ινη; έμιτειρίας. Όπως-
οηποτε ή ασχημάτιστο; άκόμη καί διαφανή; παιδική ψυχή.
παρέχε-. Ευκόλως εαυτήν είς παρατήρησιν. Άνά πασάν οέ στι¬
γμήν ΙμφανίζεΓαι έν αύτ^ νέον τι φαινόρ.ενον «νευματ-.κόν
η ηθικόν, Θέ7.γθν,
«uyxwcùv ^
διδάσκον, άρκεϊ ν« υπάρχω-
σιν ολ κατάλληλοι πρό: παρατήρησιν οφθαλμοί.
To
παιοίον
ix
τή; ποιητιχής αυτού δψεως άπει/.όνισαν,
χατα τας τελευταίας 'δία οεκαεττρίδας, έν μορφή οιηγτ,μά-
των Ϋ) αυτοβιογραφιών, διάφορ« έπ-.φανεΐς συγγραφεύς. Άρ-
*ειν αναφίρωμεν την Γεωργίαν Έλιοτ, τον Δοστογιέβσκη..
τον Τολστόη,τον Βχλλές,τόν Δωοέ καί την σύζυγον αυτού,
an(n2.^V
"?· βί"ωτί_ της αγγλικη;
années de
1
enfant
τού
Pérez.
τ5ν
Tr01g nremièref
— 219 —
τον Γουσταϋον Δρόζ, τόν συγγραφέα τού «Παιοίου« τού
απαραμίλλου διά την θελητικήν χάριν τού, καί τόν Άνατόλ
Φράνς. Ό
De Amicis,
ό μελλων συγγραφεύς τής « Καρ¬
δίας» εν τιν. των πρώτων αύτοϋ έργων έπιγραφομένω Σκόρ-
πιαι Σελίδες ί
Pagine
Sparse)
περιγράφει θαυμ-ασίως τας
έντυπώσεις, τάς σκέψεις, τάς συγκινήσεις πατρός μετά στορ-
γτς παρακολουθούντος την εξέλιξιν τού νηπίου τέκνου τού.
'Ιδού άποσπάσματά τίνα «έκ τοϋ
/8UAat/.aTcç
πατρός».
ι
« Ή ώραιιτάτ·/) ήλ'.κία των παιοίων, ιις τού; εχοντας
οφθαλμούς καλλι,τέχνου καί καρδίαν πατρός είνε 8ταν διέρ-
χωντα·. ακόμη ορθια υπο την τράπεζαν καΐ δυνάμεθα νά τα
κρύπτωμεν υπό μεγάλην εφημερίδα, νά τα φυλακίζωμεν με-
ταξϋ δύο λεξικών,οταν 8λη ή ίνδυμασία των άπό τού σκού-
φου μίχρ^ των ΰποδημάτων έμπεριέχεται ανέτως ίντός *α-
λαιου πίλου τού πατρός. »
« Ή -νοή των εχει έλο'φράν τίνα γαλακτώδη όιμήν με-
μιγμένην μετά τής εύωδία; άπίΕΐγράπτων ανθέων πνοή,
ήτις άναπνεομένη, φαίνετα·. ότι θά εύεργετή πάντως τό αΐμα
ώς 6 "ήρ τής έξοχής».
f
'
«Τίς δύναται νά είπη τί ΐΐνε ή φωνη των νηπιων ;
β:0 εκατόν πτηνών κ-αί έκ τής ορχήβτρας εκατόν ορ-
γάνων. »
Ένδιδυμένα κατ'. φαίνονται, γυμνά δέν
ehs
πλέον τί-
.. ι ^ - _> .'....ι.. Ι...7..- «7.
if»
/»ιττοϋεθα των
*βτε· ψηλαφώμεν τό μικρόν έκεΐνο ιώμα, άπτόμεθα των
λεπτότατον έκείνων όστεων, άτινα φοβούμεθα μή θραυσθω-
*ιν υπό τάς χείρας μας καί τρέμομεν άναλογιζό{*ενοι έκ τλ-
*°ν /-επτοΰ νήματος κρέμαται ή προσφ-.λής έκείνη υπαρ,ις.»
«Όταν είμαι δύοθυμος βλέπω είς πάν τού παίγνιον την
«*όνα αιας δυβτυγίας ήτις δύναται νά συαβτ, ιις αυτο και
r'M,
- 220 -
Ιυθίζ-μβι είς μυρία θλ-,βερα πρ^σθήματα. θραύει την κνη
μην πλαγγονος τινο; ; Σχ.ε'-τομα·. μή θραύσΓ, την κνήμην τ:υ
*ατα τίνα πτώσιν. Παίζει μ, τού; βώλους ; έρωτώ εμαυτόν
Μ γ«ν^ χαρτοπαάτης. Όταν κτυπ? τα τύμπανον τού
φαντάζομαι 8τι δύναται νάποθά,γ, έν πολέμψ Όταν άνα-
τρεπτ) κανέν εύονισμάτιον, φοβούμαι μή γείνη 4βιο;.Ό«ν
το ολεπω συνεσπεφωμενον εν τινι γωνία έν μέσω ούο καβι-
σματων, μοί φαίνετ.ι 3« ημέραν τινά θα ριφθ^, είς τάς φυ¬
λακάς..
H
σκέψις οτ,θά τα άφήσω μίνον είς τόν κόσμον
με τρομαζει· ήθελα να ζήσω Ινα αίώνα, νά γείνω έσχατό-
γηρβς, τυφλός, παραλυτικός. . «?*«ϊ „;, τας ^,. τϊ ά
^βολιας η τοΰ «νοϋνου νά ηδυνάμην νά λάβω την χιίρά
τού, ^ να ψαύσω την χ,φχλήν του> να Τ· Ιχβκύσω>
ävA
Sèv
η*υνα^πλέον ο-ά τής φωνή;, άλλα οιά των νευοιάτων χ.^ν
και των οακρύων, νά μή εξέλθη τής όδοΰ τής τψής.»
•ΙΙαρατηρω την μικράν τού χεΓρ«,
Tr,v
θλίβω, την «υ-
πτω ΟΛοκληρον εντές τής παλάμης μου „αί μειδιώ άναλογιζό-
•«νβς ότι υπο τα σχήμα τούτο οιηλθον καί αί ,,ΐρ.« των
•ΐβερωτέρων πολεμιστών καί των μεγαλητέρων χ.λλιτε-
χνων τού χΟβμ8υ. Κα'ι υπό της σ,εψ5ως ταύτης αγοααι ε£ς
την προσφιλή μου αναπαράστασιν της
w«t3ujjc
ήλιχ£αί μ£-
γαλων ανδρων φαντάζομα-. τον "Ομηρον εθρ^κόμενον έν
α«λ««β> «ότι τοί έκλεψαν εν ροδάκινον, τον Δάντην
πηοωντ* επί —
G
έφιππίου ξυλίνου ίππαρίου, καί την κυρίαν
Βοναπαρτη
Xêysu(îav
πρό; τέν ^.^^^ χαταχΤ ήν ^
ϋυρωχης:- Εντροπή, είς τήν ηλικίαν σ=υ οέν λερόνουν /ατ'
ο-υτον τον τρόπον τό βπίτ; !»
) « Αρχίζε-.. όμ-.λούν, νά συνοέγι ούο προτάσεις. Μεγίστη
«υΧαριστη«ν βισβάνΐμαι παρακολουθών μετά προσογήί την
επίπονον έκφρασιν των ίοεών τού, βλεπων διά π:ίων
tö«-
τροπων τεχνασμάτων έκφράζε·. τήν άπλουστέραν ιδέαν, «ά
ποΐων γελοιων μορφασμών
xpO?s'pu
π5σαν νέαν λίξιν πώ; συ-
«τοεφε-. χ«1
TO|i—
ίζ« έ ^ ,£ ^ ^ ζ
- 221 -
κεφάλαιον, άποίους τερατώδβις σολοικισμούς,
bnctki
κολοσ¬
σιαίας άσυνταξίας, οϊα απίστευτα λάθη έκστομίζει μέ την
αθωοτέραν β£βαιότητα καί αλλοίμονον είς τον πίριγελώντα
αυτό. Καί δμως είς το παράδοξον τουτο λεκτικον καθ'εκά¬
στην διορθούται λέξις τις, «ρράσ'.ς, περίοδος, ολίγον δέ
Ίατ' ολίγον αί λεξεις κατατάσσονται κανονικώς, τα δύσκολα
συμφωνα εξέρχονται καθαρα καί εύδιάκριτα, εω; δτου το
όργανον τελειοπΐιηθέν καί ένταθέν ουνηθτ, να λάβϊ) μέρος
sic
την συναυλίαν τού οίκιακοΰ
ßicu,
κατά τύχην μόνον
παραφωνοΰν».
«Παράδοξον ! σήμερον μόνον το βυλλογίζομαι· τό πρό¬
σωπον τουτο, ή φωνή αυτή, ή »γγϊλική αυτή χάρις ·») νυν
τέρπουσ» τόν βίον μου. εντός ολιγίστων έτών δέν θα ΰπάρ-
χωσι πλέον. 'Εκάστη οιερχεμένη ήμέρα μου υποκλέπτει τι
τοϋ "ιοοόχρου τούτου παι&ίου. Μετά τίνα Ιτη θά έχη άλλο
πρόσωπον, θά όμ·.λ^ δ·' άλλης φωνής, θά χειρονο μ^ άλλως
^ως· 5α τοϋ ση[λ5ρινοϋ
reaiôicu
θά μοί μείν^ εικών τις μόνον
ί«ι τίνες άναμνήσεις. Τέ μικρόν τουτο σώμα είνε αχ μα
το οποίον θά παρέλθ^ καί θά έξαφαν'σθτ^..
Kai
ή σκέψις
«δτη με υπεΐ...
«(Διακόπτομαι
ûreô
ΐ'λαστ'.κής σφαίροις, ήτις ανέτρεψε το
λδ
Άλλά πλήν τής ζοιητ-.κή; ταύτης αντιλήψεως 6πάρ-
Xe1
κ*ί ή αύστηροτέρα τής έπ'στνιμΥΐς. Βεβαίως ό βοτανι-
Ίθς ούναται
va
αίσθάνεται τό κάλλος τοΰ α-θους— ό θαυ-
; μάλιστα όξύνει την δύναμιν τής παρατηρήσεως —
τό καλαισθητικόν αυτού ενδιαφέρον δέον πάντως νά
χ ~Μ τέ έπιστημονικόν. 'Ομοίως καί έν τί) παρα-
Τγ)ρήσε·. τοϋ παιδός.
Η περί τή; ψυχής τού παιδος έρευνώσα ζήτησις άνήκει
=•5 την Ψυχολογίαν. Άληθές, ότι κατα τα τελευταία ετη
i
·
- 222 —
οιετυπώθγ/ή άξίωσι; όπως ή Ιρευνα τού παιδός αποτελέση
ιδίαν αυτοτελή επιστήμην, τής οποίας μέρος μόνον νά είνε
■/^«Παιδιχή ψυχολογίαν άλλ 'ή άξίωσις αυτή τοΰ συγγρα-
φέως τής ΠαιαοΛογίας
Chrisman
απεκρούσθη,
h
δέ έπι-
φανής ψυχολόνος Μύνστερμπεργ ο-.αρρήδην εδήλωσεν ότι ή
ε-στηΐΛονική έξερεύνησις τού παιδίου δέον νά θεωρτ,θ?,
απλώς ώς βοηβ/)τι·έν μέσον τής Ψυχολογίας.
m,*5
οΠ"ίΗΐί| ψυχ°λογ^~ οί δρ»
Kinderfofcschung,
Lnild-btudy,
ή τού Κομ,παιρέ 1
Imâooxojtia
ή Παιόονομικη
αλλων
8wlv
ευρύτερον έκφέοοντες τάς πρός ε'ρευναν έν γένει
τού παιοος παντοδαπας π.ρατηρήσεις — περιλαμβάνει κατά
την καθιερωμένην τρ-.ττην οιαίρεσ-.ν των ψυχ-.κών φαινομί-
νων, την μελέτην τής «ί'σθητ-.κής καί παραστατ-κής, τή;
συνα-.σήηματιχής καί τής όρεκτικής ενεργείας τον παιδό: &%ο
της πρωτης στιγμής τή; γεννήσεως αύτοΰ - πολλοί άνά-
γουσι την Ιρευναν άπί τού υποτυπώδους ^ ψυχικου
ßiou
τού ·μ6ρύου_.μεχρι τού
|Meu Î,
τού έβδόμου ετου;. Κατά
οε τον
Ufer r,
μελέτη τής πα,δικής ψυνής, δπως άποβτ,
στερεον ,ρε,.σμα τής ΙΙαιδευτ-.κής *Λ Διδακτικής - οέον
να μη περιορ-.σοϊ, είς τα πρώτα μόνον Ε'τη
tcG
παιδαοί
μ'.ου αλλανα εκταθτ^ μίχρ. τή; ήβης.
Πραγματεύεται λο-.πόν ή Πα-.δ-.κή Ψυνολογία χερί τής
πρωτης αφυπνί«ως τοα πνευματικοΰ βίου "τού π*-.δίου, των
πρωτων^εντυπώ,εων τού ν.ογνβύ, των πρώτων αύτοί «νή-
««ν, της αισθήσεως τοΰ φωτός ύζό τού άνασκήτου οφθαλ¬
μού, των κ.νή«ων των οφθαλμών, τής &αχρί«ως των χρω-
·*«των. τής ακουστικής άπειρία; τού νεογνοί, τού έντοχι-
«τμου τού ήχου τής βαθμιαία; αναπτύξεω; τής άφή(, τής
γεύσεως *„ τής οσφρήσεως, των μυύών αίσθηαάτων, τί:
χροβολης των αι,ϊθημάτων καί τής άντ-.λήψεω:. τής γ·νέ.ε«ί
»α- το« συνειρμοϋ των παράστασιν, τής πα-.δικής οσοχήί.
τηο μνήμης, τής φαντασία; καί τής νοήσεω^,περΐ τή; βα§-
μ«'-ας αναπτύξεω. τής παράστασις τ0α παιδικοο εγώ,ττερί
— 223
τού φόβου, τή; οργής, τή; εκπλήξεως, τής πεοιεργίας, πεμ
τής άναπτύξεως -τού διανοητικοο, ήθικοΰ, Λαλαισθητικοϋ καΐ
θρησκευτικόν τυναισθήματος των παι,δίων, τής συμπαθείας
«tat
τής ζηλοτυπίας αυτών, των αύτομάτων, των άντανα-
*λαστ'Λων, των όρμεμφύτων. των μιμητικόν, των μιμι-
ών χα'ι έσκεμμένων Λΐνήσεων, περ'ι τής γλώσσης, τής
φυσιολογικήν τής φωνητικής *αι ψυχΐΑής γλωσσικΐίς
ϊναπτύξεως κατα τούς οιαφόρου; μήνας, τοΰ σχηματισμόν
^ροτάσεων κτλ. Περ1. τούτων καΐ άλλων ζητημάτων σκ,ο-
τεινών άκόμτ, κα1. ιτίριπλόκω/ κα'ι 2ιασαφ/)ν'.στέω;, ώς επί
παραδείγματι είνε τό περ'λάλητον ζτιτηυ,α της Λνευμ,ατιιιής
ΑοπώυΕως των παιδίων, άιχολεΐτα'. ή Πα·.2ική Ψ^ολογία.
Εννοεΐτα'. δτι έν ττ^ ερεύντ^ ταύτιτ ή κυρίως Ψυχολογία
'υνεπίκουρον Ιχει την Φυσιολογίαν /.α1, δτι καί ενταύθα, ώς
"αί έν άλλοις πίριοχαΐς τή: μελέτη: τού ό'λου »νθρώπου,
Tx
ορια αυτών καθίττανται -τολλάκ'.ί ουσο'-άκρι.τα.
Ή Πβιο'.κή Ψυχολογ'.α ασχολεΓται έπίσης Λαί ιτερί την
μελέτην των παθολογικών φϊΐνϋκ,ένων τής ψυχής τού παιδο:.
Επί πολΰ επήρατε1, ή «ρόλτ,ψ'.ς δτι ή ψυχοπίθεια ήτο σπανί»
^αρά τοίς παισί- άλ> 'ό Έμμιγχάου: 11 )
*al
ό Μορώ (2) κα-
τίρριψαν την πλάνην ταύτην. 'Εν γένε1., ώς απέοιιξεν ό Ρι-
μπώ διά των θαυμασίων περί βουλήσϊως καί ανήμηί: *αι "ής
παραιτήσεως τοϋ ΐγώ ψυχοπαθολογΐΛων μονογραφιών αύτοϋ,
ή μίλίτ·/; των νοσηρών ^αταστάσεων τής ψυχής άγε·. ευχε-
ρέστερον είς τόν /4αθ:ρ·.σμο; τής ΰγεϊα: αυτής. Ό έπιφα-
~'ήί φρενίατρο; Λαί ψυχολογο:
Ziehen
λέγει περι τούτου :
«Όπως η γελοιογραφ'.α κνΰ'.βτσ
è/tipavsoTspov
τό ιδιαίτερον
/.αρα/.τηριστικόν, ίπίση; ή ιτνευματ'.^ή νόβος δεικνύει ότε
μέν τουτο ότε δέ τέ άλλο χαρακτηριστικον τού ψυχικοΰ
?'·ου, έν ϊδίω; διδακτικί, έντάσει, οίονεΐ απηλλαγμένον τοϋ
Ι ι}
S,
(1)
Emminghau'. die p ychischen Stöningpn des Kindesallers
(2)
Moreau,
l'aliénation
mentale
dans l'enfance.
— 224 -
χυκεωνος των λοιπών ψυχικών φαινόμενον» Κα'ι χαρα
Tj>
«αιδίω λοιπόν, ώς ορθώς παρχτηρεΐ ό Οΰφερ, διά τοΰ νοβη-
ροΰ καθ'.στάμεθα ίκανοΐ να έννοήσωμεν καλλίτερον το ΰγΐες
καί >ά παιδεύσωμεν σκοπιμώτερον ( 1 ).
