Δημογεροντία
Ο θεσμός των «δημογεροντιών» στην Κρήτη ίσχυσε στα τελευταία σαράντα χρόνια της τουρκικής κυριαρχίας (1858-1900). Πρόκειται για ένα μόρφωμα θεσμού κοινοτικής αυτοδιοίκησης, στα πλαίσια των προνομίων που παρείχαν οι Οθωμανοί στους Χριστιανικούς κυρίως πληθυσμούς για να αποφύγουν την έξαρση των εθνικού χαρακτήρα επαναστατικών εξεγέρσεων. Γράφει για αυτόν τον θεσμό η Κάλλια Καλλιατάκη – Μερτικοπούλου: Η κοινοτική αυτοδιοίκηση των Χριστιανών της Κρήτης, παρά τις υποσχέσεις του Πορθητή Κιοπρουλή, κατακτήθηκε αργοπορημένα και δύσκολα, σε σύγκριση προς τις υπόλοιπες επαρχίες της Αυτοκρατορίας. Προεστώτες, πρόκριτοι, πρωτόγεροι και συμβούλια γερόντων μνημονεύονται από την πρώιμη τουρκοκρατία, αλλά τακτικά συγκροτημένα δημογεροντιακά σώματα ελλείπουν. Ο δημογεροντιακός θεσμός αναγνωρίσθηκε επίσημα το 1858, οπότε συστήθηκαν στις έδρες των τριών τμημάτων, δηλαδή στα Χανιά, το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο, οι χριστιανικές και μουσουλμανικές κεντρικές δημογεροντίες, με εκπροσώπους των πόλεων και των επαρχιών. Στη δικαιοδοσία των δημογεροντιών αναγόταν η επίλυση προβλημάτων οικογενειακού και κληρονομικού δικαίου, καθώς και η επιστασία κοινωφελών καταστημάτων, σχολείων, νοσοκομείων κ.α. Οι δημογεροντίες παρενέβαιναν και στη διαχείριση των ορφανικών περιουσιών (μέσω της Χριστιανικής Ορφανικής Τραπέζης.) Συγκεκριμένα επιτρόπευαν τα ορφανά από πατέρα ανήλικα παιδιά και διακανόνιζαν τα περιουσιακά τους στοιχεία μέχρι να ενηλικιωθούν. Το αρχείο της Δημογεροντίας Ηρακλείου απεικονίζει ακριβώς το σύνολο αυτών των δραστηριοτήτων και την βήμα προς βήμα εξέλιξή τους από το 1858 έως το 1900 περίπου.ς.
| Κωδικός Τεκμηρίου | Είδος Εγγράφου | Περιγραφή | Ημερομηνία Τεκμηρίου | Τοποθεσία | Κύρια ονόματα | Αριθμός Σελίδων |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 44736_1 | Απόφαση | Εντολή της Δημογεροντίας Ηρακλείου προς την Ορφανική Τράπεζα, για την χρέωση της μερίδος των τέκνων του αποθανόντος Χριστόδουλου Ρεθεμιωτάκη, λόγω πατρικού χρέους. |
20/2/1869 | Σγουροκεφάλι | Ρεθεμιωτάκης Χριστ., Λιοπυράκης Εμμ., Μεταξάς Γεώργιος | 2 |
| 43790_1 | Βιβλίο | Απόσπασμα Βιβλίου Καταγραφής εισροών και εκκροών ελαίου. χωρίς τίτλο. Πιθανότατα αναφέρεται στην παραγωγή και διακίνηση ελαίου ανά μονή ή μόνο για μία Μονή, και δη της Μονής Βιδιανής, Λασιθίου. Με διακριτές ενότητες, για την Παραγωγή και την Κατανάλωση. Η καταγραφή αφορα στα έτη 1896, 1897, 1898 και 1900. Σημαντικές είναι οι καταγραφές για τις παροχές ελαιολάδου προς κάλυψη αναγκών που δημιούργησε η Επανάσταση και τις διαρπαγές από Τούρκους. |
1896-1900 | Μονή Βιδιανής | Γεννάδιος Ηγούμενος | 8 |
| 57130_92 | Αδιευκρίνιστο | Δισέλιδο κείμενο αγνώστου συντάκτη και παραλήπτη, θεολογικού περιεχομένου. |
2 | |||
| 56722_1 | Βιβλίο | Τμήμα βιβλίου της Χριστιανικής Ορφανικής Τραπέζης του Τμήματος Ηρακλείου, με λογιστικές καταγραφές ορφανικών ή μοναστηριακών υποθέσεων. Περιέχει πλήρη καταγραφή ορφανικών οικογενειών. |
/9/1876 | Πλήθος οικισμών | Πλήθος ονομάτων | 39 |
| 38531_1 | Απόφαση | Απόφαση της Δημογεροντίας Ηρακλείου προς την Ορφανική Τράπεζα, για τον προσδιορισμό των αποδοχών του Γραμματέα της Στ. Μαρκόπουλου.Συναποτελείται από τα α.α. 1 και 2. |
8/8/1869 | Ηράκλειο | Μαρκόπουλος Στ. | 2 |
| 44345_1 | Αναφορά | Αναφορά επόπτη Μαλεβιζίου προς την Ορφανική Τράπεζα περί υπόθεσης ορφανού τέκνου της Σοφίας, χήρας του Νικολάου Χαιρέτη. |
Ηράκλειο | Χαιρέτης Νικ., Σοφία | 2 | |
| 37775_1 | Αναφορά | Αναφορά του Ευσταθίου, υιού του αποθανόντος Ιω. Σεγρεδάκη και λοιπή αλληλογραφία, για κληρονομική του υπόθεση. Συναποτελείται από τα α.α. 1, 2, 3. |
1/7/1869 | Μητρόπολη | Σεγραδάκης Ιωάννης, Ευστάθιος | 1 |
| 46226_1 | Αίτηση | Αίτηση της Βασιλικής Μανουσοπούλας προς την Δημογεροντία Ηρακλείου, για την κατάθεση χρημάτων στην Ορφανική Τράπεζα για τοκισμό. |
1/4/1871 | Σκαλάνι | Αλεξοπούλα Ειρήνη | 2 |
| 60776_1 | Επιστολή | Επιστολή Διοικητή Ηρακλείου προς το Μητροπολίτη Κρήτης με την οποία αποδοκιμάζεται η συμμετοχή του Ηγουμένου Μονής Γοργολαϊνη σε ψήφισμα κατοίκων του Δήμου Κρουσώνα ενάντια σε επιβληθέντα εκ της Διοικήσεως δημοτικό φόρο. |
12/1/1881 (;) | Ηράκλειο | Χουσεΐν Μπέης | 1 |
| 58436_1 | Επιστολή | Επιστολή της Δημογεροντίας Ηρακλείου προς την Εφορεία των Σχολείων Ηρακλείου για το ζήτημα της χρηματοδότησης των Σχολείων. |
1885 | Ηράκλειο | 2 |