To
ανθρώπινον Ιγώ είνε, ώς γνωστόν, περιπλοκώτατον
προιον παραγόντων έπενεργούντων ούχι μόνον άπο τής γεννή¬
σεως ά λλα /.αί προ της γεννήσεως ετι τοΰ παιοίου. Ή Παι-
δική Ψυχολογία όφείλει λοιπόν να μελετήση το πα'.οίον έι
τψ φυηιολογικω καί ψυχολογικώ αυτού πβριλθόντι, έν τγ,
ζωΐ) των γονέων κοί προγόνων αΰτοϋ, ν' αναδράιιη είς αυ¬
τάς τ»ς πηγά; της υπάρξεώς τού Ή [ιε>έτη τής κληρονο-
μικότητος ένέχει τόσην τού'λάχιστον σημ.ασίαν όσην καί ή
μελετη ττίς σκοπιμου παιδευτικ/)ς έπιδοάσεως, τού περιβάλ-
λοντος καί τής εμπειρίας τΐΰ παιδός. «Ό άνθρωπος, λέγει
ό Πράγερ, δέν είνε νεόπλουτός τις, όστις ήγαγεν είς ανά¬
πτυξιν την ψυχήν τού διά μόνης τής ιδίας πε'.ρας, έ'καστος
οφείλε1., μάλλον, δι'αυτής ν * άναζωώση καί ν'άναπτύζ·^ τ«ί
κληρονθ(Λ.'./.άς -ροδιαθέσεις, τα ΰπόλοιπα τής πείρας καί τής
ενεργείας των προγόνων τού». (2)
Μία των θεμελιωδών άπαΐτήσιων τής Αατά φύσιν άγωγήε
είνε ή μελέτη τής άτομικότητος τοϋ παιδό;, όπως τα «αι-
δευτικα μέσα προσαρμοζωντα·. τέλεον πρός την ·!δ'αι.τέραν τά¬
σιν των φυσι/.ών προδιαθέσεων άλλά τό ατομικόν, το ΐθ'.α-
ζον εκφαίνετα·. εύκρινέστιρον κατά τα πρώτα Ιτη τοϋ πβι-
δικοϋ βίου, ότε άκόμη τό παράδειγμα καί ή διδασκαλία
cèv
επίδρασιν επί τού παιδός· ή αληθής άγωγή προϋποτιθησιν
ατομικήν ψυχολογίαν, αίΐτη δέ μόνη δι» τής Παιδικής ψυχο-
λογίας. τής έπςπτευούσης την άβίαστον καί αυτόματον ένέρ-
i
1 ) Πρ6λ. κ«Ί ίσα ώραΓα λέγει
itepî
τούτου 6
Sollier
εν τξ
Psychologie
de l'idiot et de l'imbécile,
ϊϊίως έν χί^αλαίω
VIII.
|2)
Die Seele d
s
Kind«
Πρβλ.
Tb
δρβρον
Kinderpsvchologie
von Ufer.
Encyklop.ïd
sein
s
Hmabuch der Pädagogik, von W. Re'n
Vierter Bund.
Πρό «άνιιεν
Guyau, Éducation et Héi édité.
— 225 —
γειαν τής ψυχη: τοϋ παιδές είνε δυνατή, πολύ δέ ορθώς
είπεν ό Μύνστερμπεργ 8τι ή Ιριυνα τής παιδικΐκ ψυχής
ενέχει ώς πρός την Ψυχολογίαν την θεμελιώδη σημασίαν ή"ν
εχιι ή Έμβρυολογία ώς —ρος την Άνατομίαν.
Ενεκα τής μ,εγάλης ψυχολογικής καί παιδευτικής σημα-
σίας τής ΨυχοΛογΊας τοϋ παιδος μετά ζωηροτάτου ένδια-
φέροντο; ήρχισε πολλαχοϋ ή πολυμερής καλλιεργία αυ¬
τής. Έν Άγγλίβ, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, άλλεπάλ-
ληλα έκοίδονται συγγράμματα αντικείμενον Ιχοντα
την παιδικήν ψυχήν πολλαχοϋ έκδίδονται ίδια περιοδικά
αφιερωμένα είς την μελέτην τής ψυχής τοϋ παιδός
f,
ίδρύ-
ονται σωματεϊα πρός τουτο. Έν πολλοΐς Πανεπιστημίου
ή ερευνα αυτή θεωρεΐται ώς συρ-πλήρωμα τής Ψυχολογίας.
Έν τοίς παιδαγωγικοΐς δέ θέμασιν,άτινα αναγράφονται εν τω
~ρογράμ[λατι των υπο τοϋ διαβήμου πα'.δαγωγοϋ καί διδα¬
σκάλου ήιιών
W.Rein
έν Ίέντι δ'.οργανουμένων θερ'.νών μα-
θημάτων, είς α όχι μόνον πολλ:>χόθεν τΐί; Γερμανίας άλλά
'-«Α ίζ. άλλων χωρών έκατοστύεε διδασκάλων συρρέουσι,
tv
των σπουδαιοτέρων είνε /; ψυχοΛογ'ια τού
xac-
Α>'ς, περθ αμβάνουσα τα έξη: 6 /.εφάλαια; 1)Ίστορική
εισαγωγή.'ΕΜνοια καί σκοπος τήε Ψυχολογίας τοϋ παιδίου.
2) Τό παιδίον μέχρι τοϋ τετάρτου ετους. 3) Τό παιδίον
απο τςϋ πε'μπτου μέχρι τοϋ έβδόμου Ιτΐυς. 4) Τό παιέίον
απο τοΰ ογδόΐυ μέχρι τού δεκάτου τετάρτου Ιτους. 5) Η
οιαφορά τής κατ' ιδίαν φύσεως των παιδίων. 6) Αί μίθοδοι
τήί μελέτης των παιδίων.
Άλλ' ή χώρα, έν ^ υπέρ πάσαν άλλην καλλιεργειται ή
νέα αυτή γνώσις είνε έκ=ίνη, έν
ÎJ
τα πνεύματα έλαύνονται
μετα νεανικής §ώμης πρός ενέργειαν, έν
^j
άνευ τής κοπώσεω;
τοΰ παρελθόντος καί ανευ τοΰ βάρους των προλήψεων φίροντα'.
15
— 226 —
μΐτά σφρίγου; πρός την ε'ρευναν τής αληθείας : ή Ά[ ,
Ή πΐλυμιρης έργασία πρός ε'ρευναν τής παιο'.κής ψυχΐς γί-
νεται οιά σωματιίων, δ'.ά συγγραμμάτων, των οποίων τίνα
ώς τοΰ Χό>·, τού Βίλ&ουιν, τού
Tracy
έκτήσαντο παγκό¬
σμιον φήμ-ην, οιά Οερινών μαθημάτων, εί; ά προσέρχοντα·.
πυκνα'ι τάξει: οΊοασκν/ων. Μετέχει θρηικΐυτικου ζήλου
r
Ενθερμΐς αυτή προσπαθεία πρό': κατήχησιν όσον ενεστι πλει-
ονων προσηλύτων, πρός ε'ιρυτεραν 2ιάδ:β-.ν τής νέ»; »λτ-
θ.ίοι;.
Μεθοοικώς /.αί συστηματικώς καλλιεργεΐται ή Π»1"
Ο'κή ψυ^ολογία ί£ίβί έν τοίς Πανεχ'.σττιμίοις καί τοις Διοα-
σκαλείο'.ς τής Άμίρ'.κής. Έν τ·?, χώρα των πελωρίων
owo-
οομών είνε πασίγνωστο: άρχίΐ ότι «τα κάτωθιν ισχυροτατ
είναι 2ίΐ·» ίσχυρότατον
ce
θ=μέλ!.:ν τής ό'λης εργασίας τίθΐτα'·
ή Ψυχολογία, ούχι ίσχνή ή κενολόγος τις καί πεπαλαιω-
μένη, άλλ ' άκριβής καί έπ·.στημον!./.ή,πιρι7.ομβά·κουσα πολλα
τής φυσιολογικ,ής καί παθ:λογι,χ.ής Ψυχολογία,ς καί εζετα-
ζουσα ψυνοφυσικώ; τον όλον άνθρωπον.
Έπητα άναγινώσκονται. κα'ι έρμηνεύονται, μετα πο/'λω''
κριτικών παρατηρήσεων,τα κλασσ'.κά συγγρίμματα περι τη:
ψυγή; τοΰ παιοός τοΰ Πράγερ, τοΰ Σούλλυ, τοΰ
Tracy>
τού Χόλλ, τ:ΰ Βάλοουιν, τοΰ Κομ-αιρέ καί άλλων. (1)
Οί μαθηταί ΰποχρεςϋντα·. »α καταγράφωσι. πιστώς τα,
παιδ'./.άς αυτών αναμνήσεις άπο τής μικροτέρας των τ,λ'--
κίας. Βυθοσκοποΰσι τα βάθη τή: μνήμης οιύτών και εξογδ^-
σ'.ν είς φώς τας πα·.2ικάς ένιυπώσεις περί τοΰ πρώτευ η μ«-
γαλτιτέρου παιθικοΰ φόβ;υ ιω·», περί τ:ΰ ήθικοϋ ουνα'.οοτμα"
τος,των φαντασμάτων κτ> .Αί άνβμνήβεις αυται ά-.αγΐ"»^ σχ'ν
τα', ένώ-'.θν τοΰ /.αθηγητοΰ καί των συμμαθητών /.α', κ»
στ*ντο.·. αντικείμενον /επτ:μ.= ρους συζηττ,σεως όιτως, π λ ,
(t| Fredeiick Tracy Die P-vcliologie
der Kindheit
(γβρ
Psychologj of Childhood), von Stimpfl. Vonede
des üeber
— 227 —
5λλων, εξακριβωθή καί τό πιστόν αυτών διότι δέν είνε άδ·.-
«αιολόγητος ή δυσπ'.στία ιοΰ Ψυχΐλόγου
Volkmann
«πρός τάς άπατηλάς παιδικάς αναμνήσης, τάς ?ι ' έξ'.δαν·-
κευούσης παραμορφώσεως έξαπατώσας τον αύτοπαρατηρητήν.»
'Ομοίως άναγινώσκοντα'. αί άναμνήσεις, α; Ιςοχο1. άνδρες
εγραψαν περί τής -αιδ'.κής αυτών ήλικ,ίας. Συζητοϋνται δέ
%αί αί
sv
χρήσει μέθοδοι τής παρατηρήσεω; των 7Γαιδίων.
Διά τής προπα-.οείας ταύτης άφ ' ενός μέν κινεΐται τό έν-
■έιαφε'ρον των μαθητών πρός τα ιραινόμενα τής φύσεω; τοϋ
παιδός, ός;ύνεται ή παρατηρητικότης αυτών καί έ'εγείρε-
ται ή πρός τα παιδία συμπάθ = '.α, άνευ τής οποίας ή ψυχή
τοϋ παιοός μέ^ει κικλεισμένη είς τον παρατηροΰντα. «Τα
παιδία, λέγει, ό
James Sully,
θ* άποκαλύψωσιν έαυτα ουχί
=ίς τόν πρΐιβλέποντα αΰτά άνιαρώς άλλ ' είς τόν τερΊτόμε-
ν;ν έν
ttj
οΐκειότητί των? είς τόν άρεσκόμενον ν ' άποθίτΥΐ
την βαρείαν πανοπλίαν τή; σϊβαρότητος δπως άναστραφ?,
άπερίττως μετ' αυτών. Δ'.ά νά κοττανοήστ( τι; την πνευμα¬
τικήν εργασίαν των «αιδίων, τον τρόπον τής αντιλήψεως
αυτών,την απήχησιν ήν ?φίνου$ιν είς την ψυχήν αυτών τα
περιβάλλοντα αΰτά πρόσωπα καί πράγματα, πρέ-ει ν ' άνα-
πνεύσγ, την άτμ,ότφαιραν τή: παιδιιιτις ζωή: καί νά εξοικε-.-
•ωθϊί πρός αυτήν.»
Άφ' ου λοιπόν εξεγέρθη ή συΐΑπάθΐ'.α αυτή κ,αί έπιτευ·
χθτ, ή δΐΕιότης -ερί την παρατήρησιν ψυχκών καταστάσεων
■ί μαθητής όδηγεϊταο είς τό αύτενεργώς πΐρχττρεΐν καί κα-
ταγράφειν ωρισμένας φάσεις τής παιακής ψ"χήί·
Ό
Russell,
όστις φρονεί ότι, ανευ τής βαθεία; ερεύντ,ς
τής ψυχής τού πα-οός, ή ΙΙα'δευτική καί ή Δ·.δα*τι/.ή είνε
λιίλΙ λεζεις. έτΓΕνόητεν ιδίαν φιρώνυμον μέθ;δο·; παρατηρή
"ίως. Όδηγών τού; μαθητάς τ;ΰ ΰπ' αυτόν Διίασκαλείου
ν χ παρατηρών τα παιδία έν τω σχολείω κατά την έργα-
^'•»ν, τάς παιδία;, τάς πρός α/ληλα συνομιλία:, έν
ttj
δδφ,
ii
ττ, οίκία,καΐ νά καταγράφωσιν >μ£ΐω; %ι πκΐτώς τό «α-
- 228 -
ρατηρούμεν:ν ή άκουόμενον, παρεχει, πρός αποφυγήν παρα
πλανήσεω; των άπειρον, ποικιλόχροα σημειωματάρια έν οί;
όρίζεται το είοος τής παρατηρήσεως· καί έν μέν τψ Λευχώ
καταγραφονται αί παρατηρήσει; τού ίδίου παρατηρητοΰ'έν τψ
ίρνθρω αί άξιόπιστοι παρΐτηρήσει: άλ>ων, έν τψ κινρίνω
αί άναμνήσεις τή; ιδίας παιδικής ηλ'.κια;· έν τψ
Xçaolra
αί περί τού ζητήματος γνωμαι των άλλων, εν τψ χυατώ
αί περί έκτάκτων παιδίων, ύπερόχων ή ασθενών τό πνεϊμα ι)
«ρρενΐπαθών παρατηρήσεις· έν τω χασζατοχρόω αί παρατηρή-
«Ιζ, αί μέλλουσαν νά παραταθώσι επί πολύν χρόνον.
Έκαστον των στ,μειωματαρίων περιέχει 1 ) την χρονο¬
λογίαν 2) τό δνομα κα'ι την ηλικίαν τού παρατηροϋντος.
3) τό δνομα τό φϋλον, την ίθ^ικότητα καί την ηλικίαν
τού παρατνιρΐυμενου παιοός 4) τα χρ:ν·κα δ'.αστήαατα με-
ταζύ των οποίων έγένετ: και κατεγράφη ή παρατιίρνισ'.;.
Ό
Monroe
( 1 ) δι ' έκαστον των προβλγ,μ,άτων (τή; ίρχιτΕ-
κτονικη"; όρμή;, τής ψυχολογικής αφαιρέσεως καί τού σχτ-
αατισμςϋ των έννοιών, τής αύθορμήτου γραφική; τώ/1 πα1.-
δίων, τής έντάσεω; τής προσοχής καί των αίτίων της κοπώ-
σ;ω; κτλ.) διανέμει εκάστοτε εί; τού; μαθητάς έντυπον εισ¬
αγωγήν, .έν ΐ; λεπτομιρώ; καί ακριβώς έκτίθίται. ή ίστορία
τού ζητήματο; άπό τού πρώτου διαπραγματευοέντος αΰτό
μέχρ1. των νεωτάτων έρευνών, καί όρίζεται ή ένειτώσα θέ¬
σι; αύτοϋ. Οί μαθηταί οφείλουσι δ'.' ΐδίων παρατηρήσεων νά
διακριβώσωσι τα τέως επιτευχθέντα π:ρίσματα καί συμπλη-
ρώσωοιν αύτά· ΐΛαιτο; συγγράφει ιδίαν μονογραφίαν περι
τού ζητήματο;, αί δέ θέσε'.ς αυται άναγινώσκονται έν συνε-
δριάσεσι προεδρευομέναις υπο τού καθηγητού καί συζητΐΰνταΐ-
διά μακρών.
ΕΊ; τα Δ'.δασκαλίΐα ιίνε πρ:σηρτημένα. πρότυπα ιτερι-
( Ι )
Zeitschrift füi· Pädagogi-che Psychologie und Pathologie
1900.
Helt
ι. απο οελ. 30 -41.
— 229 —
λαμβάνοντα καί νηπιαγωγεΐα, χρηα'.μϊύοντα δέ πρός ταίς
θ'.οακτικαΐ: άβκήσεσι καί εί: ψυχολογικά; παρατήρησις καί
παιδευτικα ή διδακτικά πΐιράματα. Τα πρότυζα ταύτα είνε
αυτόχρηιι.α ψυχολογικα έργαστήρια.
Κατά τα δ'.αλείμματα οί μαθηταί άνά δύο ή τρεΓς απο¬
τελούσι μ.ετά διπλασίων μ'.κρών μάθη των ιδίας όμάδας καί
έπιδίδονται είς ποικίλας άσκήσεις καί παιδία;· τα μ'.κρί
παιδία, παίζουσιν ελευθέριος,μετ ' αυτών δέ και οί μέλλοντες
όΊοάσκ,αλοι ώς όμήλικοι αυτών, άλλά παίζοντες μελετώσι,
παρατνιροΰ«'. μετ ' άκρας πρ:σοχής την εκδήλωσιν της πρό:
ενέργειαν δρμής των πα'.οίων, καί έν τί) έχ.θέσε', ην υπο
βάλλ:υσιν είς τόν καθηγητήν, καταγράφουσ1. τάς ψυχολογ·.
■κάς παρατηρήσεις αυτών π^ρί των παιοιών, -ροπαθ;ϋντΐ;
να οιακριβώσωσ·. δι ' αυτών τόν Ινεστώτα τί καί τόν μίλλοντα
χαρακτήρα των τροφίμων,δπω; ήδη συνεβούλευε καί ό Πλά¬
των (-").
Κατά τάς διακοπας οί μαθηταί των Δ'.οασκαλείων μετα-
βαίνοντες είς την πατρίδα αυτών λαμβάνουσ-.ν ώ; Οέμχ μελέ¬
τας εν παιοίον τριών ^ί'χρ'·ς '&, έτών, τό οποίον οφείλουσι νά
μελετήσωσι λεπτομερέστατα επί οέκα έβδΐμάδα;" δ'.άγουσ'.ν
όσον τέ δυνατόν περισσοτέρας ώρας μετ' αυτού' παρακο-
^ουθοϋσιν αγρύπνως, έφ' όσον έμφανίζονται, τάς άβιάστους
έκδηλώσϊΐς τής ψυνικής αύτοϋ Ενεργείας, άποτΐίνουσιν ιύστό-
χους Ιρωτήσεις—σ> μπληρΐϋντες ούτω την παρατήρησιν διά
τού πειοάαατο:—διά των όπΐίων διανοίγουσ1. την παιοικήν
-ψυχήν δπως ίίωσιν έντός. ΈπισΛέπτονται την πατρικήν οι¬
κίαν, συνεννοούνται μετά των γονέων, ζνιτοΰσ'. παρά τ·*1ς
μητρός όλας έκείνα: τάς πολυτίμους πλτροφορία; τάς οποίος
συνέλίξεν ή μητρική στοργή άπέ τής πρώτη; κραυγής τοϋ
βρέφους μέχρ1. τή: στιγμάς έκείνης, καΐ έζαχρ'.βοϋσι ποίον
si's
τό περιβάλλον— ή πνευματική καί ήθ'.κ-ή άό
έν τω όποίφ ζ·7, καί αναπτύσσεται τα παιίίον.
"(Ι) Νομ. 1. 643
— 530 —
Έννοεΐται δτι περί πάντων τούτων οφίίλουσ·. να κατα-
γρόψωσι με6:δ'.κώτατα τάε παραττρήσεις αυτών, τάς οποίας
ΰποβάλλουσιν ιΐς την αυστηράν καί επιστημονικήν κρ'.σ'.ν
τοΰ καθηγητού καΐ των συμμαθητών αυτών.
Ό διάσημος
Hall
ώς εξής συγκεφαλβιοΐ δια" βραχίων τ«
γαθά τα οποΐα, έπήνεγκ,εν έν ττ, Βορείω Άμερικτ, ή καλλι-
εργία τής Παιδικής Ψυχολογίας.
1) Προσήγγιζε τανώτερα καί κατωτέρα σχο) ίΐα πρός α) -
ληλα· ό καθτ,γητής τοϋ Πανεπισττμίου,ό οημοδιδάσκαλο: και
ή νηπιαγωγός δύνανται νά συνεργάζωνται πρός ιδίαν έκα¬
στος ωφέλειαν καί προαγωγήν τής ένίτητ:; τοϋ πα'.δευτικου
εργου.
2) Ή Ιρευνα της παιδικής ψυχή? συνετέ^εσιν ώριτμένω(;
νά οϊκειώσνι τόν δ'.δίσκαλον πρός τού; κατ' ιδίαν μαθητάς
καί νά καταστήση αυτόν ήττον Ιπιροεπή ν.ς, τέ διδάσκειν
[ί,ηχανικώς καί θεωρεΐν την τάξιν ώς ένιαί&ν τι καί ομοε'.-
δίς. Προσέτι ενίσχυσεν αδτιτι την διάγνωσιν τής ίδι^φν,ιας καί
των ϊδιαιτέρων προσόντων των παιδίων καί κατέστησε τήν
σχολήν ού μονον παιδευτικέν άλλά καί πρακτικον ΐδρυμ*
διογ'.νώσκον τα επάγγελμα είς δ μέλλει νά εύδοκιμήσ^ έν
τώ βίω ό μελλων άνήρ.
3) Ή Παι&ι.κή Ψυχολογία δια τής ίξακριβώσϊως των οια-
-ρόρων περιόδων της εξελίξεως τής πα'δ',κί,ς ψυχής τείνει ν«
καθορίση την έν τψ προσήκ:ντι χρόνω άνυσιμότητα έκ'"
ιτου των ιταιδίυτικών καί οιδακτ'.χών μέσων.
4)Προσήγγισε τους γονεΐς πρός τέ σχολείον. Έν πολ¬
λαίς πόλεβιν οί γονεΐς προσέρχωνται είς τό σνολεϊον και συνο-
μιλοϋσι περίτής διοίτης, τή: κατ' οίκον εργασίας, τή: η%°-
λ'.κής ένδυμασία: των πα'.δίων κτλ.
5) Ένίσχυσε την πρός τα παιδία αγάπην' εδίδαξεν ότ'.
ΰφίστανται άναπαλλοτρίωτα δικαιώματα των παιδίων κ«'-
έπράϋν= τόν τρ»χυν άλλα συνήθω; άσυνείδητον άγώνα με-
ταζυ πα'.δίων ?.ο ένηλίχων. Ήλάττωσϊ τόν αριθμόν των
— 231 —
τίαρανοουμένων πα·.£''ων καί έ&ίοαζε νά έκτιμώμεν την
σπουδαιοτάτης ίρχϊΐν : 3τ·. πάντα οσα άνήκουσιν είς τό
σχολείον, κτίρ'.α) θρανία, 3ιβλ·α, μέθοοοι, πρ-.γράμματα
οέον νά δυθμ'.οθώσ·. —ρος τον ϋπίρτατον νόμον τής φύσεως καί
νά ύποτανθώσ'.ν είς τας ανάγκας τής παιο'.κής ήλικίας.
Ή Πα·.8ι.κτ) ψυχολογία &έν ήκουσε μόνον ένθ:υσ'.ώοε'.ς ε¬
πι οοκι.μασία:· ό μέγας
Wundt
κρίνων την τυμ.βο>τ,ν »ύτής
:ίς την Γίν.ιθ]ν ψυχολογίαν άπε/άλεσεν αυτήν χλευαστικώ;
ν ψυχολογίαν απεζαλεσεν αυτήν χ,
'(Ψυχολογίαν τοθ παώιχοϋ Οαλάμου»
(Psychologie der
Kinderstube).
Άλ>ά μήπως ό έπίσης μέγας Βίρχωβ, μέχρι
τελευταίας στιγμ.ή:,οέν ηρνείτο την ύπαρξιν των μικρ:βίων;
Διατί άράγε πνεΰμα έπίβης μεγ« *λλ ' έπ^« »«στημα-
τικον νά μή άρνηΟ-Γ, ές αυστηρώς μονομεροΰζ έ-σττ,μονικής
άντιλήψιως καί αντιθέτως πρός ψυχολόγους όποιοι οί
James
Sully,
6 Μύνστ.ρμβργ, ό Τσίεν. ο Τίτ5£νερ, την σημασίαν
ερεύνης, ήτις δύναται νά θεωρηθή ώ; τι μικροβιο) ογία τής
ψυχής ; "Δλλβι παρεπονέθησαν δτι «ή κόνις των λεπτομέ¬
ρειαν ταράττει μάλλον καί θαμβώνει τό βλέμμα ^παρεχει
πλήρη καί βαθείαν γνώσιν». Ή μομφή αυτή δέν
s
-.ν ε ολο>;
5«κος.Δια τή: άκαταπονήτου άν» την Ευρώπην καί Λαϊκήν
εργασίαι άπειρον ύλ-.κόν συνελέχθη- άλλ'ή «ρόβοβς ως πρός
την γνώσιν τή; ψυχογενέσεως είνε τψ όντι αναλογος πρός
τον συβσωρειΛίντα
W^>
των -αρατηρήσεων ; Άν.ντιρρητον
UVE
5τι αί φυνολογι.καί παρατηρήσε-.ς τότε μό.ον έχουσιν
αξίαν, 3ταν είνε ούχι δ«σ«ορ«ισμέν«ι καί ασυνάρτητοι, αλλα
3τ«ν παρακολουθώσι, συντονως την (Βαθείαν ανάπτυξιν ενός
καί τού αύτοϋ παιοίβυ. Κατ,νοήθη, /.ατά το παραο.ιγμα
τού
Tiedemaun,
τοϋ Σ..γισμβυν2ου, το«' Πράγβρ, τού
Στρΐΰμπ.λ. τού Δάρβιν καί πρό τινος τής
Miss Shinn ^1>
H)
Notes on th.: Developm.n
of a Child.
— 232 —
ότι ή έφαρμογή τής αυστηράς β'θγραφ'.κ,ή; μεθόδου είνε ή
πρώτη προϋπόθεσιν τής συγχριτικής έρ=ύνη: τής παιδ'κτ,ς
ψυχής, καί ότι 7) έργασία τού μέλλοντο; έγκειται είς τό νά
μελετήσωμεν π'.ττώ; όσον ενεστι πίρισσότερα καί διάφ;ρα παι¬
δία, να συγκρίνωμεν τα επιτευχθέντα αποτελέσματα, καί α-
πολήξωμεν είς την επιστημονικήν έννοιαν τής παιδ'.κής ψυχής·
Οί άραιότατοι δισταγμοΐ π?ρί τοΰ Ιργου τί,ς Παιακής
ψυχολογίας, όμο'άζουσι πρό: τόν ευκολόοβνοχον
âtpçov,
τον οποίον άναφέρϊΐ ό Σολωμό; έν τψ "Υ[Ανω εί; την Έ-
λευθΐρίαν. "Οπως ουδέν ταράττει ατή {«.βγάλη, την αΐώνια
κορυφήϊ τοΰ βράχου έκείνου, ομοίως ουδέν δύναται νά σεί-
5Υ1 την υ,εγάλην καί αιωνίαν κ.αί ακλόνητον σπμασ1'αν τής νέας
γνώσίω;, ήτις άφ' ενός μέν παρέχει έκ τοΰ άνεξεριυνήτου
έδάφου: της άπε'ρον πλοΰτον είς την Ψυχολογίαν,άφ'ετέρου
δέ αποτελεί τί)ν άσφαλή βάσιν, άφ ' ής ούναν
-rat
νά θεμΐλ'.-
ωθώσ>. ττράγματι ή Παιδευτικη καί ή Διδα/.τΐΛ1«, ώ; εΐίομε ι
οτ·. λέγει ό οιάσπμο; Πράγερ.
*
Οϋτως έργάζοντσι άλλιΐχοϋ· άλλά π«ρ' ήμϊν, βΐτΐνε;
καλούμεθα μέν νέ:ι Έλληνες, άλλά φοβοϋμχι μ,ήπως εί
αδθα γεγηρακότες "Ελληνες, φέροντες άγνΐώ ποίαν κόπωσι>
έν τφ πνεύματι ημών καί μισόκαινον άΐράν=·.αν, θϊωρεΐτα-
έπαρ*ής ψυχολογικϊΐ μόρφωσις ή παροχλ; ολίγων ΐσχνών κε¬
φαλαίων τή; Ψυχολογίας επί εν ετος, δ'ις τής έβδ:μάδος.
Νωθροί καί άτολμοι πρός μετακίνησιν τοΰ άπαξ τεθέντ;£,
άκινητΐϋμεν, διΰλο1- τής εζίω;.
Άλλ ' έ'χω δίκαιΐν αρά γε ν ' άποθαρρύνωμαι ; "Οταν οί
οιδάσΛαλοί μας έργάζωντα1. τόσον φ'.λοτίμω;; οταν δημοσιεύ-
ωνται δημοσ'.εύμ,ατα ώ: ή Έπβτηρίς αδτη,δέν νομίζετε ό'τ1.
Οπιράνω τοΰ όγκώδους, τοΰ Ιπι-ροσθοΰντος δρου; ίρ
ζ δ
ρ ρ
β*:ρπίζτ, την ροδόχρουν αυτή; φωταύγειαν
véa
τις καί
η
ημίν ανατολή
Άριατονέλης
mm m
εκ εαααδι
warn
ΑΙ ΣΧΟΛΙΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑΙ
Tfj
πρωτοβονλία τον Σύλλογον πρός διάοοαιν ώφελίμων
βιβλίων εξεδόϋη Β. Διάταγμα τη 30 Νοέμβριον π. ε, δι' όν
οννιατώνται σχοΜκαί βιβΜοϋηκαι εις πάντα τα δημοηκα
νχολεΖα τον κράτονς. Έπίσης εδημοσιεύϋη' 6 κανονισμος των
σχολικών βψλιοϋηκών αννταχϋεΐς ωσαύτως νπο τον εΐρη-
μένον Σνλλόγον. Ό κατάλογος των βιβ/ίων, εκ των οποίων
»?ά εκλέγωνται τα μέλλοντα
va
απαρτίαωαι τας αχολικας βι-
βλιοαήκας. αννταχϋεϊς νπο τοΰ Σνλλόγον και εγκριϋεις {'πά
τον ύπονογείον ίαημοσιεύΰη έπίαης.
Είνε περιττον
va
εξάρωμεν Ιντανϋα την χρηοιμότητα τον
έργον τούτον, Ελπίζοντες ότι πάντε: οί άρμόδιοι ϋα επι-
οίίξωοιν έκτακτον δραοτηριότητα προ;
öaov
ενεστι ταχντέραν
ι'δρνσιν βιβλιοϋηκών.
To
μνημονενϋεν Β. Διάταγμα και ό κανονιομος έχουσιν
ώς εξής.
Περί Σχολικών Βιβλιοθηκών
ΓΕϋΐΤΙΟΣ Α'.
ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΑΗΝΩΝ
"Εχοντες
im'
όψει τ6
neçx
ουοτάθεως δημοσίας §ι6λιο-
θηχηςεΐς Εκαοτον τ „ν δημοοίων σχολείων τού κράτους
Διάταγμα της 8)20 Νοεμβριού ι855 1 γ *α. τα αρθρα 49
I
7,
S4.
55, 56 κατ 77 τοϋ ΒΤΜΘ' Νομου ττερι οτοιχεχωδους
fi
οημοτικης Εχπαιδεύθεως της 3ης Σεπτεμοριου >895
vca-.
ίτηθυμοϋντες νά κανονίσωμεν τα των δημοΰίων [ίιβλιο-
- 534 -
θηκών των δημοτικών σχολείων, προτάσει τοϋ Ημέτερον
επι των 'Εκκλησιαστικήν καί τής Δημοσίας Έκπαιοενσεος
Υπουργόν, άπεφαοιοαμεν κα'ι διατάσσομεν τάδε·
Άρθρον ι. Είς έκαστον δημοτικόν σχολείον αρρένον ή
θηλέων και γραμματεΐον σχηματίζεται δημοσία Βιολιοθήκιι,
όνομαζομένη ο Σχολική Βιολιοθήκη».
"Αρθρον 2. Ή σχολική Βιβλιοθήκη διατελεί υπό την
οιεύθυνσιν τοΰ διδαοκάλοΓ ή, δπου υπάρχουσι πλείονες
διδάοκαλοι, τοΰ διευθυντού τοΰ σχολείον, τα δέ Βι6λίά το-
ποθετοϋνται έντός ξυλίνης Βιβλιοθήκης, άποτελονσης ιιέ-
ρος των έπίπλων τοΰ σχολείον.
Άρθρον
s
Ή σχολική Βιβλιοθιικη εκάστου δημοτικόν
σχολείον, άποτελοΰσα νομικόν πρόσωπον, περιλαμβάνει
Βιολία_προωρισμένα διά την κατ'οίκον άνάγνωοιν των
μαθητών και των οικογένειαν αυτών, των διδαοκάλων και
των κάτοικον έν γένει.
"Αρθρον 4. Πόροι τής σχολική ς· Βιβλιοθήκης είνε αι τι·
κατ δτος ειδικώς ψηφιζόμενον υπο τοϋ δημοτικόν συυ-
οουλιου ποσόν κατά πρότασιν τοϋ δήμαρχον επι τή" πρός
αντον εισηγήοει τοϋ Έποπτικοϋ Συμβουλιον ή τοϋ Νομάρ¬
χου,
j
Ι τα έκ δωρεών, κληροδοτημάτων εΐοφορών και ε>-
τάκτων έν γένει πόρων προερχόμενα.
-Αρθρον». Έκ τοϋ υπό τοΰ Δημοτικοΰ Συμβουλιον έτιι-
σκος ι|;ηφιζομένου και έν τω προϋπολογισμώ τοϋ δήμον
αναγραφομένου ειδικώς νπέρ έκάστης ονολικης Βιβλιοθ«-
κης ποοου άγοράζονται Βιβλία, δι' ών εκάστοτε πλουτίζε-
ται η σχο2νΐκη Βιβλιοθήκη, έκδιοομένου τοϋ οικείον εν-
τΟ,Λματος Επ' ονόματι τοΰ κατά τό αοθοον 12 ποοιιηθεντην
των
öxoa!Ku.v
Βιολιοθηκών.
-λλ
Ap.0pov
61 Ό διευθύνων την σχολικήν Βιβλιοθήκην δι-
οαοκαλος οφείλει νά κρατί?, τρια ειδικίι 3ι6λία, ήτοι α ■
κατάλογον των έν τ^ σχολική βιβλιοθήκι?, Βιβλίων, Β') κα¬
τάλογον των πρθ(_· άνάγνωοιν δανειζομένών και άποδιδομέ-
νων ^ιθλιων, γ Ι άναγραφήν των έσόδων και έξόδων τής
σχο^ικης βιολιοθήκης. Τα εΐδικα ταυτα Βιβλία παρέχονται
υπο της υπηρεσίας τοϋ 'Υπουργείον και σφρανι{;ονται
ïw1
τού αρμοδίου έπιθεωρητοΰ των δημοτικήν σχολείων.
"Αρθρον 7.
TViv
51 Δεκεμβρίρυ εκάστου ίτους ό διευθύ¬
νων την σχοΛΐκήν βιβλιοθήκην διδάσκαλος καταρτίζει είς
fl'J1
*ουν *εητομερτι ^θεθιν περι τής καταστάσεως αυτής,
ην υποοάλλει έντος τοΰ πρώτου δεκαημέρου τοΰ Ίανουα-
ρίον πρός τον δήμαρχον και έπιθεωρητήν τοΰ Νομοΰ. οί·
τος^δε εις το 'Υπουργείον.
m
Λ.ζβρ,!?ν8·
.riaÇ
διδάσκαλος άπολυομενος ή μετατιθέμε-
νος οφείλει να παραδώοι?. την σχολικήν Βιβλιοθήκην
tic
τόν διάδοχον αντοϋ δια τακτικόν πρωτοκόλλου, τοΰ οποίον
αντίγραφον νποβάλλει είς τον δήμαρχον κα'ι είς τόν έπι-
θεωρητην τοΰ Νομοΰ. Εάν δέν παρίοταται ό διάδοχος, ύ
σχο,λικη §ι6λιοθήκη παραδίδεται δι' όμοίου πρωτοκόλλου
όμοϋ μετά των σκευών και όργάνων τοϋ σχολείον εις τον
δήμαρχον τι τόν δημαρχικόν πάρεδρον, ην ούτος παραδίδει
είς τόν διάδοχον διδάσκαλον, έπισης διά τακτικόν πρω¬
τοκόλλου.
"Αρβρον 9. Κατά τας περιοδείας αυτών οί επιθεωρηταί
των δημοτικόν σχολείων έπιθεωροΰοι τάς οχολικάς βιολιο-
θήκας, έξετάζουσιν, αν ό καταρτιομός αυτών εγένετο συμ¬
φώνως πρός'τα υπο τοϋ παρόντος καθοριζόμενα,
ay
Αει-
τουργώοιν ομαλώς, καί υποβάλλουοιν έντός της α . τρι-
μηνίας έκα,οτου Ετους είς τό Εποπτικόν Συμβούλιον και
είς τό 'Υπουργείον Οχετικην εκθεϋιν μετά πλήρους οτα-
τιστικοϋ πίνακος της έτηοίας κινήσεως των σχολικων [>>-
βλιοθηκών τοϋ νομοϋ.
"Αρβρον ιο Μ οχολικαί «ιβλιοθηκαι άπαρτίζονται έκ
3ι6λίων ών κατάλογος συντάσσεται κατά μηνα Ιανουάριον
έκάστης τριετίας, άρχομένιις άπο τοΰ ετους
içoa.
Ο κατά-
λογος ούτος περιλαμόάνων τα κατάλληλα 4ι6λια πρός χον
σκοπόν των σχολικήν §ι6λιοθηκών δημοοιεύεται υπο τού
'Υπουργείον καί άποοτέλλετιιΐ εις τα σχολεΐα της _οημοτι_-
κης εκπαιδευσεωι- διά των αρμοδίων έπιθεωρητων. Τού
καταλόγου τοΰτου'ή σύνταξις άνατίθεται είς τον έν Αθή¬
ναις υπό την προοταοίαν της Α· Β Υ. της Πριγκηπίοοης
Σοφίας Σύλλογον πρός διάδοθιν των ώφελίμων (^ιθλίων.
Άρθρον ιι. Ή άποκλειοτική προμήθεια των διά _τάς
Λχολικάς Βιολιοθήκας προωριομένων ^6Μων κατακυρουται
ÔV
εκάστην τριετίαν Ας τον μειοδοτουντα προμηθευτην
επί της κατ' άντίτΐμον τ.μης των έν τω καταλογω περι-
λαμόανομένων βιβλίων, καθ' όριοθηοομενα προτυπα οεδεμέ-
νων. Ό έν γένει κανονισμός, ή προκήρυξις και η ενεργεια
της μειοδο-ίικης κατακνρώσεως της «Ρ°ν«β«*βς ^,ων
J1"
6λίων και της άποότολτϊς αυτών είς τάς κατ* τοπονς
λικας 3ι6λιοθήκας άνατίθεται είς τον αυτόν Σ ^
διάδοοιν
X.UV
ώφελίμων ^ιβλίων, παριοταμένου
ΐηοβολτ,ν των προοφορων ^και ^ ^οοοτι^ην
3ιν τού τμηματάρχου της δημοτ!κης έκπαιδευόεως
τιπρόσωπον τοϋ Υπουργόν. .
■Αρθρον«. Ό διευθύνων την σχολικήν.
διδάοκαλος έκλέγει έκάίΐτοτε έκ τον κατα τον ,
ναταλόγον §ι6λια αναλόγως τοϋ πρός τον σκοπόν
'^αθεοίμου ποοοϋ και ύπο6άλλει τον πινακα ««τονδι
τοΰ έπιθεωρητοϋ ής τό εποπτικόν ουμοουλιον. Τον πινακα
πρός
την
tj»
-
23G
-
■των
fhöiUcüv,
ερχόμενον
fi
τροποποιούμενον υπό τοϋ

dveu
άναβολης κατάλογον αυτών
jt
Έκκληοταβτικων
Έν Αθήναις, ττΐ 3ο Νοεμβριού ΐοοΐ
ΓΕΩΡΓΙΟΣ
Ό επί τώι Έχχλϊμΐ,αοτιχών χ «ι ·
Δημοσίας Έκπ»ιίβύ«(ι).;
' Τπονργος
λ. ΜΟΜΦΕΡΡΑΤΟΣ
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ
ΤίίΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ Β1ΒΛΙΟΘΗΚΩΝ
ΣυμμοΡ?ο6μ.νΟι πρός τό άπό 30 Νοεμβρ-Οϋ έν. έτους Β.
ιαταγμα
-spi
1χολιχών Βιβλ,οβηκών κανονιζομεν τα κ»β'
αστα της λειτουργίας αυτών ώς εξής·
^°νοΑ~ ?/ά^:ς "ά·:">ίει πο^·' δ'.αθέσιμον ύπε.ο τή«
ής Βιβλιοβ^ης
ö/:
μ.χρότερον των δρβχμών
îi*x
(10)

• — 237 —
ό διευθύνων ταύτην διδάσκαλος Οποβάλλει πρός τό 'Εποπτικόν
Συμβούλιον τού νομου διά τοΰ Έχιθ;ωρητοΰ των Δημοτικών
Σχολείων πΐνακα βιβλίων Γσης άξίας, έν.λΐγομΐνων έχ. τοΰ κατά
τό άρθρον 10 τού Β. Δ'ατάγματος -λαταλόγου.
"Αρθρον 2.— Ή έκλογή των βιβλίων γίν=ται τοιαύτη
3jt£
ή Σχολι/,ή Βιβλιοθήκη νά καταστή διά τοΰ βαθμιαίου πλουτι-
3μοΰ χαθόλου μέν έγκυκλοΐΗΐδική, έξυπηρετοΰσα ό'μως καί
ιδιαιτέρας τοπικάς ανάγκας.
Άρθρον 3. — Είς τόν χίνακα ΐέν άναγράφονται πλείονα τού'
ενός άντίτυχα έ/, τού' αύτοΰ βιβλίου.
Άρθρον 4. — Ιΐλήν τής έπιγραφής εκάστου βιβ) ίου σημει-
οΰται κα'ι τό τμήμα είς ό άνήκει ώς πρός την ύλην. ό αυξων
άριθμός καί ή τιμή τού. Ιΐάντα ταυτα πιστώς άντιγεγραμμενα
έκ τοΰ κατά το αρθρον 10 τοΰ Β' Διατάγματτ.ς /.αταλόγου
των εγκεκριμένων δια τάς Σχολικος Β.βλιοθήν.ας βιδλιων.
"Αρθρον.5— Ό Ιποβληθΐΐς πίναξ έγκρινόμενθς η τροποποιού-
μ;νος υπό τού' Έποπτικοδ Συμβουλίου παραπ=μπ£ται πρός εκτέ¬
λεσιν υπό τού Έπιθεωρητοΰ πρός τόν κατά το άρθρον 11 τού
Ç.
Διατάγματος προμτ,οίυτήν των Σχολικών Βιβλιοθηκών ή1
ιόν έν τνί πρωτευουσν; τοΰ Νομοΰ αντιπρόσωπον αυτού.
Άρθρον 6. —Ό προμηθευτής φροντίζει
xspi
τής ταχείας
ϊκτελέσ=ως καί τής είς χείρας τοϋ διευθύνοντος την Σχολικήν
Β.6λιοθή/.ην διδασκάλου άκριδοϋς καί άσφαλοϋς παραδόσεως
των βιβλίων επί αποδείξει, απηλλαγμένον οίασδήποτε δαπά-
νης συσκεΐιής, κομίστρων. κλπ.
"Αρθρον 7.—Τοΰ ορου τούτου έξαιροΰνται τα περιοδικώς έκ-
ΐ'δίμενα δημοσι=ύματα. Ή είς ταυτα έγγραφή συνδρομής τής
Σχολι/ής Βιδλιοθήκης γίνεται καθ' όμοιον τρόπον δι« τοΰ
ττρομηθευτοΰ,ττι προτάσε". τοΰ διευθύνοντος καί τ7, έγκρίσει τού
Έποπτικοΰ Συμδουλίου. Ό προμηθ=υτής πρός βΐβαίωσιν τής
τ:λϊ;ρωμής τής συνδρομάς άποστέλλει πρός τον διευθύνοντα ^τήν
Σχολικήν Βιβλιοθήκην την οικίαν απόδειξιν τοϋ έν,δάτου, τα δέ
■ΐύ»/η τού περιοδικοίϊ δημοσιεύματος διαβιβίζοντα- εκάστοτε ή.
«'"εΰθείας πρός την Σχολικήν Βιβλιοθήκην η διά τοϋ προ-
μηθευτοθ, όπως ήθελεν
cpfar,
ό διευθύνων την Σχολικήν Βι¬
βλιοθήκην δ.δάσκαλος.
ITF^iSr
- 338 -
Άρθρον 8.—Την άπίδΐίξ;ν τής ιταραλαβής των βιβλίων υπο
τού διευθύνοντες την Σχολικήν Βιβλιοθήκην ώς καί την περί
αποστολάς αυτών Εντολήν τοΰ Έπιθ.ωρητοϋ των Δημοτικών
Σχολείων έπισυνάπτίΐ ό προμηθ.υτης ώς δικαιολογητικα εις την
aiîijeiv
τού περ: έ/.ο~όΐ=ως
Toy
σχετικοϋ έντάλματος πληρωμάς
Άρθρον 9. — Ό διευθύνων την Σχολικήν Βιβλιοθήκην δι-
ίατκαλος,
aifo-j
βεβαιωθή χ;ρί τής καλής καταστάσεως ν.αι τής
»ρτιοτητος των ληφθέντα); βιβ/ίων, άναγράφει ταυτα κατ' αδ-
,οντα αριθμόν είσαγωγής είς τον κατά τό άοθρον 10 τού Β.
Δι»ταγματος κατάλογον α' καί είς την άναγραφήν γ' άντιστοί-
χως τθυ δαπανηθΐντος πρός προμήθΐΐαν ποσοδ καί τή: προε¬
λεύσεως αυτού.
^ Αρθρον 10.—Μ=τα την είς τον κατάλογον α' άναγραιήν
c
θιευθυνων^ τή. Σχολικήν Βΐβλιοθήκην συμπληροί ίδ'θχείρως
την εις τοεσωτίρ:*Όν εκάστου β(6λίου έντυπον 'πινακίδα" προ-
σοίτων α ) «ν αύ'ξοντα αριθμόν είταγωγής /.ατά τον ώς άνω κα-
ταλογον%β ) την προέλευσιν των χρημάτων δι'ών ήγοράΐθη.
Υ ) ^ν ημ-;ρομηνι'αν τη; είΙαγωγής τού βίβλίου,
S')
τό στοι¬
χείον τού τμήματος καί τον αριθμόν, ύκο τόν οποίον εΓν* ίχ
γ-γραμμΜον εις τόν κατάλογον των έγκεκ«μίνων διά τας Σχο-
Α·.*βς Ηΐδλιοθήκας βιβλίω·*. Ταΰ-α ζίντα ύτογράφ=ι εδανα-
γνωττως. ΙΓ
Αρθρον 11. —Αντίγραφον τού ν.ατα τό ά:θοον 9 καταλό-
γο« κατηρτΐίμίνον είς σχήμα τ.ί,ΧΜς τ=ι7ο>ίολλαται είς μί·
?ος^.αταφανΐς τού Σχολ-ίου ζαρά την εΓσ,δον.
Αρθρον 12.— Ό 3ιει>%νω; την Σχολικήν Βιβλιοθήκην
- ·, ,—* ' ■■»
u"
είνε πλείονας τής μιας.
■ ■ ^οίΚΪ·5"Γτωσ-: δΐ το σχολείον δέν άπίκτησεν άκόμη
Α'.νην β βΜοθηκην,τα βιβλίω φυλάσϊονται π^οσωΐ-νώς
es:
»σ?«λες εντ'ος τού Σχολείου. "
.
"^■lÔ?OV,1^7""0:av
τά
ß(6>·^
τής Σχολ'ιχής Βιβλιοβήκηί
ο..·ρ6ωκ τα 200. ί ίΐϊϋβΐνων οισάϊκαλος καταρτίζει πλήν τού
γεν:κου /.ΐταΛΟγθϋ και δεύτερον κατάλογον αύτω; καθ' ύλην
υμμορφούμ-νος ώς πρ:ς την κατάταξιν
ix
-άστου ?ι6λίου πρός
τΌν κατάλογον των έγχεκριμένων βιβλ'ων ν.ατα τί αρθρον
1U
:«.ΰ Β. Διατάγματος. _ ,
Άρθρον 14.—Πρός ευκολωτέραν ανεύρεσιν των εν ττ, ξυλι-
ν(, β'.δλΐΐ,θήκτ, βιδλ'ων ό διευθύνων σ/)μιιοΐ επι τής πινακίδος
εκάστου βιδλίόυ καί παρά τον αΰξοντα άριθ/ον τοϋ βιδλιου την
*);σιν ήν κατέχει έν τ?, ξυλίνβ βιδλιθθήκη διά μικροΰ αλφίδητι-
/οϋ στο'.χείου σημαινοντος τόν δροφον αυτής. Ή άρνησις αρ-
χ.ται έκ των άνω πρός τα κίτω τής βίδλιοθήκης. Έν γ, περι¬
πτώσει υπάρχουσι ξύλινα: βιδλιοθήκαι πλείονες τής μιας, πλήν
τού μιν,ροϋ άλφαδητικοϋ στοιχείου. τοϋ σημαίνοντ« τόν
ö?ofO->
τής βΐδλιοθήκης, προστίθ^τα·. καί έτερον κεφάλαιον γρ»μμ»
οηλοϋν την πρώτην (Α), δΐυτεριν (Β), τρίτην (Γ) βι6λ·ο0ηκη·ι
•/.αί εφεξής. Τα βιδλία εκάστου όρόφου τής ξυλίνης βιδλιοθήκης,
άσχίτως πρός τό περιε-χόμΞνον βύιών,ταξινομοϋνται^καΜ την
άλδή άξ όά ων συγγρΐφέων ή ελλείψει
ή,
τίτλου
άσχτως πρός τό περιεχμ ,ξ
άλφαδητικήν τάξιν των όνομάτων των συγγρΐφέων
τούτου -/.ατά τό άρχικον στοιχείον τοΰ κυριωτάτου
3'.6λίου. ,
Άρθρον 15. —Διά ίίιβλια αδετα ζροερ-χόμενα εκ οωρεας ι
/.ληοοδοτήματος. μετά την κατά τό άρθρον 13 τού Β. Διατα-
μ«ος έγγρισιν, ό διευθύνων την σ-/ολικήν βιβλιοθήκην διδα
5καλ05 ζητεί, ά.αφερό^νος ζρός τόν Δήμ.αρ-/ον. την -αροχη*
«ίΐ'.κής Πΐτώϊεως πρός βιδλιοδέτησιν. Χορηγουμενης ίΐ ταύ¬
της. άτ:;υθύνεται πρός τ:ν ΈπιθεωρΓ.τήν τοϋ νομοϋ ζητών τας
π::ς έ/.τέλεσιν τής ?;6λ'.οδετήσ=ως όΒηγίϊς τού' το_αυτο γινε-
-χ'. κ«! οια περιοΐΐΑα δημοσιεύματα. άχαρτίζοντα τομους
lit-
ΐ/.ία άΐετα, διατρ.χοντα τόν κίνδυνον να δ;αμε/.ΐΐθω:ιν. ουδ-:-
τ.οτε δίδονται έκτΌς"τοΰ σχολείου πρός ανάγνωσιν. _ _
"Αρθρον 16.—Βίδλίων φθαρέντων έν. τής χρήσεως η «ντ·.-
•/.ατάστασις δι" άγορας ν=ων άντ-.'ύπων γίνεται μόνον^ -αν εγ
'.pivf,
τουτο κατα την έπι·όπιον επ θεώρησ-.ν τής Ιχο/.ικης Βι-
6λ·οθήκης ό Έπιθεωρητής τοΰ νθμοΰ.
Άρθρον 17.—
Ta
αατϊ« άρθρον 15 περιερχομένη εις την
ν.υρ-ότητα τής Σχολιν.ής &ι6λιοβήκης Βιβλία κατατασονται μ=.τα
τώνλοιπών, ν.ατα τό άρθρον 13,ταξινομούμενα καθ υ/.ην συμ-
?ώνως πρός την αντίληψιν τού διευθόνοντος την -Ζ«-'·^·' Β:"
ίλ.οθήκην δ'.δαΐκάλον.
Kai
επί τούτων έπν.ολλα ο διευθύνων
■m
•y--
— 240 —
την Σχολικήν Βιβλιοθήκην πινα-/ίδας ομοίας πρός τάς έν τώ
αρβρω 10 αναγραφομένας, άς παρέχει κατόπιν αίτήσεως αυτού
ο προμηθευτης δωρεαν.
ι Άρθρον 8, — Ό δανεισμός βιδλίων πρός τους μαθητάς δια
την κατ οικον χρήσιν αυτών ή1 των οικογένειαν των, ένεργεϊ-
ται δις^ τής εβδομάδος, καθ' ημέραν καί &?α·> οριζομένην εκά¬
στοτε υπο τοΰ διευθύνοντος την Σχολικήν Βιβλιοθήκην διδασκά¬
λου δια τοιχοκολλήση παρά την είσοδον τού σχολείου.
Αρθρον 1».—Εις τον αυτόν μαθητήν δέν δίδονται πρός χρή¬
σιν κατ οικον βιδλία πλείονα τού ενός ή' πλείονες τόμοι τοδ
ενός εκ πολυτίμου συγγράμματος. Ό δέ χρόνος τού δανεισμοθ
βιβλιου οεν ίυναται να παραταθή πέραν των 15 ημερών.
Αρθρον 20.- Ο διευθύνων την Σχολικήν Βιβλιοθήκην *-
δ«σ·Λαλος σ^στ« την μετα χροσοχής χρήσιν των βιβλίω*, δπο-
μιμνησκων ιΐ « ότι οί δανειζόμενοι δέν χρέπεί νά 81;λώνωσι τάς
άκρας των σελιβων. ουδέ να ρυζαι'νωσ! δια σιέλου στρί.οντες τα
φ Λλα ουοε να θετωσι σημεΤα ΐ,ά τού όνυχας ή
ToS
'μολ«68ο-
λ4κί« Ρ° ~ ° 8βν"ζί|1ΜΟς ί?£!λ£ί ν> άντααταστήσν, ο¬
λόκληρον τό συγγραμμα, τοΰ όποιου Ϊέν δύναται ν' άντικαταστή-
ση ^απολΐσθεντα ή φθαρέντα τόμον.
2ν1ίΡβί"Ϋη2«?"7»'Εν ν^σί1 άΡ^'εω? Ό διευθύνων την
1/ολικην Βιβλιοβηκην ο,ίάσκαλος άναφέρεται άμέ^ως είς τον
Δήμαρχον καΐ εις τον'Επιθεωρητήν
Άρθρον 23- Δέν δανείζονται έκτός τοδ σχολε.'ου λεξ.κά.
γωγρ2φ[κΟι ~,ν«6ς, Λευκώματα είκόνων, βιδλΐα σπάνι« | πο-
Αρθρον 24 - Οσοιεκ των κατοίκων έπιθυμουσ, ν» άναγνώ-
σωσινεντος τού σχολείου β-δλία τής Σχολικής βιδλιοθήκης.
««10-νοντ«, προ
,èv
δ,υθύνοντα ταύτην διδάσκαλον είς ώραν
χείου βδλία τής Σχολικής βιδλιοθήκης.
««10-νοντ«, προ
,èv
δ,υθύνοντα ταύτην διδάσκαλον είς ώραν
καθ ήν το Σχολειον άργει. Την ώραν ταύτην, μίαν τουλάχι¬
στον καθ' είδο,,άδα, όρίζειό διευθύνων Με&Αο διά τβ.^
κολλησεως παρ« την είσοδον τού Σχολείου ώς &ρα, «Λαϊκοΰ
Αναγνωστηρίου.»
r
Άρθρον 25 -Ό δευθύνων την Σχολήν Βιβλιοθήκην δύ¬
ναται να δανειστ, και »κτος τοϋ σχολείου β,βλία καί είς άλλους
- 241 -
πλήν των μαθητών, οσάκις είνε βίβαιος
~spt
τής -/.αλής χρή¬
σεως καί τής άκριβοϋ'ς αποδόσεως αυτών.
Άρθρον 26.—Εις άλλην ώραν παρα την τοϋ «Λα'ίχοί Άνα-
γνωστηρίου» είς ούδίνα είνε προΐιτή ή Σχολική Βιβλιοθήκη
πλήν των διδασκάλων τοΰ Σχολείου.
Άρθρον 27.— Ό διευθύνων την Σχολικήν Βιβλιοθήκην
δύναται νά συστήση κατ' άλλην ώραν «Μαθητι*όν Άναγνωστή-
ριον» διά τους μάλλον προηγμ?.νους έκ των μαθητών, ΐιανέμων
είς αύτους πρός σιωπηλήν ή μεγαλόφωνον ανάγνωσιν κατάλλη-
λα βιβλία έκ τής Σχολικής Βι6λιοθή·/.ης, άναγινώσν.ων καΐ αύ-
τός περικοπάς κατ' εκλογήν χαι ΰπϊκχαίων δια λόγων Ααί
voj-
θεσιών την εφεσιν πρός την ανάγνωσιν.
"Αρθρον 28.— Τα πρός ανάγνωσιν δανειζόμεθα κ,αί τα άπο-
οιδόμενα βιβλία άναγράφονται είς τόν κατά τό άρθρον
G
τού' Β.
Δι«τάγματος κατάλογον 6' διαιρούμενον είς δύο τμήματα, το
έν διά τοΰς μαθητάς καί τό έτερον διά τούς κατά το άρθρον 25
ϊανειζομένους. Οί τοιούτοι π»ραλαμ6άνοντ£ς^ιβλία προσυ-ογρά-
φουσιν έν τη οίκεία στήλ/, τού' καταλόγου, βεβαιοί δέ την α¬
πόδοσιν αυτών προβυχογράφων είς έτ=ραν στήλην ο διευθύνων·
την Σχολικήν Βιβλιοθήκην.
"Άρθρον 29.— Ό δανείΐμός βιβλίω·» παύεΐ 10ήμ.5ρας
r.ph
τής ενάρξεως των έξετάσεων τοΰ Σχολίίου -/.α! έπαναλαμβάνετα·.
10 ημέρας μετά την έναρξιν των μαθημάτων.
"Αρθρον 30.— 'Εάν κατά τάς θερινας 3:α/.οζάς ό äι^Jθύvω·/
την Σχολικήν Βιβλιοθήκην διδάσκαλος παραμείν/·, έν τώ τόπω.
έξακολουθεΐ αυτή λειτουργοϋσα, τοιχοκολλωμενης σ·/ετ·.·/.ή"ς 5η-
Λώσεως παρατήν είσοδον τοϋ Σχολείου.
Άρθρον 31 . — Ό διευθύνων την Σχολικήν Βιβλιοθήκην
su-
ναται
ταυτα
οίον
πασχε; έκ μολυσματικθϋ νοσήματος
Άρθρον 32.— Βιβλίον όπωςδήζοτε μολυνθεν /.αί 5υνάμ:νον>
va
καταστί· επικίνδυνον είς τού; ;χ£τα·/-:ιριζομ=νους αύτό κατα-
"ρέφεται 'άμέσως, συντασσομένης σχετι/.ής ζράξεως, ήν Ιπο-
16
— 242 —
γράφεί ό δ-εΛύνων την Σχολικήν Βιβλιοθήκην καί εις ίατρός,
τη. ^ελλείψει τοιούτου, Ό δημαρχΐχοςχάρεδρος.
Αρθρον 33.— Άπόσπασμα τού χε'ρ! Σχολικών Βι6λιοθη·/.ών
J3.
Διαταγματος αποτελούμενον έν. των χ~ρβρω>, αΰτοδ 1—4,
ν.αως κ«; αζοσζασμα τού παρόντος -/.αονισμο5. αποτελούμενον
i
/.τ ών άρθρων 15. 18-/.α! 32 καθαρώς άντ-.γεγραμμ-ςνα τοιχο-
-/.θΛλώνταΐΐαρο! την είσοδον τού Σχολείου.
Τ* εγκριθέντα διδακτικα β.βλΐα της δημο-
τικης εκπαιδβνοεως. Ή επί των διδα·/.τι/ών βιβλιων
■τής ΔημοτικήςΈκπαιδεύσεως /.ριτΐκή έπιτροπή. άποτελουμένγ;
εκ τού κ. λ. ΓΙαππαδοποΰλου καθηγητού τού Πανεπιστημίου ώς
*ρ'.0-:θρου
v.at
των κ. κ. Άν. Σακελλαρίου διευθυντού τοϋ ->ΐ
δασκαλειου Λαρίσης. Δ.
KojSJ.ä
έπιθΕωρητοϋ των Δημοτι/ων
σχολείων Λαρίσης,
R.
·Ιατρ[80υ έΧ:θ5ωρητο5 Ήλείας κα'ι Ν.
Βθϋλτσου επιθεωρητοϋ Εύρυτανι'ας, ένέ
/scve
ctà
την άπό τού
τρέχοντος ε'τους αρχομένην χεντα-;τίΐν τα εξής διδακτικα βι-
ολια των Δημοτ:·/.ών σχολείων
Α . ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ «')Ίερά* Ιστορίαν ΙΙαλαιας Διαθή-
-//!ς Ι.Μεσολωρδ, Π. Παυλάτου, Γ. Ζυγαλάκη. Ι. Λάζου,Π.
Ιρατσιβτου, Α. Μουμουρη, Χ. Π«—αγ.αννο-,ΰλοο, Α. Κον.-
κινακη, Ι. Μακρυναίου.
β'. Ιεράν 'Ιστορίαν Καινής Διαθήκης Ι. Λάζου, Ι. Μοσχά-
κη και Γ. Καλλϊνίκου.
γ'. Κατήχησιν Γ. Δερβου.
δ'. Πϊρι·/.οζας Ευαγγέλιον διά τα κοινά Σνολεΐα Γ. Καλλι-
νικου, Θ. Κοντουρα. Ν.Χάμπα, Γ. Ζυγαλάκη
Β'. ΆΝΑΓΝΩΣΤΙΚΑ. «') Άλφα6ητάρια α. μέρους Π.
Παυλάτου, Δ. Καλοκοτσα. Μ. Βρατσάνου. θ. Άποστολοπού-
λου, και Α. Κοκκινάκη.
&'.( Άλφαβητάρια 6'. μέρους Μ. Σακελλαροπούλου, Α. Μα-
κρυναιου, 1. Κερασοπούλου, Ε. Γκιούρτη, Θ Γοΰμα Δ. Άγ-
γελακου, Ι. Λάζου, Π. Γαλασίδου.
γ'. Άναγνώσματα ? . τάξεως Μ. Βρατσάνου, Θ. Άποστο-
λοπουλου.
δ1. Άναγνωσματάριον γ τάξεως Η. Μακρυναίου (Όΐΰσ-
ι) καί θ. Αποστολοποΰλου.
— 243 —
■ε'. Άναγωσμ.ατάρ!α 3' τάξϊως Μ. Βρατσάνου, Δ. 'Ολυμ¬
πίου (Ήρόδοτος) Δ. Καλον.οτσα. Ε. ΙΙα^παναστϊσίου, Θ. Ά-
χοστολοπούλου
ya't
Άριστ. Κουρτίδονι.
γ'. Άναγνωτματαριον
c'
.
-/.ai
7- τάξΐως Χ. Πουλίου.
Χ'. Άνθολόγιον ε' τάξίως Ε. Κοφινιώτου.
Γ' ΊΣΤΟΡΙΚΑ α' Ίστορία τής Ελλάδος Ν. Φαραντά-
του, Γ. Τσαγκρή. Α. Ίωανν.δου, Α. Παπζα-ίδρέου, Ι. Μ;χα-
αΛθ7τούλ.,ϋ.
6'. Ιστορία των Έλλήνων ν.ατα τζ·> 1
Dov
αϊώνα Λ. ΙΙαπ-
παρηγοποΰλου. Γ. Τσαγκρή, Α. Ίωαννίδου.
γ'. Ίστορ'α νεωτ=ρας 'Ελλάδος Α. ΙΙα-πανδρέου, Α. Ίω-
Λννίδου, Π. Σ·/.αρλατίνη. Θ. Ά-οστολο-ούλου.
Δ') ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ Γΐωγραφία διά τα κοινά Δημοτ. Σγο-
XsTa
Π. Κυ-ριώτου. .Άγγέλου Α. Ψύλλα, Γ.
/.ai
Ν. Μετα-
ξ3ί, Π. ΙΙίτρούΧια. β. 'Αποστολοπούλου. Δ. Κουτσομητ&πού-
λου
y.ai
Κ. Μητσοποΰλου.
Ε')ΦΥΣΙΚΟΜΑθΗΜΑΊΊΚΑ α' Ζωολογ-'α Δ. Κουτσο-
μη οποΰ'λου.
6') Φυτολογιαι Ν. Γ;ρμανοδ, Δ. Κουτσομητίπούλου.
γ') Όρυκτολογίαΐλαί Γεωλογι'αι Π. Κονδυλη, Ν. Κ. Γ;ρ-
■^ανοϋ. Π. ΛΡα;5, Δ. Κο^τσομητοπούλου.
ο')Φϋΐιν.α· Πειραματ:καί Δ. Κουτσομητοπούλου, Γ. Ζυ-
-γ;λϊ·/η.
s'
) Γίωμετρία: Μ. Σοκελλαροπούλου, Γ. Καλλινί·/.ου, Ε.
•'Μαυραντώνη.
ç') Wç.
θμητ·.κά κροδλήματα διά την ο τάξιν Β. Γεννηματα,
Κούρτη, Κονιδάρη, Άποστολοπουλου, Λάζου. ΙΙαπ;:α3ά·/.η,
"θ. Άποστολοπού7.ου.
ζ') Άριθμητικά χροβλήματα διά την γ' τάξιν (-). Άποστο-
λθπούλου.
η) Άριθμητικαί άσκήσεις 5ιά την β' τάξιν Α. Μα/.ρυναίου
II.
Λάζου. -/.αί θ. Άχοστολοπούλου.
Ζ'] ΤΕΧΜΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α1 Καλλιγραφία Α.
Κωνσταντινίδου, Μαρίας Άθανασούλα, Γ. Άρβανιτοιι.
Β'. Ίχνογραφία Α. Κωνσταντινίδου, (α', β', γ', τεϋχος),Γ.
■*«ρ*ντάΰυ {»'}.' γ' τεΰχος) Γ. Κον.δάρη (α1 ,ί' γ' τείίχος).
— 244 —
H'.
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ. Γ. Φέξη έλληνας Χ=ρ-
σονήσου καΐ ΆπoστoλoπoύλoJ των δύο ήμισφζιρίων καί τής:
Άμερ-·/.ής.
Λαΐκα καί εαπεοτνα όχολεΐα Εν αλλω χώρφ
πραγματευόμίθα
md
τής ίνάγΛης καί τοϋ τρόπου 'τής συ-
στάσεως καί λίΐτουργία; σχολών, οί' ώ; νά συμ-λτρούται
ή μόρφωσις των έκ των σχολείων άποφβιτώντων μ,αθητών.
^Αλλα καΐ έν τούτψ 8εν ΰστέρ/,σαν πολλοί των φ'.λοτίι/.ων·
οι&ασκάλων. Έξ άνακο'.νώσεων των Λ. λ. έπ·.θ5ωρητών μαν¬
θάνομεν, 5τι έν τώ ν:μω Ζακύνθου ) ε'τουργοϋσι μία εσπε¬
ρινή σχολή, είς ήν φο'.τώσιν άνορες άγράμματο-, εν κυρια-
κόν σχολείον καί μία λαϊκή σχολή.
'Επίβης έν τφ νομφ Κεφαλληνία; λειτουργοίσι ούο λα-
ϊ/.αι σχολαί υπό δημοοι&ασκάλων &·.ευθον)μενα'., έν τώ νομώ
Κυκλάδων τρείς, έν τώ τής Μαγνησίας δύο, έ"ν τω τής Μεσ-
οηνιας μία, έν τώ τής Φθιώτιοος τέσιαρες, καί έν τώ τής
τη; Λορίσης μία.
κίτποΐ Ώς έμφαί,εται εκ τίνων των αλλα¬
χού οημοσιευομενων έγκυκλίων των κ. κ. ί-ιθίωρητών, »
καταρτίσας σχολικών κήπων καί ή φύτευσις δένορων υπό
των μβιθητών επιδιωχθή πολλαγου αετα πολ/,ής δβαβτηβιβτη-
τος. Κατ ανα/.οινωσεις των κ. κ. έπιθεωρητώ> τοιοϋτβΐ
κηπ:ι καλλ-.εργούνται
tc^swtoi
έν τω νομώ Άργολίοος, των
διοασκάλων αποδΐξαμένων μετά μεγ'άλης προθυμίας τάς βυ-
βτασεις τβϋ έπιθεωρητοΰ κ. Μίγαρέω; κα> τάς όοηγίας τοί>
οιευθυντο, τού γεωργιχοϋ σταθμοϋ Τίρυνθος χ. Χασιώτβυ.
hmirfi
έν τω νομψ Άχαία: 40 σνολεία, ώ- τα 10 νέα,
καλλιεργοΰβι σχολικόν κήπον. ΈπΓσης εν τώ νομώ Βοιω-
τ·.«ς έν ταίς αύλαίς των τριών νε:δμήτων οιοαΛτηρίω; καλ-
Αΐεργοϋντ«
xrj-cn,
πέ>τε ο' αλλων σχολείων οί μαθηταί ί-
βχολουντα. είς φύτευσιν δένβρων. Έν τφ νομώ Εύβοίας τ«*-
«αρα σχολεΐα καλλιεργοΰσΐ κήπους. Έν τώ νομώ Ζακύνθου
των εξ νέων σχολείων οί μαθηταί καλλιεργοΰβι κ*τβ>
— 245 —
-τμήματα τού; καταρτιοθέντας κήπους καί τού; άνθώνας.
Έ τφ νομφ Ήλείας εΐν-ςσι δύο σχολεϊα διατηροθσι
σχολικους κ,ήπους.
Έν τψ νομψ Λαρίσση; τα πλείω σνο)εΐα των εχόντων
περιβόλους πίρ'.πεφραγμένευς διατη:οΰσι οχολικοΰς κήπου;
Έ τω νομώ Καρδίτσν); 27 μέν σχολεϊα συντηροϋσι σχο-
λικου; κήπους, 25 οέ σχολείων οί μαθηταί άσχολοϋνται είς
φύτευσιν οασικών οενο^ων.
Έν τφ νΐμφ Κερκύρας πέντι σχοΐεία ΐπεδόθησαν έπίσης
εις καλλιέργειαν κ,ήπων καί φύτευσιν δένδρων .
Έν τφ νορω Κοριθίας όκτώ μέν σχολεϊα διαττ,ροΰοι σχο-
λ'.κους κήπου;, έν οΐς ά διδόοκαλοι των χωρίων Πετζά κ»ι
Αύγ;ϋ τού δήμου Ευρωστίνγς καί ή Ίωο'ννε'.ο; σχολή τοϋ
Ξυλοκάστρου έβραβϊύθησαν χρηματικώς δι« την καλλίστην
οιατήργ,οιν φυτωρων, τριών δέ σχολείων οί μαθηταί ησχο¬
λήθησαν εί; φύτευσιν
Ssvôçtov.
Έ; τφ ν:μφ Κυκλάδων 10 ήδη σχολεΐα κατήρτισαν
φυτώρ·.α; άφ' ών θα σχηματίσωσι κήπου: κάντα τα νεοδμη¬
τα σχολεΐα κατα τέ προσεχές ετος.
Έν τφ νομώ Λευκάδο; έπίσης πάντα οχεδέν τα σχολ£Ϊα
κατήρτισαν καί συντηροΰσι σχολικου; κήπους.
Έν τω ν-.μω Μαγνησίσς 20 σχολεϊα δ'.αττ,ροϋοι κήπους.
Έν τφ νομώ Μϊσσηνίας καλλ'.εργοΰνται σχ:λικοΙ κτίπο·.
«ΐς πέντε σχολεϊα, έν δέ τω τ?,; Λαρίσγς ίκανοί.
Έν τώ νομώ Τριφυλίας περί τα είκοσ'. σχολεΐα καί κή¬
πους διατηρούσα καϊ είς φύτευσιν δένδρων άσχολοϋνται.
Έν τω ν:μω Φωκίδος περι τα τριάκοντα έπίσης σχολίΐα
«ν ΰστέρησαν περ'ι την έπαινετήν ταύτην 'άμ'λλαν.
τα τόν ιτεπολιτιβμένον

24&
-
την έ'κίοσιν περιΐοι*:·; υπό τον τίτλον « Άθ,,να » σκοπόν
έχοντος την θ'.ανοητικήν
rrçcccov
των έν τώ νομφ Άρ%ΐ-
λίίο? ΰπηρετούντων όΊ&ασκάλωχ.Τό π:ριοδικον τουτο συντατ-
τόμενον *α> ύπ ' άλλων — καί £ή υπό οημοο'.οα^/.ων τοϋ
νομΐϋ, ευγενώς πρό; τουτο άμιλλωμένων,πίρι-Γχ- πλήν των
ώφελιμωτάτων θ.ωρητικών χαί πρακτικών πρ3γι/.ατε·ών
xat
πιστοτάτην είκόνοτ πάση; Τ/;ς
sv
τω νομώ τελουμίνη: «Λ-ται-
οευτικής κ-.νήΐΐεω;, ομοιον πεαπου πρό; -ν εν Γαλ>.ία κατα
νομ-υς έκίιοόμ-να 6πό ω έθώ ίί Ά
h
il
^ καί γραφέων καΐ οιεκπεραιωτών Ιτι *αθήκ:ντα,
τ;υ ε-.ρημένΐυ περ-.ϊ£ιχ:υ ή
Ulov.c
ελλείψει χ.υρίω χρόνοι»
«εκίπ-η καί ούτω ίστερήθν) τα προσωπ·./.όν τοΰ νού ού" Άρ-
γολίοος προ-Λλεστάτου καί ο-.ίακτικωτάτου αμα άν^γνώ-
σματΐς, τα ο' έκ των αυνορομών περ-σβίύσαντα χρήμ'^τα
κατ' εγκύΛιον τού κ. Ί.Μ=γ«ρέ,,,:, ην έχοαεν ΰπ' δψει.ίι-
ετίβησαν εις σ,νορομί,ς είς τα β·.βλία τοϋ πρός ο^άίοσιν ώφε-
λ-.μων β'.βλίων Συλλόγου κατανεμηθίντα είς τούς ο-.αφόρουί
οήμους τού νοιιοΰ .
φρμ κατορθωτή είνε
περιβτΪΜών, εάν γειτόνων νομών οί έπιοιωρν,τ^ί
συνεννούμενΐ'. πρός αλλήλους εκοώσωίτιν άπο κοινοώ το..30τα.
Ρί-ττομεν την ίοέαν ταύτην έ-ί ή ,λπ£2ι δτι 0Γ Ιπιθ.
ται, οί εκ τού μηοενό; τοσαίτα οημ'ευργήσαντε; οέν θα
ρήσωσιν α·ύτήν άναξίαν συζητήσεως.
— 247 —
τ^υ;, όπως άναρτηθή ίν τώ γραφείω εκάστου σχολεί:υ είς
μνημόσυνον τού οΌ'.δίμου ανορός.
Μνημόουνα υπέρ τοϋ αειμνήοτον πρωην Ύ-
πονργοϊ? των Έκκληοιαοτικών καί τής δη¬
μοσίας έκπαιδβύίίεως 1. ΙΙετρίδον Καί *ατά τό
■λήίαν (τγολικον ετο;έ τελέιθησαν υ—ό των οημοοιοαΐΑά'λων
ενταύθα, ζί Π=·.ραιεΐ, έν Κερκύρα καί έν Πάτραις μντμόσυν*
υπέρ αναπαύσεως τή: ψυχης τού είσηγητεϋ τοϋ ^ ϊβχυοντος
Β Τ Μ Θ' . νόμ:υ τής οημοτικής έκπϊώεύσίως άί'μνήστοο-
Λ. ΙΙετρίοου. Τα μνημόσυνα ταυτα πρΐστιθίμενα ν.: τ«
τελεσθεντα καί έν άλλϊΐς ζόλεσι τής
rjxirïçaç
χώρας ώς
έν Κυπαρισσία καί αλλαχού, μαρτυρούσι τούτο μέν τα ίγ»
θά άποτελεσαατα τα έπίνεχθέντα είς την ο/,μοτ'.κήν Ε/.παί-
οευβιν διά τού εΐρημίνου νόμον, έξασβαλίσιντος τελείως την
θέσιν των δημοοιοασκάλων, τούτο
Ôs
την ζύγένειαν των
α,ΐσθί,μάτων των
S
-.οργανωσάντω^ αυτά. Καί υπό την Ιιτΐψιν-
ταύτην άμεριστος οφί'λετα-. Ιιταινος
sic
τούς ίκασταχοί: ιυλ-
λόγου; των δημΐδιοασκάλων, οί
owoïoi
έπαϊμβάνονται πί~
στ,ςεύκαιρίας,ΐνα ο-.ατρανώβωσι την εύγενε—^ττ,ν των άρε-
τών την κοσμούσαν την ψυχήν ούτών,
S//X
. την εΰγνωμθκτύ-
νην. Ό
Srl{AOO-.ôaoxaAwèç
Mtpoi
διά της πανοήμου ταύτης
καί πανηγυρικης ί*οηλώβεως των «ίσβημάτων αυτών, πλήν
τού «τι οιαλαλΕΪ δτ·. ή θεβι: αυτού κατέστη «νίτος χ.αι ε-
ΐϊίζηλο«, συγχρίνω; π^ρέχε·. πρακτ-.κώτατον δίοαγμα εις την
σττουδάζουσαν νείτητα, έίηδεικνύμενβς, ότι ο χρονος οεν ι-
σχύει 'ίνα κα>ύψ0 μ-έ τόν ζέ^λον
-rr,;
ληθή; την μνήμην
των εύεργετών τού. ,
Τό τε>εσθέ> ενταύθα μνημόσυνον *»τά τον ,ταρε/.βοντϊ
Μάρτιον υπήρξε ίημοτελέστατον. Έν τω ν,φ τής μητρο¬
πόλεως διακ=>!θ*αημενω προσηκόντως προσήλθον, ιΛτ.ν το·>
σώματος των δτ,αοΐιδασκ.λ«;«ν καί δ/,μουοασκαλιοσων, καί
«λεΐβτβ: έξίχ:ντες έκ τού δόσμου των γραμαάτων,
its«-
— 248 -
χοντε; των υπό τού οημοο.δαβχαλικΐϋ κόσμ:υ έκδν,λουμένων
αισθημάτων.Μετά την έ-μνημόσυ όν οέησιν ανήγγειλε συγ-
χινητιχώτίτον >ογον 6 εύπαίδευτο: δτ,μοδιδάβχαλος /.. Βά-
γ.ας οιερμηνευβας διά ποιητιχωτάτωί καί θ-ρμοτάτων φρί-
«ων τα αίσθήματα τ? *αταΛλύζοντα την ψυχήν ολευ τού
σωματος.
Ε/ Πάτραις τό μνηΐί.όσυ-ον οργανωθή υπό τού συνοέσμου
' οηροιβαίχβλω/ Άχαίας «Ό Σωκρ-,τν,ς», τή προτά«ι
^υμοουλί^ου αυτού ·ΑΙί τ7, έπινεύσει ολοκλήρου' τού συν-
λογος«,γράφΐυσΐ; 0[ διοργ»νώσ»ντες αύτό φιλό-
■:ψ^ οιοασ/.αλοι,.ές ου ώρμήθη ό είρημένος σύνδεσμος των δη-
μβοιβασχα^ων ,αρός έ^λήρωσιν τοΰ ώ; άνω εύσ.βοΰς καθή-
κοντος, ανε τοίς πϊσι γνω~ίς. Ό άοίίιμος Πετρίδης, έ*ι-
^υμων -:ν τ, πολιτιχ, τού σταΟιβορομία νά έπιτελε'σνι Ιργον
^νιμον κ,·, έοραίον, επ. ζημί, μέν των συνήθων πολιτι-
/-ων συμφεοόντων, άλλα προ; άμετρον ο'φελος ολου τού Έλ-
Αηνιχβϋ, ^ισηγήσατο χ.Ι εψηφίσθη ό γνωστάς νόμος τ/ς χ«-
τωτεραςι^α^ύσεω;, άπαλ>άξας τούς μέχρι τή: έποχή;
βκειντ,ς ίτυχεις οημοιιδασκάλους άπό των ο'νύνων -ή' πο7 ι-
τικης χ,ί αίυψ'!»«ς αυτοίς εί: τέ πρέπον σηααον. 'Ότι £ε
ο νομος εκεινος αμα ψηφισθείς έβτήριξβ -:' δεινώς τότε
χκμαζομένους 6παλλήλου; τούτου; τοϋ κράτους καί έκράτυ-
νεν αυτού; εν τ? έχπληρώσει τοΰ καθήχ.οντος, ούοενί ί,τιτβί-
W-.1
Kfpl to„ou v.
άμφ,βάλλ^. Ό δψοδιδάσχαλβς ίκτο«
ανεπνευσ« και αφ,θη έλ,ύθερος είς την ευσυνείδητον εκπλή¬
ρωσιν τού κϊθήκοντός τού.»
,"Εντεύθεν λο-.πον /ρμηθέντες οί δημβδιδάσχβ>οι Άχαία:
^ως ^ωτεριχεύ«,« τό φλέγον αύτ:ύς »ϊσθημα εύγνω
«υ^«._«™ε9«ισ.ν τή, Τέλε«ν τού μνημΐσαν0« διά κοινοθ
«P»vou
των ο..οα«ά>ων άαφ,τέρων τώ, φύλων. Καί έ'ντωί,
«^ν «νθβ«,ιώ««; έχχλήσεω; τού συνδέσμο» πρός τού;
'«, «υ Νομβυ, συνελέχθη τό άναγκαϊον ποσόν, τή
'«(«ρΐΐυ παΡ£λ«όντος επίσημον πρόγραμμα τής ε-
- 249 —
πιυ.νημοσύνου τε)ετής έκάλει πάντας τού; εύσεβεΐ; εί; κ:ι-
-νήν οέησιν υπέρ αναπαύσεως τή; ψυχή; τού αειμνήστου άνδρό;.
Τέ μνημόσυνον έτελέσθη τή 18 Νοεμβριού έν τω ναφ τής
Εύαγγελ'.στρίας φιΛοκαλώτατα οιακεκοσμτ,μένω επί παρου-
σία πασών των άρχών κ,αί άπείρου πλήθ,,υς. Μετα την α¬
νάγνωσιν των συνήθων τη; έκκλϊΐσία: εύχών ό δ'.ακεκριμένο;
διδάσκαλος κ. Γ. Κυριακόττουλος, πρόεδρο; τού συνδ=σμου
καί τής επί τού ρ.νημοσύνου επιτροπήν, εξεφώνησεν ωραιότα-
τον λόγον, έπισπάσαντα αμέριστον την έπιδοκ'μασίαν των
παραστάντων.
Νομοσχέδιον περί της δη«οτακης έκπαιδειί·-
ίεως. Άνάστατος έγένίτο ό δημοδ'.&ασκϊλικο: κ,λάοος κατα
τόνπαρελθόντα Ιανουάριον έκ τής ϋπΐβολής εις την λήξασαν
σύνοδον τής ΒουλΫΐ: ν;μοσχϊαου τροποπο'.ούντο; άρθρα τινά
τοϋ περί δημοτικής έκπαιδεύσεω; ίσχύοντΐς νόμου. Οί σύλ-
λογοι των έΛασταγού δηαοδιδασιιάλων συνελθόντ:; διεμαρ-
τυρήθησαν εντόνως 3'.' ύπορ.νημάτων καί εί; την Βουλήν
υποβληθέντων καί είς τόν ήμερήσιον τύ-ον καταχωρισθέν-
των κατά τού είρημένου νομοσχε&ίου. δι' ού ηλαττούντο αι
θέσεις των πρωτοβϊθμίων καί των δευτεροβαθμίων δημοδι¬
δασκάλου. Ένεκα τής έξεγέρσεο); τού δ'.δασκα) ικοϋ σώμα-
τος το ρημονευθέν νομοσχέδιον δέν εισήχθη πρός συζήτησιν.
Έξβτάοεις περί την γνιιναοτικήν. Κατχπλη-
κτικα; προόδους έποιήσαντο τα δημοτικ* σχολεΐα τού κρά-
του; περί το μάθημα τής Γυμναστ-.χ.ή;, ώ; άποδει*νύουσ-.ν αί
:ί; τό Ύπουργεΐο/ ΰποβληθεΐσα'. έ/.θέσεις
Wo
των ηκείων
ϊςεταστ'κών έπιτροπειών.
Κατά το λήξαν σχολικον Ετο; προσήλθον πρό: εξέτασιν
εί; το μάθημα τούτο έ* των έν Αθήναις φο·.τωσών μαθητρ-.-
ώ-6232.
Ο', κατ' Ιτος τελούμενοι σχολικοι άγώνες έν τώ Σταδίφ
ιώνω; πρός τον νόμον περί γυμναστικήν Ιματαιώθησαν,
— 250 —
θ'.ότι δέν ήτο εΐίκολον νά διακοπώσιν »ί πρό: άναμαρμάρω-
β'.ν τού Σταδίου γινομέναι εργασίαι.
Ή αηροτροφτα έν τοις
d^oàetoiç.
— Ό πρώην
επιθεωρητής των δ/,μοτ'.κών σχολείων τοΰ νοαοϋ Άττική;
καί Βοιωτία: κ. Θ. Μιχαλόπουλος είχεν είσαγάγγ;, καθ' όν
χρόνον ύπηρέτει εί'; τίνα των ενταύθα σχολείων την σηροτρο-
Φ'.αν, παρακαλέσας μάλιστα είο'.κού; περί τ ό έργον τουτο άν¬
δρας νά καθοδηγήαωσ'. τα: δ-δασκαλΐσσα: εί; την καλλιέρ¬
γειαν τοϋ μεταξοσκώληκος. Ή ευτυχής έκε'νη πρωτοβουλί«
εύτυχώς έκαρποφόρησε- διότι κσί ό νυν έπιθεωρητής κ. Σ
Προφαντόττουλο: συνεχίσα; την ενέργειαν τοϋ προκατόχου
τού καί βοηθούμενος υπό έπ'.τροπείαί έκ κυρίων σύστασις
πρός διάδοσιν τής σηροτρ:φίας καί προεδρευ;με·-ης υπό τής κ·
Ζλατάνου καί ενταύθα καί είς πολλού; των λοιαών τής επαρ¬
χίας δήμων «:δω/.ε την καλλιέργειαν τοΰ α=ταςισκώληκο;.
Δέν αμφιβαλλομεν, ότι καί είς άλλους τού' κράτους νομοίι?
τα βχολεΐα δέν μέ-,ουσιν άμέτοχα τοιαύτης άαίλ'λης, έΤ^ί-
,ομεν δέ δτι κατα τό προσεχές ετος θά δυνηθώμεν ·Λ συγ-
κεντρώβωμεν άκριβεΐς -/.αί λεπτομερείς ε'ιοήσει'ς περί τή;
υπο των σχολείων συντελεσθείσης καί ΐν τούτω εργασίας.
ΙΙαιδαγωγικαί ονζιιτιίοεις. — Ό Σύνδεσμος των
Ελλήνων δτ,μοαδασκάλων οιωργάνωσε χατά τόν παρελθόντ«
'Απρίλιον /.αί Μάϊον έν
ttj
αίθ;ύσγι τή? 'Εταιρείαι των φίλων
τουλαοϋ -α'.δαγο)γ·.)ΐος συν = δρίας πρός συζήτησιν διαφόρων
θεμάτων άνανομενων είς τόν κλάδον των. Κατά τάς «υνί-
ορίας ταύτο-ς, παρόντων πλείστων δημοδιδασκάλου καί άλλων
λογίων άνδρών,έ εόπαίδευτος βηΐΑθδιδάσκαλος κ. Ψαρός
«vs-
ννω πραγματείαν βπερί της πρώτης άναγνώσιως», περί
V-
πβιούμεθα λόγον έν άλλ? χώρφ. Είνε περιττόν νά γρ*ρΐ
ότι η ώφελε'.α ή προσγιγνομένη είς τόν κλάδον έκ των τοι¬
ούτων συζητήσεων είνε μεγίβτη, ΐύχόμεθα δέ όλοψύχω; έν
τψ μέλλοντι νά γείν
-çj
συνέχεια τη; σπουδαιοτάτης ταύτης
if-
- 251 —
γαοία; ευθύς άπ'άρχ/ς τού σχολικοϋ ετβυς, νά μιμηθώσι
ci
-.ούς ένταϋθ? οι&ασκίλους /.αί
ci
όΊδάσκαλθ'. των έπαρχιακών
πόλιων.
Οί
VCOI
Γ>η|ΛθδιδάΙκαλθι. Κ·/τα τάς γενομένας έν
τιΐ; όΊοασκα) ε·Ό·.ς τού κράτΐυ; έξετάβε'.: άνεοείχθησαν οη-
α οί έξη:.
1) Διδασκαλείον Άϋηνών. Πρωτοβά&μιοι οί Φ. Άλε-
ξόπ:υ>ος. Α. Άναστασόπουλο;, Α. Άνορίτιτος, Ε. Άρ-
κάς, Α. Βεντο^τ,ς, Ί. Γεννηαχτας, Κ. Γερασιμίδπ;, Γ.
Γεωργαχ-όπουλος, Ε. Γκο).φ·.νόπου7ος Χ. Δια;ο.αντόπουλο:,
Ν. Θεολογίτης, Ί Κα'/λ'.γα;, Χ. Κοντεγ'άννης, Α. Κ:ύ-
κουρα:, Η. Κρομμύοας, Γ. Ματθαϊος, Σ. Μ'.χΐηλίοτ,:, θ.
Παπαθέου, Ί. Παπ»νι/.ο>άου, Α.
Ihp)
έγ/.ος, Β. Ρέτσ'.ο;,
Χ. Σακκόπουλος, Γ. Στάοαρης, Δ. Στρωματ·.α;, Ν. Τζι-
άσα;, Π. Τσΐκίρης. Ιεντεροβάϋμιοι ά Σ. Άραπακο:, Ν.
Άργυρός, Α. Δαβίδ, Γ.
UO
SL'„
Λ Μοθτσος, Α. Ν·.·/-ν
τόπουλος,Δ. Παλασάντζας, Ε. Παπανικο7,?ου, θ. Ράπτης,
Ν. Σΐυβαλιώνηί, Σ. Π*«βθχναισίβυ. Τριτοβάϋμωι οί Ά·
Άσλανίοης, Η. ' Καζαντζή:, Μ. Καραντζ-.ας, Ί. Λάκων
Γ. Σπηλ'.όπουλο:, Λ. Φλίγκο-ς, Ν. Χαβέλας. Α. Χατζη-
κωστή:.
2) Διδασκαλείον Ηελοποννήοον.Πρωτοβά&μωιο': Μ.Μαν-
&ΐ)ο;, Κ. Πανουτσόπου'λος. Δεντεροβάομωι οί Μ. Σπηλ·.-
όπου/,ος, Σ. Πετρακόπουλ:?, Γ. ΚαρασΤΐΟηί, Α. Παπαγ-
γίλόπουλο;, Γ. Κουτρουβέλης, Κ. Π/πανιχολάου, Β. Πα-
νουτσόκβυλο;, Γ. Κωνσταντ.νόπουλο;. Α. Χ»ραλαμπόπου-
λο:, Ν. Ιΐετρόπουλο;, Κ. Μα^ωλίκος, Α. Παντί;;, Ν·Πι-
τραΛοΐίουλβς, Ν. ΙΙετρόιτουλος, Ί. Σβώλος, Γ. Άρχβ;,
Α. Κόλιας, Ί. Ρεντζέιτηΐ. Τριιοβάϋμιοι οί θ. Τσ-.ώΤ,/,:,
Γ. ΠαπαΑίωνίοα:, Σ. Ν·κο/ ακόππυλ'-ς, Γ. Τ^άλας, θ.
Μ·.χαλό-;υλος, Α. Λ'.ακόπου>ο:,Π. Μουλόπουλος,Α. Λυμ.-
ΐϊερόαουλος, Κ. Γαλιώτης, Β. Μπακόπουλο:, Α.
— 252 -
Γ. Λυμπεΐίου, Β. Δίληβοριας, Ι. Κοροτζής, Γ. Παραβάν-
της,Φ. Παπαγεωργίου, Β. Ά-'.σ/.ίτης, Ε. Λαδάς, Α Γιαν-
όλ
3) Διδασκαλείον 'Έτττανήοον. Πρωτοβάϋμιοι :ί Γ. Σαλ-
βανοςΑ. Βογ-ατζής, Δ. Ρήγα;, Δ. Σαραβακος, Ν. Κού-
τιμος, Σ. Ζαβιτσϊνος, Δ
TîÎ?!ta;,
Ι. Βχγιονίτης,Φ.
Tci-
όβα:,
L
Κΐλλονάς, Π. Κατρίτσης, Α. Στυλ'χνόπουλο;,
Μ. Βιδούρτ,ς, Γ. Κάντζιας, Ν. Λουκέρ^Υ):. Αεντεροβά-
Φμιοι οί Μ. Φωτεινός, Π. Άρ^αν.τάκης, Κ. Σαββανής,
Σ; Μητρόπουλος, Γ. Άργυρός, Γ. Δανικλόπουλος, θ. Ά-
λεςανοράτος, Ν. Λ'.ναροάτος, Λ. Σταματάτος, Δ. Κατσα-
ίτης, Χ. Λ'.ναρδατος, Π. Διβριάτης, Σ.
PoCics;,
Σ. Δή-
μας, Α. Σγουρός, Ε. Κουν.άκης, Α. Μΐναστνιρ'.ώτη;, Δ.
Σωτηρόιτουλος, Α. Άναστασόπ:υλος. Τριτοβάύμιοι οί Ι.
Παπαηλιόπουλος, Σ. Όρφανός, Σ. Καρεας.
Αιδαακαλεΐον Θεσααλία;. Πρωτοβάϋμιοι οί Κ Καροά-
?*> Κ· Λάμ-ρου. Α. Σταϊκός, Γ. ΓιαννΐΛΟίτου)ος, Ν. Προ-
κοπίδης, Σ. Δαγλής, Λ. Χατζητσολίδης, Α. Παπαγεωργίου.
Γ. Γκόλαντας, Δ. Δίλγ'ας, Α. Λ'.ούμπας, Ι. Πρωτοβύγκε-
λος Α. Γεραντώνης, Γ.Καραγιώργο;. Δεντεροβάΰμιοι. οί Α.
Χατζή;, Β. Γ/.ΐνος, Γ. Πατταθαναοίου, Ι. Παλαιογ-.άννης,
Δ. Δΐληγιάνης. Λ. Κραν,ας, Δ. Άνδρέου, Α. Τσα"γ*ρής,
Λ. Μαλαμίτσης, Θ. Παπαγιαννόπουλος, Χ. Σταματόιτου-
λος, Ε. Κογιώνης, Ν. Πανουτσόπ:ιΛος, Δ Άνδρ = όΐΐθυ-
λο;, Δ. Καραγιάννη;, Ί Μΐτα;άς, Η. Χάντζ'.ς, Β.
Χρΐδτογιώργος. Τριτοβάθμ',οι οί Ν. Παπακωνσταντίνευ,
Π. Μπονής. Α. Κούνας. Β. Σιοατβιώτης, Ι. Μΐτητα«ης.
ÄHUnftTtT?
?WtAtIIPWM9 AWA THW vM>HAtW
ΔιΐΜϋϊΙί·1·Ε £ιε&ΑιΔ£ΐεε£έίΐι
ARA laa
If
ΒΔ.Οη
fH
Ίδέα τοϋ καλοθ παρά τοίς παιθί. Έν
Νέα Ύόρκτ! ετέθη τό εξής έρώτημα είς 2000 παΐδα; «Ποίον
είνε το ώρα'.ότερον πράγμα, τέ οποίον εΐδατε μέχρι τούδε ;
Περιγράψατε αύτο κα'ι είπατε την αιτίαν,
Si' >]v
τό νομίζετε
ωραίον. » ^
Έ/, των 97 άντικειμένων των κριθε'ντων ΰττο των παίίων
ώς καλών ουδέν ητον έστερημένον κάλλους. Έκ τούτου
et'-
κάζει τ·.:, δτι τέ αΐβθημ-α τοϋ καλου εΰρίσκΞται είς τα βά&ος
τής ανθρωπίνη; ψυχή:.
Τα άντικΐίμίνα τα κριθέντα ώς ώραΐα είνε είτε φυβικβ
είτε τεχνητά.
Τα άντικείμενα τα θιωρηθέντα ώραΐα υπο τής πλειονότη-
τςς των μαθητών είνε τοποθεσίαι, άνθη, ζωα, πλαγγόνε:.
Αί πλαγγόνες ετέθησαν μόνον υπο των κορασίων των ά-
γόντων μάλ'.στα οκταετή ή έννεατή ηλικίαν.ών 10
100 εκριναν την πλαγγόνα ώ; τα ίοανικον τού καλου.
Τα ζφα έπροτιμήθησαν υπό μαθητών πάσης ήλ'.κίας,
λιστα δ' υπο των αρρενων .
Τα άνθη έπίσης έχουσι πολλοϋς θαυμαστάς, μάλ'.στα
ô
'
ήλ'./.ίας δώοεκα ίτών.
Οί άγοντες ΰπεροωδεκαετή ηλικίαν προετίμτ,σαν τάς τ:-
ποθεσίας καΐ μάλ'.ττ* τους καταρράκτας. Ή ούσις τού ηλίου
iy
-ρίθη ώς το ώρα'.ότερον υπό μαθητών δεκαεξαετούς ήλ'.κίας.
Ή τοιαύτη των μαθητών έξέτασι: είνε ένδ-.αφέρουσα ού μό¬
νον υπό αίσθητικήν Ιποψιν,ίλλά καί υπό την Ιποψ-.ν των κ>ί-
^εων
i
/.άττης ήλικία:.
ν των ά-
επί τοίς
μά-
- 254 -
-αριθμών ήίη 45030 ΐλέλη. Ό σύνοεσμος ούτος άντ-.προΐω-
ιτεϋετα'. έν τη βουλγ, των κ,ο'.νοττιτων υπό δύο βουλευτών,
'^Ρ «ν ° «ύνθΐσμος καταβάλλει τ? Ιξοοα τής έκλογής,
I*-
οίίε^οέκαί "ο-.ον έβοομαοι.αϊΐν
w
-ριοδ'κόν
Schoolmaster.
Καθ' έκαστον Ιτος κατά τα; ΐ'.ακοπα:; τ9ΰ Πάσχα συγ*αλ=ί
-συνέδριον έν τω οποίφ συζητοϋνται θίματα πο-.κίλα αφορώντα
εις τα συμφεροντα των ο'.οακάλων. Κατα τό ετος 'τούτο
το συνέοριον συνηλθ-ν έν
Bristol,
αί 2' έργασία-. αύτοΰ
S'.-
ήρκεσαν επί τρείς ημέρας, ήτοι την 31 Μΐρτίου, την 1 καί
την 2 'Απριλίου.
Ή έρήιιωιίις των χωρίων τΛς Γαλλίας καί
•τα »ί^ολεΐα.—Κατώτίρος Γάλλος έπιθεωρητής βλέπων
την τάσιν των χωρ'.κών τής περιφερείας τού
va
έγκαταλΐί-
πωσΐ τα χωρία καΐ
va
μετοικώσιν είς τας —όλεις έξίεωκ:
βιβλίον
«7C;pi
·τής έρημώσεως των χωρίων», ν.' ού ο-υμβου-
λεύε'- τοϋς^ 5ιοασΑάλους
va
μεταχίϊ.ρι.σθώΙ'. την έκ τής θί-
ΐεώς τω/ άπορρέουσαν ίύνχμιν πρό: «αρακώλυίΐν τού ολε-
θρίου τούτου *ακ.ού. Έ* τού β'.βλίου τούτου άποσπώμεν μέρη
τίνα λίαν ένο-.αφέροντα.« Έγΐνόμην» γράφε'. «αύτόπτης ι/.άρ-
^υς χωρίων Ιρημ,ουμένω/, «ότι οί νεώηρο·. καί άχμαιότίρο'·
των κατοίκων σ—
uoouç-.
πρός τα; πόλεις.Δ-.ά των άποδημιών
τούτων πλείσται ^οικίαι μ,ενουσι κλεισταί, πλεΐστοι άγροί
ακαλλιέργητο' . Είοον νέου; καί νεάν.οας γεωργικών καί
'p'.i-
μηχανικών τάς.ων καταλίίποντας τα χωρία των καί βπεύοον-
τες εις τάς πόλί-.: α% την -εποίθηΐιν 3τ·. θ/ ο-.άγωσιν έκεϊ
,3ίον ανεκτόν καί εύκολον, ό'ν θ'.αρ^ώ; ώνηρο-όλουν.
Και δμω; πολλοί τούτων έπ'.στρέφουσιν εις τή« πατρίοα
των οίκτροί, εάν «ν αποθανών·, εί: ύγρόν τι ύπερψον ή ^'·
τνί; κλίνης νοσοκομείον τινός.
Τα αΐτιον των άποοημιών τούτων, προσθέτε'.,=ίνε ή μαται-
οτης των γονίων τού νά θέλωσι
va
πχρασκευάζωσι είς τα
-«*νοι των βίον κρεί-τβνα η ότι αύτοι εχληρονόμησαν. Άλλο
— 255 —
..._______ ,„ κατχλίι:τ,. Έπίσης έ'λκουσιν αύτοϋς πρός
τας πόλεις τα όίγνωστα θέλγητρα αυτών, τα όπο'.α ή φαν-
τασία των μ,εγεθύνε'., και ή καταφρόνηβις ην αΐσθάνοντα'.
πρός την γ-ωργίαν. »
Μετά την έΌΐυναν των αΐτίων των φαινόμενον« τούτων
συμβουλεύει τού; αοάσκάλου; νά άντιδράσωσι «ά τή; οιοα-
σκ,αλίας κ,ατά τής ολεθρίας ταύτης τάσεως. «Συνιστά)» λέγει
«είς μέν το!»ς διδασκάλους νά κατευθύνωσΛ την οιοασΑαλίαν
των πρός την γεωργίαν, είς δέ τα; διδασκαλίσσας προ; την
οικοκ,υρωσυνην και ιοια πρός
tgv
τρόπον τ:υ οιευσυνΐ'.ν οικον
γισμέννι καλλιέργε-.α. 'Ανάγκνι νά δ'.οργανώνη έχ.δρομας και
νά έπισΛέΐϊττ,ται μετά των μαθητών τού κτήματα καλώς
καλλιεργημένα, 'ίνα άντ'.λαμβά'-ωνται ίδίοις όμμασι τα απο-
τελέσματα τής σώφρονος εργασίας. Άνάγκη νά κάμνιρ συλ-
λΐγάς φυτΐλογ'.κας και νά αατάτττ, αύτάς ούτω, ωστε έκα¬
στον φυτον νά ααλαλΫ] αϋτό, ούτως ειπείν, τάς αρετας τού.
■Kai
κατά την διδασκαλίαν τής αριθμητικώς και είς τα *α6 '
ύπαγόρευσιν γυμνάσματα και είς τα: συνθέσεις και εις τα φυ-
σ'-κά μαθήματα ή &λη πάσα ποέπει νά άντληται εκ της γη;
»αί ή προσ;χή πάσα νά διευθύνηται πρό; την γϋν. Άλλα
οφείλει νά πράτττι τουτο μετά νοημοσύνης,
"va
μή έμπνέτ,
τον κόρον. Την αυτήν διδασκαλίαν εύρυτεραν πρέπε'. νά κά-
μνγι και είς
xd
έϊ—
spivov
βχολίΐον.
Πλήν τούτου δί:ν νά παριστ$ είς τού; μαθητάς τήν^ ολε-
βρίαν πλάνην, είς ήν πΞρ'.πίπτουιιν οί αναζητοΰντε; εί« τάς
πόλεις την ευτυχίαν, ένω την ευτυχίαν ευρισκομένην είς το
Χωρίον των την καταιρρονοϋσι. Δέον νά παριστό; ζωηρώς τας
ι· ■■
— 256 —
απογοητεύσεως, άς υφίσταντο« καί την δυστυχίαν, είς ην πε-
ριπίπτουσι. Πρός τον αθλιον τούτον βίον άνάγκη να άντ'.πα-
ραβάλλϊ; τ&ν υγιεινόν, ανεξάρτητον καί ειρηνικόν βίον των
χωρικών. Άνάγκη τέλος να έμβαπτίζ·^ την ψυχήν αυτών
εις τό κάλλος τής πεαβολλΐύσης αύτους φύσεως καί νά άσκΐ)
νά αναγι/ώσ/.ωυιν επιτροχάδην είς τό μέγα βιβλίον, όπερ
προκε'.ται ανοικτόν ενώπιον των καί εις τό οποίον μόλις δύ¬
νανται νά συλλαβίσωσ'ν.»
Τα Σκολειό, έν 'Ιταλία. Συχνάκ-.ς καί δ περιοδικόν
και ο ήμερήσιος τύπος παραπονείται περί τής καταστάσεως
τής έκπαιδεύεως έν 'Ιταλία, ότι οέν -αρακΐλουθόΐ την
πρόοοον των λθ'.πών κρατών. Ύπάρχουσιν έν 'Ιταλία 53
επί τοίς 100 άγράμματο-., εν ώ ιίς τίνα κράτη κατήλθε με-
χρ·. ενός επι τοίς 100. Της στασιμότητος ταύτης κυρ'.ώτατον
αΐτιον είνε ή γλίσχρος αισθοδοο-ία των διδασκάλων καί μά-
λιστα των άγοΐτικών -ληθυσμών.
H
δτανοηττκη κόπωΙτς. Έν Πρωσσία μετά πολλ«
πειράματα ηθέλησαν νά καθορίσωσι τόν βαθμόν τή; διανοη-
τι/.ής κοΐτώσΞω;, ήν έπιφέρει είς τού; μαθητάς ή διδασκαλί«
εκάστου μάθήματο:.
To
προΐον λοιπον των πειραμάτων έξε-
τέθη εις τού: εξής ούο πίνακας. Κατα τόν -ρώτον πίνακοι
ο βαθμός τής κοπώσεως παρίστατε α ' αριθμών ώς έξη: :
Μαθηματικά
Λατινικά
Έλλην.κά
Γυμναστική
Ίστορία
Γεωγραφία
παρ·.
100
90
90
90
85
85
ζρ'.θμ.ι.
Γαλλικά, 82
Μητρ'κ,ή γλώσσα 82
Φυσική ίστορία 80
Ίχνογραφία
Θρησκευτικά
77
77
Ό δεύτερος πΪΜαξ περιέχει απλώς τα μαθήματα, αρχή;
γιγνομενης άπό των μάλλον καταπονούντων. Ούτος εχε'. ώς
ξ
5) Μτ,τρική γλώσσ*
6) Φυσική'.στορία
η;
1) Γυμναστική
2) Μαθηματ'.κα
- 257 —
3) Ξέναι γλώσσαι 7) Ίστορ'.α
4) Θρησκευτιχα 8) Βιογραφία.
Πλήν τής Ίστορίας καί των θρησκευτικόν δέν παρατηρ»?-
ται ουσιώδης διαφορα εί; τού; δύο πίνακα:. Έκπληξιν παρέ-
Χε'· ή τάςις, εί; ήν τάττουσι το μάθημα της Γυμναστικήν ώ;
προ; την διανεητικήν κόπωσιν. Έν ψ δηλ. είνε κθ'.νώς πα¬
ραδεδεγμένον, ότι ή Γυμναστ'.κή καί έν γίνιι αί σωματικαί
ασκησει: συντελοϋσι πρός καταπολέμησιν τοΰ διανοητικοΰ
καματου,ομως καί τό μάθημα τουτο, άτε άπα'.τοϋν ούχι όΆι-
γωτέραν θέλησιν ή αί δ'.ανοητικαί εργασίαι, θεωρεΐται ώς
καταπονοϋν την διάνοιαν.
Οί ανωτέρω δμως πίνακες είνε έν γένει έΛλιπέστατο',
οιότί. δέν ελήφθη ΰπ' όψει κατα τόν γε·.όμενον ΰπολογι-
σμον ο διδάσκαλος. Διότι εΐνε αναμφισβήτητον, ό'τι ή έξ
εκάστου μαθήματος επερχΐμενη κόπωσις έξαρταται κατά τό
πλείστον έκ τής μεθόδου τοϋ διδασκάλου.
Οί δτδάύκαλοι έν Βελγίω- Καταπληκτικώς έλατ-
τουται ό άριθμός των οιοασκάλων έν Βελγίω, τρεπομένων
επ' άλλα εργα. Έρευνώσα τα α'τια τής ελαττώσεως ταύ¬
της ή βελγική εφημερίς «Τό εθνικόν σχολείον» άποφαίνεται,
ότι κυριώτατον αΐτιον τούτίυ είνε ή γλισχρότης τής μιοθο-
δοσίας.«Ό άκόφοιτος έκ των σχολείων τήςΜίσ·/); έκπαιδεύ-
σεως» γράφει «διανύσαςτάς σπουδάς τού έν τ·7, ιδιαιτέρα τού
πατρίδι,χωρίς α ΰποβληθίϋ είς πολλάς δαπάνας, δύναται μετ'
εΰδοκίμου; έξετάσεις νά εισέλθτ, ώ; ΰπάλληλο; είς σιδηρο¬
δρομικώς έταιρείας, εί; τα ταχυδΐθμεΐα ή1 είς τα τηλεγρα-
φεΐα καί έπομένω; νά λαμβάνη μιοθόν άπό τοΰ 19ου ετους τής
ήλικίας τού 1400 φρ. κατ' ετος,Εχων ~
fôç tiotciç
εξησφα¬
λισμένην είς τό μέλλον καί την πρβαγωγήν τού κα'ι την αύ¬
ξησιν τής μισθοδοσίας τού. Πώς λο.πόν ιϊνε δυνατόν νέοι ε-
Χοντες ποιάν τίνα μόρφωσιν νά άποφασίζωσι νά έγκλείωντα,
17
- 258 -
. ί
είς τα διδασκαλείω επί τετρα,ετίαν διά νά αποκτήσωσι μισθόν
1000 ή1
H00
φράγχων καί αύξήσει; τινάς γλίσχρους ; 'Εάν
λοιιτόν θέλωμεν νά μή ίδωμεν άραιουμένας επί πλέον τα;
τάξει; των διδασκόλων, άνάγκη νά αΰξή'ϊωμεν κατα πολύ
την {/.ισθοδοσίαν των.»
ΚαλΧιεργετα των ανθέων νπο των παίδων
H
Εθν.κ,ή γαλλικη έταιρεια υπέρ τής φυτοκομί»; προ-
βτεινεν είς τι συνελθόν σχετικόν συνέδριον πρός συζήτησιν
τό ζήτ/,μα «περί τής καλλιεργείας των ανθέων υπό των
παίδων καί των έργ»τών». Τα περί τοΰ ζητήματος τούτου
ΰιτοβληθέντα ύπομνήματα περιέχουσι παρατηρήσε'.ς 4ρθοτά-
τας περί τής άγαθής επιδράσεως τής άνθι,κεμίος εκ τάς ψυ¬
χάς των παίδων. Πάντες οί συγγραφεύς των υπομνημάτων
τούτων συνομολογοϋσιν,οτι ή θέα των ανθέων προξενεΐ τέρψιν
εις τους παΐδας. Πόθεν προέρχεται ή τέρψις αυτή ; Έ* τής
ζωηρότητος καί ποικιλίας των χρωμανισμών ή έκ τής λεπτό-
τητος των φυτών. ών απτοντα'. αί παιδικαί χειρες ; Ή
απάντησις εί; τό έρώτημα τουτο είνε δυσχερής. Τό βέβαιον
ομως είνε τό εξής, δτι, εάν παΐδες εισαχθώσιν είς λειμώνα
ανθόσπαρτον, θά δρίψωσ'. τα άνοιγμίνα καί άκμάζοντα άνθη
κοί ουχί τούς κάλυκα: ουδέ τα ίν παρακμ,τ, διατελούντα.
Προϊούσης τής ήλι/.ίας, οταν ό παίς αΐσθχνθτ] τα θέλγητρεν
τής άνθοδέσμης, τέ,ρπεται καθ' ΰπερβολήν τυνδέω; άνθη
ποικίλα καί άνθοδεσμας,τας οποίας μεθ' ΰπερηφανείας
φέρΐ!. είς τούς γονεΐς τού.
; τής
τίς τοϋ παι-
», ^.ΐ βρερον,άνατυΤ!ΐοΐΛ5νη; τής Γ/ίοθητικτίς τοϋ παι
«ος δυνάμεως, οταν ούτος βλέπ^, πώς σπείρεται, πώς ρύετ*ι
καί αύξάνεται τό φυτόν τό άνθοφόρον καί καρποφόρον, αΐσθά-
^εται μεγάλην χαράν, «αν ζών έν
tyj
έξοχϊ^ δύναται νά ΙχΤι
μικράν τίνα γωνίαν έν τψ κήπφ δ-.ά νά παρΛκολουθτ, την
εξέλιξιν τοϋ φυτοϋ.
Είς τους διδασκάλου; >:ιπόν άπίκε-.ται νά άναπτύσ-
— 259 —
*τωσ·. την ίαφυτον ταύτην αγάπην τού πα'.δός πρός τα άνθη.
Ο «ευμάς της Έπιθεωρήυεως έν 'Αγγλία.
Ή Αγγλία είνε διγ·|ρημένη είς 10 διαμερίσματα καί 99
^ιθεωρητΛΐιας περιφερείας. Είς εκάστην τούτων ΰπάρχει έπι-
'*ωρητής έχων υπο τας διαταγάς τού καί έ'να δποεπιθίωρη-
τήν καί πο/Λους βοηθούς. Πλήν τούτων ύπάρχιι είς γενικάς
επ·.θεωρητής επιθιωρών τα διδασκαλεϊα των αρρενων, αλλος
των θηλέων, άλλος τή; μουσ'κής, μία έπιθεωρήτρια τα
èp-
γόχειρα κοιΐ τέλος αλλη !«ιθ·ωρήτρ·α την μαγειρικήν καί
την πλυντικήν. Οί έττ'.θϊωρηταί διορίζονται υπό τού ύπουρ-
γείου καί είνε οί μόνο-. ΰπάλληλο1. τής δημοτικής έκπαιδεύ-
βεω; δημόσι.οι.Ό τίτλος τωι είνε «ΐπιθεωρητής τής Α.Μΐ-
γκλειότητος». Πλήν τούτων υπάρχουσι καί επιθεωρηταί ίδι-
■ωτικοί, διοριζόμενοι υπο των σχολιχών έφορειών είς τα μεγά-
λα κέντρα. Τοιούτοι έν ονδίνω είνε 12.Ούτοι δεν ε'χβυσιν
ουδεμίαν
rjyiV.v
πρός την Κυβέρνησιν,ΰποβάλλοντες τάς έκ-
ίέσεις των είς τας έφορείας.
"Ινα βιορισθϊΐ τις έπιθιωρητής, δέν Οιρίστατα·^έξετάσεις
ώς έν Γαλλία καί αλλαχού, άλλά διορίζονται ή δ'.δάσκαλοι
ή κϊθηγηταί ή διευθυνταί διδασκαλείων. Ό μισθός των ποι-
κίλλει.Οί βοηθοΐ λαμβάνουσι 3750 ρρ.μ*χρι 7500,οί ύποεπι-
«εωρηταί ά-ό 7500-12500, οί επιθεωρηταί «πό 10000—
12Ô00. ToG
γενικοί έπιθεωρητοί! «ρθάνε-. καίείς 25000 φρ.
Τό χυρ-.ώτατον έργον των έπ·.θ·ωρητών
êîvs
ή επίσκεψις
των σχολείων. Έξιτάζουσ'.ν εάν τα σχολεΐα έκπληροϋσι τους
ά-αιτουμένου: δρους, ίνα τύχωσι τής χρηματ'.κης υποστηρί¬
ξεως τού κράτους, εάν τα διδακτήρια, τα όργανα της
oiw-
o-iaXiaç.
τα υπηρεσιακά ^βλία είνε οΓα πρέπε·. νά είνε,
έξελέγχουσι τέλος την ίκανότητα των δ-.δασκάλων. Συμφώνως
τιρός την έκθεσιν των έπιθιωρητών χορηγεΐται υπό τού κρά-
τους ή νρηαατική συνοροαή. - „ *.
Ή έπ-.οεώρησις γίνιτ.ι τακτικώς αΚ.ζ τού ετους, οι»ρ-
— 260 -
κοΰσα πολλάς ημέρας πολλάκις, εάν τό σχολειον είνε πολυ¬
άριθμον. Ή επιθεώρησις αυτή γίνεται κανηγυρική. Αί σχο-
λ'.καί έφορεΐαι ειδοποιοϋνται πρότερον περί τής επισκέψεως τοϋ
έπιθ.-ωρητοΰ καί προπαρασκευάζονται τα υπηρςσιακά β-.βλία
κτλ. Πρό τής επισκέψεως τοϋ έπιθεωρητοϋ δ-ε'ρχετιη εν
μέλος τής εφορείας καί έπιβλέπει επί τής προπαρασκΕυής τοϋ
σχολείου διά νά ύποοεχθτ, τόν έπιθεωρητήν. Οί μαθηταί έν-
δύονται καθαρά. Εις τό στήθός των προσκολλώσιν αριθμόν,
ανταποκρινόμ,ενον είς τόν αριθμόν, ό'ν έχουσιν είς τα μαθη-
τολόγια Έν γένει οί δασκάλοι παρασκίυάζονται ώς
cL
στρατιώται διά την έπιθεώρτσιν. Δ'ορκούσης της επιθεω¬
ρήσεως ή συνήθης έργασία τοϋ σχολείου οιακόπτεται. Τό
«αν είνε έξετ^σις. "Επιθεωρηταί, ύποΐπιθεωρηταί, βοηθοί,
ολοι Ιςετάζουν.
'Αλλα πλήν τούτων ένεργοϋνται καί αϊφνίοιαι έπιθίωρήσεις
χωρί;^ ουδείς νά προειδοποιηθή Αί έπ.,θεωρήσει: αύται είνε
βραχεΐαι, ίνα κυρΐως βεβαιωθή, εάν τηροϋνται πάντοτε οί
νίμοι.
Ίατρικί» έτιιθεώμτκΐιν των ονολείων της
Πρωιίίίίας.—Κατά τόν παρελθόντα Μάρτιον τα πρωσσικήν
υπουργείον τής Πα-.δείας δι ' ιδιαιτέρας διαταγής καθώρισε τα
καθηκοντα κα! δικαιώματα των ιατρών-έπιθεωρητών έν έκά-
οτφ νομώ. Πλήν των τακτικών έπιθεωρήσεων, α; ένεργθϋ-
οιν εις τα σχολεΐα οί κατά τόπους ιατροί, είνε διωρισμένος
εν εκ,στφ νομώ καΐ Ίο,αίτερος ίατρός-έπιθ^ωρητής, όστι; κα¬
θήκον εχει να επισκίπτηται τούλάχΐστον άπαξ κατά πεντα¬
ετίαν καί νάεπιθεωρΐΐ πάντα τα σχολεΓα τοϋ νομοϋ, δη^όσ
-.i
τεκαί ιοιωτικά. Κατά τήν μνημονευθίΓσαν λοιπόν διαταγήν
» ιατρο; ετ,-θεωρεΓ τάν τρόπον της κατασκευάς καί τής συν¬
τηρήσεως των διίακτηρίων (τό μέγεθος των -αΐθουσών σχετι-
Χω;^-ρ0; τόν αριθμόν των ιιαθητών, τήν κατάστασιν τοϋ-
οιχ9&5μ;/!μχτος, τόν άερισμόν, τήν θέρμανσιν, τόν φωτισμόν,
— 261 —
την καθαριότητα, την διεύθυνσιν των θρανίων, το πόσιμον
ύδωρ, τάς αυλάς τής γυμναστικήν καί των πα'.διών ) Έ;ε-
ταζει την υγείαν των μαθητων, (το χρωμα, την στάσιν τού
■σώμ,ατος, την καθαριότητα, τάς χρονίοο: νόσους, κλπ.) καί
«υγκεντροΐ πάσαν πληροφορίαν παρ=χομένην είς αυτόν υπό1
των σχολικών έπιτρ?π:'.ών, τοΰ διευθυντού των σχολείων καί
των κατά τόπους ιατρών. Είς τ?ς εκθέσει; δ' αυτού προ¬
τείνη1, «αν μέτρον συντελοΰν πρό: άρσιν των παρατηρηθ-ισών
έλλείψεων.
Πλήν των τακτικών έπισκίψεων, ένεργεΐ ο ΐατρός-Ιπ'.θε-
ωρητής καί έκτάκτους έπιθεωρήιεις, ινα β.βαιωθί), εάν αί
οδηγίαι αύτοΰ έξετελέσθηια,ν,καί ινα διά διαλέξεων έξ:γ=ίρτι
τέ ένδ'.αφΕοον των διδασκάλων υπέρ τοΰ ζητήματος τής
όγιε'νής.
Διδαοκαλία αντιαλκοολτκη έν Βελγίω.—Είνε
γνωστον,οτ!, σπουδα'ω; εϊλιιυσαν την προσοχήν τώνΚυεερν/ίιεων
τολλών εύρωπαικών κρατών καί μάλιστα τής Γαλλία: καί τοΰ
Βελγίου αί καταστροφαί αί έπιφ:ρόμεναι είς τόν πληθυσμόν
έ» τής καταγρήτιω; των οίνοπνευματωδών ποτών. Πρός πε-
Ρ'.στολήν τοϋ ίλαττώματος τούτου, όπερ έπέορασεν όλεθρίως
επί την υγείαν των κατοί*ων των χωρών έκείνων, πλήν των
ΛθΜτών μέτρων, τα όποϊα μετεχειρίσθησαν αί Κυβερνήσει;,
εκρίθη 8τι τα σχολείον Λυρίως δύναται ν» άντεπεζέλθτ, τελι-
«φόρως κ*τά τής/4:ινωνι»ης ταύτης μάστιγος. Καί το σχο-
>ΕΪ:ν όντως διά τής άπό σχεδίου «ρομελετημένου καί σοφοΰ
δΐεξαγομένης έκβτρατει'ας κατώρθωσε κχί έν Γαλλία καί μά-
λιστα έν Βΐλγίω νά περιορίστι σημαντικώς την κατανάλω¬
σιν των ποτών, ώς ώμολόγησε κατα τό τελευταίον έτος
«ύτος ό ΰπουργος των Οίκονομ-.κών τοΰ Βελγίου, εισά-
γων τον προυπολογισμόν *αί δικαιολογών την ελάττωσιν τού
»χετικοΰ έσόοου.
έν Γαλλία -"Ειτειοή ει'ς τίνα
■κ
^w&m—«Baa™»—
·—
»jN
τ;—
Î^jf-f
,
— 262 —
μέρη τής Γαλλία; παρετηρήθη, ότι παρά τόν περί ύποχρεωτι-
τικής φοιτήσείίς νόμον πολλοΐ παϊδες μένουσιν έκτος τώ/ σχο¬
λείων, άνώτερός τις έπιθ«ωρητής προτείνεΐ να λαμβάνηται ΰπ*
όψει είς την προαγωγήν των διδασκαλιών ή ενεργεια αυτών
πρός συμπύχνωσιν των σχολικών τάξεων.
•II
δτδαο'καλ.α τής Ίοτορίας.— Ιταλός τις ««ι-
δαγωγός^έν άρθρφ δημοσιευθεντι έν ίταλικψ περιοδ-.κψ ίσχυ-
ρίζεται 8ττ, ώς ή διδασκαλία τής γεωγραφίας άρχεται
ait»
της^πατριδογραφίας, ούτω καί ή διδασκαλία τής ίστορίβς δέον
νά άρχηται ίπο^ τού τόπου, έν τφ οποίω ζγ, ό μαθητή;·
«διότι, λέγει, ή ίβτορία τής ιδιαιτέρας πατρίδος ένδιαφέρε'.
τους μικροίι; μαθητάς, καί ό έρως πρέΐ την πατρίδα ταύτην
ούναται βαθμηδόν νά εξεγείρη τόν ε'ρωτα πρός την μεγάλην
«ατρίοα. ^Η έθν.κή συνείδησις ένισχύεται, οταν ταυτίζετ«!
μέ^την ατομικήν συνείδησιν, διότι τό εθνος είνε επέκτασις
τοΰ ατόμου.»
Οί Διευθυνταί των Γ.»οα«καλεί(ον έν Γαλλία.
—- ϊ'πόπολλών διευθυντρ·ών καί δ-ευθυντών διδαβκαλείων έν
Γαλλία εκρίθη ώφιλιμώτατον να Επισκέπτωνται κατ 'ε'τοςάδεί«
τού υ-ουργιίου χορηγοΰντος καί την αναγκαίαν πίστωσιν διά¬
φοραι οιημοτικά οχολεΐα
cTo
μέτρον τουτο» γράφει γενι*ό« τις
επιθεωρητής «είνε υπο πάσαν Ιποψ-.ν ώφελιμώτατον. Διότι
αντιλομβά